India–ADB ₹19,800 Crore Loan Agreements

Subject : GS - अर्थशास्त्र, जागतिक संघटना

सरळसेवा, रेल्वे, तलाठी, वनरक्षक, पोलीस भरती, अग्निवीर , SSC GD, MPSC, UPSC परीक्षेसाठी विचारलेले / संभाव्य महत्त्वपूर्ण प्रश्न

प्रश्न) अलीकडे भारताने एशियन डेव्हलपमेंट बँकेसोबत (ADB) सुमारे $2.2 अब्ज कर्ज करार कोणत्या उद्देशासाठी केले आहेत ?

1. संरक्षण आधुनिकीकरणासाठी

2. कृषी निर्यात वाढीसाठी

3. मानव संसाधन विकास, स्वच्छ ऊर्जा, आरोग्य व पायाभूत सुविधांसाठी

4. फक्त बँकिंग क्षेत्र सुधारण्यासाठी

उत्तर : मानव संसाधन विकास, स्वच्छ ऊर्जा, आरोग्य व पायाभूत सुविधांसाठी

बातमी काय ?

• भारत आणि Asian Development Bank यांच्यात $2.2 अब्जांहून अधिक (अंदाजे ₹19,800 करोड़) रकमेचे कर्ज करार करण्यात आले असून, त्यातून देशातील पाच मोठ्या विकास प्रकल्पांना अर्थसहाय्य दिले जाणार आहे.

हे करार नेमके कशासाठी आहेत ?

• हे कर्ज विविध क्षेत्रांतील विकासाला गती देण्यासाठी देण्यात आले आहे.

• यामध्ये कौशल्य विकास, सौर ऊर्जा, आरोग्य सेवा, शहरी वाहतूक आणि शाश्वत उपजीविका यांचा समावेश आहे.

• लोकांचे जीवनमान सुधारणे आणि समावेशक आर्थिक विकास साधणे हा यामागील उद्देश आहे.

$2.2 अब्ज (अंदाजे ₹19,800 करोड़) कर्ज पॅकेजची प्रमुख क्षेत्रनिहाय माहिती : 

कौशल्य विकास व रोजगार :

• निधी - $846 दशलक्ष (अंदाजे ₹ 7,614 करोड़)

• 12 राज्यांतील 650 ITI संस्थांचे आधुनिकीकरण.

• 5 राष्ट्रीय कौशल्य प्रशिक्षण संस्थांचे उन्नतीकरण.

• रोजगार - सुमारे 1.3 दशलक्ष युवकांच्या रोजगारक्षमतेत वाढ, विशेषतः नवीकरणीय ऊर्जा व इलेक्ट्रिक मोबिलिटी क्षेत्रात.

रूफटॉप सोलर ऊर्जा : 

• निधी - $650 दशलक्ष (अंदाजे ₹ 5,850 करोड़) 

• PM सूर्य घर : मुफ्त बिजली योजना अंतर्गत मदत.

• 2027 पर्यंत 1 कोटी घरांवर रूफटॉप सोलर बसवण्याचे लक्ष्य.

• स्वस्त व तारणमुक्त कर्ज आणि क्षेत्रीय सुधारणा यावर भर.

आरोग्य सेवा विस्तार :

• निधी - $398.8 दशलक्ष ( अंदाजे ₹ 3,589 करोड़)

• गुवाहाटी, दिब्रूगड आणि सिलचर येथील वैद्यकीय महाविद्यालयांचे उन्नतीकरण.

• ही महाविद्यालये उत्कृष्टतेची केंद्रे (Centres of Excellence) म्हणून विकसित केली जाणार.

शहरी वाहतूक : 

• निधी - $240 दशलक्ष (अंदाजे ₹ 2,160 करोड़)

• चेन्नई मेट्रो रेल प्रकल्प – टप्पा 2 साठी कर्ज.

• नवीन मार्ग व स्थानके, हवामान-संवेदनशील (climate-resilient) रचना आणि सर्वसमावेशक प्रवेश सुविधा.

शाश्वत उपजीविका :

• निधी - $77 दशलक्ष ( अंदाजे 693 करोड़)

• मेघालयातील इको-टुरिझम व हवामान-स्मार्ट शेती प्रकल्प.

• स्थानिक व आदिवासी समुदायांचे उत्पन्न वाढवणे आणि पर्यावरण संवर्धन.

