India Conducted First BRICS Youth Coordination Meeting 2026

📚 Subject : GS - जागतिक संघटना

सरळसेवा, रेल्वे, तलाठी, वनरक्षक, पोलीस भरती, अग्निवीर , SSC GD, MPSC, UPSC परीक्षेसाठी विचारलेले / संभाव्य महत्त्वपूर्ण प्रश्न

प्रश्न) भारताच्या अध्यक्षतेखाली पार पडलेल्या पहिल्या 'BRICS युवा समन्वय बैठक 2026' चे आयोजन कोणत्या मंत्रालयाने केले ?

1. परराष्ट्र मंत्रालय

2. गृह मंत्रालय

3. युवा व्यवहार आणि क्रीडा मंत्रालय

4. शिक्षण मंत्रालय

उत्तर : युवा व्यवहार आणि क्रीडा मंत्रालय 

📰 बातमी काय ?

• भारताने आपल्या BRICS अध्यक्षपदाच्या (Chairship) काळात पहिली 'BRICS युवा समन्वय बैठक (BRICS Youth Coordination Meeting) आभासी (virtual) पद्धतीने आयोजित केली. 

• या बैठकीद्वारे BRICS देशांमधील युवक सहकार्याला नवी सुरुवात मिळाली.

🤔 ही बैठक का महत्त्वाची आहे ?

• ही बैठक युवकांमधील सहकार्य, नवोपक्रम (Innovation) आणि शाश्वत विकास (Sustainability) यांना प्रोत्साहन देण्यासाठी आयोजित करण्यात आली. 

• विविध BRICS देशांतील प्रतिनिधींनी सहभाग घेतल्यामुळे भविष्यातील संयुक्त उपक्रमांसाठी दिशा निश्चित करण्यात मदत झाली.

🏛️ आयोजन व थीम :

• आयोजक - ही बैठक युवा व्यवहार आणि क्रीडा मंत्रालय, भारत सरकार. (Ministry of Youth Affairs and Sports) यांच्या अंतर्गत आयोजित करण्यात आली.

• मुख्य संकल्पना (Theme) - “ लवचिकता, नाविन्य, सहकार्य आणि शाश्वततेसाठी बांधणी .” (Building for Resilience, Innovation, Cooperation and Sustainability)

⚙️ 'BRICS युथ ट्रॅक 2026' (BRICS Youth Track 2026) — 

• या बैठकीत भारताने BRICS Youth Track 2026 साठीचा रोडमॅप सादर केला. 

• यामध्ये विविध कार्यक्रमांचा समावेश आहे, जसे की युवक मंच, स्वयंसेवा उपक्रम, परिषद आणि मंत्रीस्तरीय बैठक. 

• यामुळे वर्षभर युवकांशी संबंधित उपक्रम राबवले जाणार आहेत.

🌍 प्राधान्य क्षेत्रे : 

• या उपक्रमात शिक्षण व कौशल्य विकास, उद्योजकता, विज्ञान व नवोपक्रम, सामाजिक सहभाग, समावेशकता, आरोग्य, क्रीडा, पर्यावरण आणि शाश्वतता यांसारख्या क्षेत्रांवर विशेष भर देण्यात आला आहे. 

• तसेच युवकांमधील संवाद आणि देवाणघेवाण (exchange) वाढवण्यावरही लक्ष केंद्रित करण्यात आले आहे.

🌐 भारताच्या अध्यक्षपदाचे महत्त्व : 

• ही बैठक भारताच्या BRICS अध्यक्षपदाच्या काळातील एक महत्त्वाची सुरुवात ठरली. 

• यामुळे पुढील वर्षभरात होणाऱ्या युवक संबंधित उपक्रमांसाठी मजबूत पाया तयार झाला.

🔑 परीक्षेच्या दृष्टीने IMP रिव्हिजन पॉईंट्स : 

• पहिली BRICS Youth Coordination Meeting — भारताच्या अध्यक्षपदात आयोजित

• आयोजक — युवा व्यवहार आणि क्रीडा मंत्रालय, भारत सरकार.

• उद्देश — BRICS देशांमधील युवक सहकार्य वाढवणे

• थीम — “ लवचिकता, नाविन्य, सहकार्य आणि शाश्वततेसाठी बांधणी .”