एशियन डेव्हलपमेंट बँक (ADB) म्हणजे काय ?

• ADB ही आशिया–प्रशांत क्षेत्रासाठी काम करणारी बहुपक्षीय विकास बँक आहे.

• उद्देश : गरीबी निर्मूलन, समावेशक व शाश्वत विकासाला चालना देणे.

एशियन डेव्हलपमेंट बँक बद्दल परीक्षेसाठी IMP पॉईंट्स : 

• स्थापना : 19 डिसेंबर 1966

• मुख्यालय : मनीला, फिलिपिन्स (Manila, Philippines)

• सदस्य देश : 69 (50 प्रादेशिक + 19 अप्रादेशिक)

• भारत : संस्थापक सदस्य देश (1966)

एशियन डेव्हलपमेंट बँक ची प्रमुख कार्ये कोणती ? 

• शिक्षण, आरोग्य, ऊर्जा, वाहतूक आणि हवामान कृतीवर विशेष लक्ष देणे त्यासाठी मदत करणे.

• सरकार व खासगी क्षेत्राला कर्ज, अनुदान व तांत्रिक मदत देणे.

International Migrants Day 2025 

Subject : GS - दिनविशेष

सरळसेवा, रेल्वे, तलाठी, वनरक्षक, पोलीस भरती, अग्निवीर , SSC GD, MPSC, UPSC परीक्षेसाठी विचारलेले / संभाव्य महत्त्वपूर्ण प्रश्न

प्रश्न) दरवर्षी आंतरराष्ट्रीय स्थलांतरित दिवस केव्हा साजरी करण्यात येतो ?

1. 2 डिसेंबर

2. 18 डिसेंबर

3. 25 डिसेंबर 

4. 9 जानेवारी

उत्तर : 18 डिसेंबर

आंतरराष्ट्रीय स्थलांतरित दिवसाबद्दल परीक्षेसाठी IMP वनलाईनर प्रश्न- उत्तरे : 

• दरवर्षी आंतरराष्ट्रीय स्थलांतरित दिवस 18 डिसेंबर रोजी साजरी करतात.

• या दिसाला आंतरराष्ट्रीय प्रवासी दिवस म्हणूनही ओळखले जाते.

आंतरराष्ट्रीय स्थलांतरित दिवस 18 डिसेंबर लाच का साजरी करतात ? 

• 18 डिसेंबर 1990 मध्ये संयुक्त राष्ट्र महासभेने सर्व स्थलांतरित कामगार आणि त्यांच्या कुटुंबीयांच्या हक्कांचे रक्षण करण्यासाठी एक आंतरराष्ट्रीय करार स्वीकारला.

• या कराराचे महत्व लक्षात घेता जगभरात 18 डिसेंबरला आंतरराष्ट्रीय स्थलांतरित दिवस साजरी करण्यात येतो.

पहिला आंतरराष्ट्रीय स्थलांतरित दिवस केव्हा साजरी करण्यात आला ?

• 18 डिसेंबर 2000 रोजी पहिला आंतरराष्ट्रीय स्थलांतरित दिवस साजरी करण्यात आला.

आंतरराष्ट्रीय स्थलांतरित दिवस का साजरी करतात ?

• स्थलांतरित लोकांच्या हक्कांचे संरक्षण करणे

• त्यांचे जीवनमान सुधारण्यासाठी प्रयत्न करणे, 

• त्यांना समाजाच्या मुख्य प्रवाहात समाविष्ट करण्यासाठी जागरूकता निर्माण करणे.  

• स्थलांतरितांच्या योगदानाचे महत्त्व आणि त्यांच्या समस्यांवर लक्ष केंद्रित करण्यासाठी

आंतरराष्ट्रीय स्थलांतरित दिवस 2025 ची संकल्पना (थीम) काय आहे ?

What is the theme of International Migrants Day 2025 ?

• “माझी महान कथा : संस्कृती आणि विकास”

• (My Great Story : Cultures and Development)

• ही आंतरराष्ट्रीय स्थलांतरित दिवस 2025 ची संकल्पना (थीम) आहे.

• ही थीम मानवी स्थलांतरामुळे समाज, संस्कृती आणि विकासाला मिळणाऱ्या योगदानावर प्रकाश टाकते.

• स्थलांतरामुळे अर्थव्यवस्था मजबूत होते, समाज अधिक समावेशक बनतो आणि जागतिक विकासाला चालना मिळते.

( नोट : 9 जानेवारीला प्रवासी भारतीय दिवस साजरा करण्यात येतो. )

Charaichung Festival

Subject : GS - पर्यावरण, भूगोल

सरळसेवा, रेल्वे, तलाठी, वनरक्षक, पोलीस भरती, अग्निवीर , SSC GD, MPSC, UPSC परीक्षेसाठी विचारलेले / संभाव्य महत्त्वपूर्ण प्रश्न

प्रश्न) अलीकडेच माजुली बेटावर आयोजित ‘चऱाईचुंग महोत्सव’चा मुख्य उद्देश काय ?

1. येथिल अभयारण्याचे पुनरुज्जीवन करणे

2. माजुलीतील भातशेतीला चालना देणे

3. नव-वैष्णव संप्रदायाचा प्रसार करणे

4. माजुलीला औद्योगिक केंद्र म्हणून विकसित करणे

उत्तर : येथिल अभयारण्याचे पुनरुज्जीवन करणे

बातमी काय ?

• आसाममधील माजुली बेट (Majuli Island) येथील जवळपास निष्क्रिय झालेल्या चऱाईचुंग रॉयल बर्ड सॅंक्च्युरीचे पुनरुज्जीवन करण्यासाठी चऱाईचुंग महोत्सव दुसऱ्यांदा आयोजित करण्यात आला आहे.

चऱाईचुंग महोत्सव म्हणजे काय ?

• चऱाईचुंग महोत्सव हा आशियातील पहिल्या संरक्षित रॉयल बर्ड सॅंक्च्युरीच्या 392 वर्षांच्या वारशाची आठवण करून देतो.

• 1633 साली अहोम राजा स्वर्गदेव प्रताप सिंहा (Ahom king Swargadeu Pratap Singha) यांनी चऱाईचुंग अभयारण्याची स्थापना केली होती.

चऱाईचुंग महोत्सवाचे उद्दिष्ट व वैशिष्ट्ये :

• चऱाईचुंग पक्षी अभयारण्याला जागतिक नकाशावर स्थान मिळवून देणे.

• माजुलीतील पक्षी अधिवास व जैवविविधतेचे संरक्षण.

• वनसंवर्धनावर आधारित विशेष प्रदर्शने, ज्यातून निसर्गसंरक्षणासाठीचे प्रयत्न दाखवले जातात.

• स्थानिक लोकांचा सहभाग आणि सामूहिक जबाबदारी अधोरेखित करणे.

जगातील सर्वात मोठे नदीतील बेट माजुली बेट कोणत्या नदीवर वसलेले आहे ?

(सरळसेवा भरती, Maha TET 2018, RRB Group D 2022, RPF Constable 2018, महाराष्ट्र पोलिस भरती 2017,....)

• माजुली हे जगातील सर्वात मोठे नदीतील बेट असून ते आसाममध्ये आहे.

• माजुली हे ब्रह्मपुत्रा नदीवर आहे.

• 2016 मध्ये माजुलीला भारताचे पहिले नदी-बेट जिल्हा म्हणून मान्यता देण्यात आली.

• हे बेट निसर्गसौंदर्य, पाणवठे, हिरवीगार शेती आणि सांस्कृतिक वारशासाठी प्रसिद्ध आहे.

• भातशेती हा येथील मुख्य उपजीविकेचा स्रोत आहे.

50th anniversary of the CITES

Subject : GS - पर्यावरण, जागतिक संघटना

सरळसेवा, रेल्वे, तलाठी, वनरक्षक, पोलीस भरती, अग्निवीर , SSC GD, MPSC, UPSC परीक्षेसाठी विचारलेले / संभाव्य महत्त्वपूर्ण प्रश्न

प्रश्न) CITES च्या 50 व्या वर्धापनदिनानिमित्त आयोजित 20वे Conference of Parties (CoP20) अधिवेशन कुठे पार पडले ?

1. नैरोबी, केनिया

2. समरकंद, उझबेकिस्तान

3. जिनिव्हा, स्वित्झर्लंड

4. नवी दिल्ली, भारत

उत्तर : समरकंद, उझबेकिस्तान (Samarkand, Uzbekistan)

बातमी काय ?