• प्राधान्य क्षेत्रे — शिक्षण, कौशल्य, नवोपक्रम, पर्यावरण

आर्टेमिस II मोहीम

Artemis II Mission

📚 Subject : GS - विज्ञान आणि तंत्रज्ञान

सरळसेवा, रेल्वे, तलाठी, वनरक्षक, पोलीस भरती, अग्निवीर , SSC GD, MPSC, UPSC परीक्षेसाठी विचारलेले / संभाव्य महत्त्वपूर्ण प्रश्न

प्रश्न) आर्टेमिस II या मोहिमेबाबत कोणते विधान चुकीचे आहे ?

1. 1972 नंतर ही नासाची पहिली मानवी चंद्र मोहीम आहे.

2. या मोहिमेत एकूण 4 अंतराळवीर सहभागी आहेत.

3. यात रशियाच्या 'रोसकॉसमॉस' संस्थेचा सहभाग आहे.

4. या मोहिमेने अपोलो 13 चा विक्रम मोडीत काढला आहे.

उत्तर : यात रशियाच्या🇷🇺'रोसकॉसमॉस' संस्थेचा सहभाग आहे. - हे विधान चुकीचे आहे.

• स्पष्टीकरण - यात नासा आणि कॅनडा यांचा सहभाग आहे, रशियाचा नाही.

📰 बातमी काय ?

• NASA च्या आर्टेमिस II (Artemis II) मोहिमेने मानवाने अंतराळात केलेल्या सर्वाधिक अंतराचा नवीन विक्रम नोंदवला आहे.

• या मोहिमेत अंतराळवीरांनी पृथ्वीपासून सुमारे 252,756 मैल अंतर गाठले, जे 1970 मधील Apollo 13 च्या विक्रमापेक्षा जास्त आहे.

• ही मोहीम मानवाला पुन्हा चंद्राभोवती घेऊन जाणारी एक महत्त्वाची पायरी मानली जाते.

🚀 Artemis II म्हणजे काय ?

• Artemis II ही मानवासह चंद्राभोवती जाणारी मोहीम असून ती Artemis कार्यक्रमातील पहिली Crewed Flight आहे.

• Apollo 17 (1972) नंतरची ही पहिली मानवी चंद्राभोवतीची मोहीम आहे, त्यामुळे तिचे ऐतिहासिक महत्त्व मोठे आहे.

👨‍🚀 मोहिमेची रचना आणि सहकार्य : 

• या मोहिमेत एकूण 4 अंतराळवीर आहेत.

• यामध्ये 3 अंतराळवीर NASA कडून आणि 1 अंतराळवीर कॅनडियन स्पेस एजन्सी (Canadian Space Agency) सहभागी झाले आहे.

🛰️ मिशन कसे कार्य करते ?

• प्रक्षेपण (Launch) - ही मोहीम Space Launch System (SLS) रॉकेटद्वारे प्रक्षेपित करण्यात आली.

• अंतराळयान (Spacecraft) - या मोहिमेत Orion Spacecraft वापरले गेले आहे, जे भविष्यातील Deep Space Missions साठी तयार केलेले आहे.

• मार्ग (Trajectory) - ही मोहीम 'फ्री-रिटर्न लूनर फ्लायबाय' (Free-Return Trajectory) वापरते, म्हणजेच यान चंद्राभोवती फिरून पुन्हा पृथ्वीवर सुरक्षित परत येते.

🌕 मोहिमेतील महत्त्वाचे टप्पे कोणते ?

1) चंद्राच्या अत्यंत जवळून प्रवास (~4067 मैल) : 

• हे यान चंद्राच्या पृष्ठभागापासून केवळ 4067 मैल (सुमारे 6545 किमी) अंतरावरून जाईल.

• महत्त्व - इतक्या जवळून प्रवास केल्यामुळे चंद्राच्या गुरुत्वाकर्षणाचा वापर करून यानाला पृथ्वीकडे वळणे (U-Turn घेणे) सोपे जाते. यामुळे इंधनाची बचत होते.

2) चंद्राच्या 'पलीकडील' भागाचे निरीक्षण (Observation of Moon’s Far Side): 

• चंद्राची एक बाजू पृथ्वीवरून कधीच दिसत नाही, तिला 'Far Side' किंवा 'डार्क साईड' म्हणतात.

• महत्त्व - आर्टेमिस 2 मधील अंतराळवीर स्वतःच्या डोळ्यांनी हा भाग पाहणारे 50 वर्षांनंतरचे पहिले मानव असतील.