• वन्य प्राणी व वनस्पतींच्या आंतरराष्ट्रीय व्यापारावरील करार असलेल्या CITES ने आपला 50 वा वर्धापनदिन उझबेकिस्तानमधील समरकंद येथे झालेल्या 20व्या पक्ष परिषदेत (CoP20) साजरा केला.

🐘 CITES म्हणजे काय ?

• CITES चा फूल फॅार्म Convention on International Trade in Endangered Species of Wild Fauna and Flora असा आहे.

• CITES म्हणजे वन्य प्राणी आणि वनस्पतींच्या लुप्तप्राय प्रजातींच्या आंतरराष्ट्रीय व्यापारावरील अधिवेशन

• CITES हा जंगली प्राणी व वनस्पतींच्या आंतरराष्ट्रीय व्यापारावर नियंत्रण ठेवणारा आंतरराष्ट्रीय करार आहे.

• या कराराचा उद्देश असा आहे की व्यापारामुळे कोणत्याही प्रजातीचे अस्तित्व धोक्यात येऊ नये.

• हा करार कायदेशीरदृष्ट्या बंधनकारक असून सदस्य देशांनी त्याचे पालन करणे आवश्यक आहे.

CITES ची पार्श्वभूमी (History) : 

• या कराराची संकल्पना IUCN ने 1963 मध्ये मांडली.

• कराराचा अंतिम मसुदा 1973 मध्ये वॉशिंग्टन (अमेरिका) येथे तयार झाला.

• CITES 1 जुलै 1975 पासून अंमलात आला.

• 2025 पर्यंत CITES चे 185 सदस्य देश असून, हा जगातील सर्वात मोठ्या पर्यावरणीय करारांपैकी एक आहे.

CITES चे प्रमुख कार्य : 

• वन्य प्राणी व वनस्पतींच्या आंतरराष्ट्रीय व्यापारासाठी परवाना व प्रमाणपत्र प्रणाली राबवणे.

• नामशेष होण्याच्या धोक्यानुसार प्रजातींचे Appendices मध्ये वर्गीकरण करणे.

• प्रजातींच्या संरक्षणासाठी Appendix I, II आणि III अशा तीन यादींमधून व्यापारावर वेगवेगळ्या पातळ्यांवर निर्बंध घातले जातात.

• बेकायदेशीर वन्यजीव व्यापाराविरुद्ध आंतरराष्ट्रीय अंमलबजावणी समन्वय साधणे.

• शाश्वत वापर, वैज्ञानिक मूल्यमापन आणि देशांमधील सहकार्याला प्रोत्साहन देणे.

CITES CoP20 (2025) बद्दल परीक्षेसाठी IMP वनलाईनर पॉईंट्स : 

• CoP (Conference of Parties) हे CITES चे निर्णय घेणारे सर्वोच्च अधिवेशन आहे.

• हे अधिवेशन साधारणपणे दर 2–3 वर्षांनी आयोजित केले जाते.

• आयोजक: CoP20 चे यजमानपद उझबेकिस्तान यांनी भूषवले असून, मध्य आशियातील हे पहिलेच CITES अधिवेशन ठरले.

• या अधिवेशनातून CITES च्या 50 वर्षांचा प्रवास अधोरेखित झाला.

CoP20 मधील प्रमुख निर्णय :  

Major Outcomes from CoP20 :

• 77 नवीन प्रजाती CITES च्या Appendices मध्ये समाविष्ट करण्यात आल्या.

• शार्क व रे माशांच्या अनेक प्रजाती -(Oceanic Whitetip Shark, Whale Shark, सर्व Manta व Devil Rays) Appendix I मध्ये टाकण्यात आल्या.

• गॅलापागोस भू-इग्वाना (Galápagos Land Iguanas) च्या 3 प्रजाती व सागरी इग्वाना (Marine Iguana) Appendix I मध्ये समाविष्ट करण्यात आले.

• आफ्रिकेतील काही दुर्मिळ सरपटणाऱ्या प्रजातींना उच्च संरक्षण देण्यात आले.

संरक्षण यशामुळे काही प्रजातींची यादी बदल :

• सायगा हरिण (कझाकस्तान) : संरक्षणात सुधारणा झाल्यामुळे Appendix II मधून काही प्रमाणात सवलत.

• Guadalupe फर सील (मेक्सिको) : Appendix I मधून Appendix II मध्ये स्थलांतर.

CoP20 परिषदेतील भारताची भूमिका : 

India’s Role at CoP20 : 

• भारताने ने युरोपियन युनियन च्या गुग्गुळ (Commiphora Wightii) या वनस्पतीला Appendix II मध्ये टाकण्याच्या प्रस्तावाला विरोध केला.

• वैज्ञानिक मूल्यमापन अपूर्ण असल्याचे कारण देत भारताचा प्रस्ताव मान्य करण्यात आला.

World’s First Nationwide Ban on Social Media access for Children Under 16

Subject : GS - राज्यशास्त्र - कायदे, जागतिक घडामोडी

सरळसेवा, रेल्वे, तलाठी, वनरक्षक, पोलीस भरती, अग्निवीर , SSC GD, MPSC, UPSC परीक्षेसाठी विचारलेले / संभाव्य महत्त्वपूर्ण प्रश्न

प्रश्न) 16 वर्षांखालील मुलांसाठी सोशल मीडिया वापरावर देशव्यापी बंदी लागू करणारा जगातील पहिला देश कोणता ?

1. कॅनडा

2. भारत

3. ऑस्ट्रेलिया

4. न्यूझीलंड

उत्तर : ऑस्ट्रेलिया

बातमी काय ?

• ऑस्ट्रेलिया (Australia) ने 16 वर्षांखालील मुलांसाठी सोशल मीडिया वापरावर देशव्यापी बंदी लागू केली 

हा कायदा नेमका काय आहे ? 

• हा बालक ऑनलाइन सुरक्षा कायदा असून, 16 वर्षांखालील मुलांना मोठ्या सोशल मीडिया प्लॅटफॉर्मवर खाते ठेवणे किंवा नवीन खाते उघडणे मनाई आहे.

• पालक किंवा मुलांवर दंड न लावता, नियमांची अंमलबजावणी कंपन्यांनीच करायची अशी तरतूद आहे.

कायदा आणण्यामागील उद्देश कोणता ?

• मुलांना आसक्ती वाढवणारे अल्गोरिदम, ऑनलाइन गुन्हेगार, सायबर छळआणि हानिकारक मजकूर यापासून संरक्षण देणे.

• बालपण, कुटुंबजीवन आणि डिजिटल जग यांच्यात आरोग्यदायी मर्यादा निर्माण करणे.

ऑस्ट्रेलियाच्या या कायद्याची ठळक वैशिष्ट्ये : 

वयोमर्यादा :

• 16 वर्षांखालील मुलांना नवीन सोशल मीडिया खाते उघडता येणार नाही तसेच विद्यमान (चालू) खाती बंद करावी लागतील.

वय पडताळणी (Age Assurance) :

• सरकारी ओळखपत्र, बायोमेट्रिक साधने (चेहरा/आवाज) किंवा वय ओळखणारे तंत्रज्ञान वापरणे बंधनकारक असेल.

स्वयंघोषणा नाही : 

• वापरकर्त्यांना स्वतः वय जाहीर करता येणार नाही

• किंवा पालकांची संमती 16 वर्षांखालील मुलांसाठी सोशल मीडिया वापरावर निर्बंध रद्द करू शकत नाही.

जबाबदारी कंपन्यांवर : 

• या कायद्यानुसार पालक किंवा मुलांवर कोणताही दंड नाही; 

• नियम न पाळल्यास कंपन्यांवर AUD 32–33 दशलक्षपर्यंत (193 ते 199 कोटी रुपये) दंड होऊ शकतो.

समाविष्ट प्लॅटफॉर्म : 

• Instagram, Facebook, TikTok, Snapchat, YouTube, X, Reddit, Twitch इ. सोशल मीडिया वापरावर निर्बंध असेल

वगळलेले प्लॅटफॉर्म : 

• WhatsApp, YouTube Kids, Google Classroom, GitHub, Roblox यांसारखे मेसेजिंग, शैक्षणिक व गेमिंग प्लॅटफॉर्म सध्या या कायद्याच्या चौकटीतून वगळले आहेत - म्हणजे हे प्लॅटफॉर्म मुले वापरू शकता. 

या निर्णयाचे महत्त्व काय ?