• या भागातील विवरे (Craters) आणि भूभागाचा अभ्यास भविष्यातील लँडिंगसाठी महत्त्वाचा आहे.

3) अंतराळातील सूर्यग्रहण (Solar Eclipse) : 

• प्रवासादरम्यान एक असा टप्पा येईल जिथे पृथ्वी, चंद्र आणि सूर्य एका रेषेत येतील.

• महत्त्व - अंतराळवीरांना पृथ्वीच्या वातावरणातून दिसणाऱ्या ग्रहणापेक्षा वेगळे, अंतराळातून दिसणारे विलोभनीय सूर्यग्रहण पाहता येईल.

• या काळात सौर ऊर्जेवर (Solar Panels) होणारा परिणाम अभ्यासला जाईल.

4) नियोजित 'कम्युनिकेशन ब्लॅकआउट' (Planned Communication Blackout) :

• जेव्हा ओरियन यान चंद्राच्या 'Far Side' ला (मागच्या बाजूला) जाईल, तेव्हा चंद्राचा मोठा आकार पृथ्वी आणि यान यांच्यामध्ये येईल. यामुळे रेडिओ लहरी अडथळल्या जातील.

• महत्त्व - या काळात काही मिनिटांसाठी पृथ्वीवरील नियंत्रण कक्षाशी (NASA Control Room) संपर्क पूर्णपणे तुटेल. 

• अंतराळवीरांना पूर्णपणे 'ऑटोमॅटिक' यंत्रणेवर अवलंबून राहावे लागेल. 

• ही कोणत्याही अंतराळ मोहिमेतील सर्वात तणावपूर्ण पण महत्त्वाची वेळ असते.

🌍 या मोहिमेचे महत्त्व काय ?

• भविष्यातील चंद्र मोहिमांसाठी पाया - या मोहिमेतून मिळालेली माहिती (Images, Telemetry) भविष्यातील Artemis Missions साठी उपयोगी ठरणार आहे.

• मानवाचे चंद्रावर पुनरागमन - ही मोहीम भविष्यातील चंद्रावर Landing (Artemis III) साठी Groundwork तयार करते.

• दीर्घकालीन उपस्थिती - चंद्रावर दीर्घकालीन मानवी उपस्थिती निर्माण करण्याच्या दिशेने ही एक महत्त्वाची पायरी आहे.

🔑 परीक्षेच्या दृष्टीने IMP रिव्हिजन पॉईंट्स : 

• Artemis II: NASA ची Crewed Lunar Flyby Mission

• विक्रम: ~252,756 मैल (Apollo 13 पेक्षा जास्त)

• अंतराळयान : Orion

• रॉकेट: Space Launch System (SLS)

• सहकार्य: NASA + Canadian Space Agency

• वैशिष्ट्य: Free-Return Trajectory 

Chief Minister Rural Livestock Entrepreneurship Scheme

📚 Subject : GS - सरकारी योजना - महाराष्ट्र, अर्थशास्त्र - कृषी

सरळसेवा, रेल्वे, तलाठी, वनरक्षक, पोलीस भरती, अग्निवीर , SSC GD, MPSC, UPSC परीक्षेसाठी विचारलेले / संभाव्य महत्त्वपूर्ण प्रश्न

प्रश्न) अलिकडेच ‘मुख्यमंत्री ग्रामीण पशुधन उद्योजकता योजना’ कोणत्या राज्य सरकारने सुरू केली ?

1. मध्य प्रदेश

2. महाराष्ट्र

3. आंध्र प्रदेश

4. राजस्थान

उत्तर : महाराष्ट्र

📰 बातमी काय ?

• ग्रामीण भागातील पशुपालकांना उद्योजक करण्यासाठी महाराष्ट्र सरकारने मुख्यमंत्री ग्रामीण पशुधन उद्योजकता योजना ही महत्त्वकांक्षी योजना जाहीर झाली आहे. 

• या योजनेचा लाभ जास्तीत जास्त पशुपालकांना मिळावा, यासाठी यंत्रणांनी पशुपालकांपर्यंत योजनेची माहिती पोहचवावी, असे निर्देश पशुसंवर्धन मंत्री पंकजा मुंडे यांनी दिले.

🔍 योजना नेमकी काय आहे?

• ही योजना ग्रामीण भागातील पशुपालन व्यवसायाला पारंपरिक उपजीविकेपासून व्यावसायिक उद्योजकतेकडे नेणारी एक महत्त्वाची राज्य सरकारची योजना आहे.