• बालकांच्या ऑनलाइन सुरक्षिततेसाठी जागतिक पातळीवर नवा मानक (Benchmark) तयार झाला.

• तंत्रज्ञान कंपन्यांची थेट जबाबदारी निश्चित झाली.

• इतर देशांसाठी धोरणात्मक उदाहरण ठरण्याची शक्यता.

July National Charter

Subject : GS - जागतिक घडामोडी

सरळसेवा, रेल्वे, तलाठी, वनरक्षक, पोलीस भरती, अग्निवीर , SSC GD, MPSC, UPSC परीक्षेसाठी विचारलेले / संभाव्य महत्त्वपूर्ण प्रश्न

प्रश्न) जुलै नॅशनल चार्टर संदर्भात राष्ट्रीय सार्वमत (Referendum) घेण्याची घोषणा भारताच्या शेजारील कोणत्या देशाने केली आहे ?

1. नेपाळ

2. श्रीलंका

3. बांग्लादेश

4. म्यानमार

उत्तर : बांग्लादेश

बातमी काय ?

• बांग्लादेश ने आपली 13 वी सार्वत्रिक निवडणूक तसेच जुलै नॅशनल चार्टर वर आधारित राष्ट्रीय सार्वमत 12 फेब्रुवारी 2026 रोजी घेण्याची घोषणा केली आहे.

• ही घोषणा 2024 मध्ये बांग्लादेशात झालेल्या जुलै जनआंदोलनानंतर करण्यात आली आहे.

बांग्लादेशासाठी जुलै नॅशनल चार्टर महत्त्वाचा का ठरतो ?

• 2024 मध्ये बांग्लादेशात झालेल्या जनआंदोलनानंतर शेख हसीना यांच्या सत्तेचा अंत झाला.

• या घडामोडीनंतर बांग्लादेशात लोकशाहीची पुनर्बांधणी, जनतेचा विश्वास पुन्हा मिळवणे आणि राज्यसंस्था मजबूत करणे ही मोठी गरज निर्माण झाली.

• म्हणूनच जुलै जाहीरनामा नवीन लोकशाही वाटचालीचा पाया मानला जात आहे.

जुलै नॅशनल चार्टर (July National Charter) म्हणजे काय ?

• जुलै जाहीरनामा हा बांग्लादेशातील राजकीय जाहीरनामा आणि सुधारणा आराखडा आहे.

• तो 2024 च्या जुलै जनआंदोलनानंतर तयार करण्यात आला असून यामध्ये 1972 च्या बांग्लादेश संविधानात बदल, तसेच शासनरचना आणि सत्तावाटपात सुधारणा यांचे प्रस्ताव आहेत.

जुलै नॅशनल चार्टर कोणी तयार केला ?

• हा चार्टर राष्ट्रीय सहमतीतून तयार करण्यात आला आहे.

• यामध्ये मुहम्मद युनुस (Muhammad Yunus) यांच्या नेतृत्वाखालील अंतरिम सरकार आणि सुमारे 30 राजकीय पक्षांचा सहभाग होता.

• म्हणजेच हा दस्तऐवज एका पक्षाचा नसून राष्ट्रीय स्तरावरील सहमतीचा परिणाम आहे.

जुलै जाहीरनाम्याचे मुख्य उद्दिष्ट काय आहेत ?

• जुलै जाहीरनाम्याचा उद्देश फक्त सुधारणा सुचवणे नसून, बांग्लादेशात लोकशाही संस्थात्मक स्वरूपात पुन्हा उभारणे हा आहे.

• यामध्ये -

1. निवडणूक प्रक्रियेची विश्वासार्हता वाढवणे.
2. राज्यसंस्था पुन्हा सक्षम करणे.
3. जनतेचा शासनावरचा विश्वास पुनर्स्थापित करणे यावर भर देण्यात आला आहे.

जुलै जाहीरनाम्यामुळे शासन आणि न्यायव्यवस्थेवर होणारा परिणाम : 

• या जाहीरनाम्यामुळे बांग्लादेशची राजकीय रचना, न्यायव्यवस्थेचे स्वातंत्र्य आणि भ्रष्टाचारविरोधी यंत्रणा यामध्ये मूलभूत बदल होऊ शकतात.

• म्हणूनच हा जाहीरनामा बांग्लादेशाच्या राजकीय वास्तुरचनेत (political architecture) बदल घडवू शकणारा दस्तऐवज मानला जात आहे.

Vijay Diwas

विजय दिवसानिमित्त शूर सैनिकांना अभिवादन 🙏💐💐

Subject : GS - दिनविशेष, संरक्षण

सरळसेवा, रेल्वे, तलाठी, वनरक्षक, पोलीस भरती, अग्निवीर , SSC GD, MPSC, UPSC परीक्षेसाठी विचारलेले / संभाव्य महत्त्वपूर्ण प्रश्न

प्रश्न) 1971 च्या युद्धात भारतीय सशस्त्र दलांनी पाकिस्तानवर मिळवलेल्या विजयाचा गौरव करण्यासाठी दरवर्षी खालील पैकी कोणता दिवस विजय दिवस म्हणून साजरा केला जातो ? 

1. 16 डिसेंबर

2. 16 जुलै

3. 31 डिसेंबर

4. 7 मे

उत्तर : 16 डिसेंबर

बातमी काय ?

• दरवर्षी 16 डिसेंबर रोजी विजय दिवस साजरा केला जातो.

16 डिसेंबर रोजी विजय दिवस का साजरी करतात ?

• 1971 च्या भारत-पाक युद्धातील भारताच्या विजयाचे स्मरण म्हणून 16 डिसेंबर रोजी विजय दिवस साजरा करतात.

• हा दिवस आपल्याला 1971 मध्ये झालेल्या भारत-पाक युद्धात पाकिस्तानवर भारताच्या ऐतिहासिक विजयाची आठवण करून देतो.

• हे युद्ध 13 दिवस चालले आणि पाकिस्तानने 93,000 सैनिकांसह आत्मसमर्पण केल्याने त्याचा शेवट झाला. 

• या युद्धामुळे बांगलादेश मुक्त झाला.

• 16 डिसेंबर हा दिवस भारताचे लष्करी सामर्थ्य, न्यायप्रति वचनबद्धता आणि मानवतावादी मूल्यांवर प्रकाश टाकणारा आहे. 

भारत - पाकिस्तान 1971 चे युद्ध का झाले ?

• युद्धाची सुरुवात 26 मार्च 1971 रोजी पाकिस्तान कडून झाली.

• या दिवशी पश्चिम पाकिस्तानने पूर्व पाकिस्तानमध्ये ऑपरेशन सर्चलाइट सुरू केले.

• त्यामुळे लाखो बांगलादेशी भारतात पळून गेले. 

• मुख्यतः बांगलादेशच्या सर्वात जवळची राज्ये पश्चिम बंगाल, आसाम, मेघालय आणि त्रिपुरा यांसारख्या राज्यांमध्ये.

• बांगलादेशातील या निर्वासितांची संख्या या राज्यांत वाढू लागली. 

• भारताने अन्न आणि निवारा देऊन या निर्वासितांची मदत केली.

• 3 डिसेंबर 1971 रोजी पाकिस्तानने भारतावर हवाई हल्ला केला, ज्यामध्ये भारतीय हवाई दलाच्या 11 तळांना लक्ष्य करण्यात आले. याला प्रत्युत्तर म्हणून भारताने पाकिस्तानविरुद्ध युद्ध पुकारले.

• बांग्लादेशच्या स्वातंत्र्यासाठी लढणाऱ्या मुक्ती वाहिनी सैन्य आणि भारतीय जवानांनी पाकिस्तानी सैन्याचा पराभव केला.

• 16 डिसेंबर 1971 रोजी पूर्व पाकिस्तानातील पाकिस्तानी सैन्य दलाचे कमांडर लेफ्टनंट जनरल आमिर अब्दुल्ला खान नियाझी यांनी आत्मसमर्पण करारावर स्वाक्षरी केली. 

• 16 डिसेंबर 1971 रोजी बांग्लादेश 🇧🇩 स्वतंत्र झाला.

1971 च्या भारत- पाकिस्तान युद्धादरम्यान भारताचे पंतप्रधान कोण होते ?

• श्रीमती इंदिरा गांधी या 1971 च्या भारत- पाकिस्तान युद्धाच्या वेळी भारताच्या पंतप्रधान होत्या.

1971 च्या भारत- पाकिस्तान युद्धादरम्यान भारतीय लष्कर प्रमुख कोण होते ? 