• दुग्धव्यवसाय, कुक्कुटपालन, शेळी-मेंढी पालन यांसारख्या क्षेत्रांमध्ये आर्थिक मदत आणि तांत्रिक मार्गदर्शन देऊन शेतकरी आणि युवकांना उद्योजक बनवणे हा योजनेचा केंद्रबिंदू आहे.

ऐतिहासिक व धोरणात्मक पार्श्वभूमी : 

• महाराष्ट्र हे पशुसंवर्धनाला कृषीचा दर्जा देणारे देशातील पहिले राज्य आहे.

• राज्याच्या ‘Vision Document’ मध्ये कृषी आणि पशुसंवर्धन या दोन्ही क्षेत्रांचा एकत्रित विचार करून ग्रामीण अर्थव्यवस्था मजबूत करण्यावर भर देण्यात आला आहे.

• त्याचाच पुढील टप्पा म्हणून ही योजना राबवली जात आहे.

⚙️ योजनेची कार्यपद्धती :

• आर्थिक व तांत्रिक सहाय्य - लाभार्थ्यांना व्यवसाय सुरू करण्यासाठी निधी, प्रशिक्षण आणि तांत्रिक मार्गदर्शन दिले जाते.

• आधुनिक तंत्रज्ञानाचा वापर - कृत्रिम बुद्धिमत्ता (Artificial Intelligence) व आधुनिक पद्धतींच्या साहाय्याने उत्पादनक्षमता वाढवण्यावर भर.

• किसान क्रेडिट कार्ड (KCC) - पशुपालकांना सुलभ कर्ज सुविधा उपलब्ध करून देणे.

• पायाभूत सुविधा व मनुष्यबळ - पशुवैद्यकीय सेवा, पायाभूत सुविधा आणि प्रशिक्षित मनुष्यबळ वाढवणे.

🤝 अंमलबजावणी यंत्रणा - 

• जिल्हा व तालुका स्तरावर शिबिरे

• लाभार्थी निवड प्रक्रिया

• महिनानिहाय आढावा (Monitoring)

• पारदर्शक अंमलबजावणी

🎯 योजनेची प्रमुख उद्दिष्टे :

• ग्रामीण युवकांना उद्योजक बनवणे - पशुपालनाला व्यवसायिक स्वरूप देऊन रोजगार निर्मिती.

• उत्पन्न वाढवणे - दूध, अंडी, मांस यांसारख्या नियमित उत्पन्न स्रोतांद्वारे आर्थिक स्थैर्य.

• स्थानिक रोजगार निर्माण करणे - गावातच रोजगार उपलब्ध करून स्थलांतर कमी करणे.

• “एक जिल्हा – एक उत्पादन” (ODOP) - प्रत्येक जिल्ह्यात विशिष्ट पशुधन उत्पादन विकसित करणे.

• ब्रँडिंग व मूल्यवर्धन (Value Addition) - उदा. अंड्याचा ब्रँड तयार करणे, दुग्धजन्य पदार्थ प्रक्रिया.

📊 महत्त्वाची वैशिष्ट्ये (Features) : 

• बहुविध पशुधन व्यवसायांचा समावेश - दुग्धव्यवसाय, कुक्कुटपालन, शेळी-मेंढी पालन तसेच वराहपालनावर भर.

• तंत्रज्ञान-आधारित पशुपालन - AI चा वापर करून उत्पादकता वाढवणे.

• योजनांची पुनर्रचना - पशुसंवर्धन विभागातील सुमारे 27 योजनांचे पुनर्गठन.

• आर्थिक तरतूद - अर्थसंकल्पात पशुसंर्वधन विभागाकरिता सुमारे 4552 कोटी रुपयांची तरतूद करण्यात आली आहे.

🔑 परीक्षेच्या दृष्टीने IMP रिव्हिजन पॉईंट्स : मुख्यमंत्री ग्रामीण पशुधन उद्योजकता योजना

• राज्य → महाराष्ट्र

• उद्देश → पशुपालनातून उद्योजकता + रोजगार

• क्षेत्रे → दुग्ध, कुक्कुट, शेळी-मेंढी, वराहपालन

• बजेट → ₹4552 कोटी

• महाराष्ट्र → पशुसंवर्धनाला कृषीचा दर्जा देणारे पहिले राज्य