• फिल्ड मार्शल सॅम माणेकशॉ हे 1971 च्या भारत- पाकिस्तान युद्धादरम्यान भारतीय लष्कर प्रमुख होते. 

कारगिल विजय दिवस केव्हा असतो ? 

• कारगिल विजय दिवस : 26 जुलै रोजी असतो. 

• लडाख येथील कारगिल जिल्ह्यात 1999 साली भारत आणि पाकिस्तान यांच्यात युद्ध झाले.

• 26 जुलै 1999 रोजी भारताने पाकिस्तानचा पराभव करून कारगिल युद्ध जिंकले.

Which country is the first in the world to receive UNESCO recognition for its national cuisine ?

Subject : GS - कला आणि संस्कृती, जागतिक संघटना

सरळसेवा, रेल्वे, तलाठी, वनरक्षक, पोलीस भरती, अग्निवीर , SSC GD, MPSC, UPSC परीक्षेसाठी विचारलेले / संभाव्य महत्त्वपूर्ण प्रश्न

प्रश्न) युनेस्कोच्या अमूर्त सांस्कृतिक वारसा यादीत संपूर्ण राष्ट्रीय पाककलेला मान्यता मिळवणारा जगातील पहिला देश कोणता ?

1. इटली

2. फ्रान्स

3. भारत

4. जपान

उत्तर : इटली

बातमी काय ?

• UNESCO ने “ इटालियन पाककला ” (Italian Cooking) ला मानवतेच्या अमूर्त सांस्कृतिक वारसा यादीत समाविष्ट केले असून,

• संपूर्ण राष्ट्रीय पाककलेला मान्यता मिळवणारा इटली हा जगातील पहिला देश ठरला आहे.

ही मान्यता नेमकी कशासाठी आहे ?

• ही मान्यता एखाद्या एका पदार्थासाठी नाही, तर इटलीच्या संपूर्ण पारंपरिक स्वयंपाक पद्धतीसाठी देण्यात आली आहे.

• 🍝 इटालियन पाककला ही केवळ अन्न बनवण्याची पद्धत नसून, ती सांस्कृतिक, सामाजिक आणि कौटुंबिक जीवनाचा भाग मानली जाते.

• या मान्यतेचे अधिकृत नाव आहे —

• “Italian cooking : Between Sustainability and Biocultural Diversity.”

ही मान्यता कोणी आणि केव्हा दिली ?

• ही मान्यता अमूर्त सांस्कृतिक वारसा संरक्षणासाठीच्या युनेस्कोच्या आंतरशासकीय समितीने दिली.

• ही घोषणा नवी दिल्ली येथे झालेल्या 20व्या अधिवेशनात करण्यात आली.

इटालियन पाककलेची मुख्य वैशिष्ट्ये कोणती ?

• इटालियन पाककला ही स्थानिक परंपरा, हस्तकौशल्य आणि घटकांबद्दल असलेल्या आदरावर आधारित आहे.

• एकत्र बसून जेवणे, अन्नाशी भावनिक नाते आणि कुटुंबातील जवळीक या गोष्टींना विशेष महत्त्व दिले जाते.

• हंगामी आणि स्थानिक उत्पादनांचा वापर, अन्न वाया जाऊ न देण्याची सवय आणि समुदाय पातळीवरील स्वयंपाक या पद्धती आढळतात.

• ही पाककला प्रामुख्याने कुटुंबांमधून अनौपचारिकरीत्या, विशेषतः आजी–आजोबांकडून नातवंडांकडे पुढे जाते.

• याशिवाय शाळा, विद्यापीठे आणि पाककला संस्थांमधूनही ही परंपरा औपचारिकरीत्या शिकवली जाते.

या मान्यतेचे महत्त्व काय आहे ?

• या निर्णयामुळे इटली संपूर्ण राष्ट्रीय पाककलेला युनेस्को मान्यता मिळवणारा जगातील पहिला देश ठरला आहे.

• यामुळे इटलीची सांस्कृतिक ओळख अधिक ठळक झाली असून, पाककलेचा वापर राष्ट्रीय अभिमानाचे प्रतीक म्हणून केला जात आहे.

• जैव-सांस्कृतिक विविधता, शाश्वत अन्नपद्धती आणि पारंपरिक हस्तकला जपण्यास या मान्यतेमुळे चालना मिळते.