Bhairav Battalion

Subject : GS - संरक्षण (Defence)

सरळसेवा, रेल्वे, तलाठी, वनरक्षक, पोलीस भरती, अग्निवीर , SSC GD, MPSC, UPSC परीक्षेसाठी विचारलेले / संभाव्य महत्त्वपूर्ण प्रश्न

प्रश्न) भारतीय सेनेची ‘भैरव बटालियन’ कोणत्या प्रकारच्या युद्धासाठी विशेषतः तयार करण्यात आली आहे ?

1. सागरी युद्ध

2. पारंपरिक पायदळ युद्ध

3. केवळ दहशतवादविरोधी अभियान

4. संकरित युद्ध व जलद कारवाई

उत्तर : संकरित युद्ध (Hybrid Warfare) व जलद कारवाई

बातमी काय ?

• भारतीय सेनेने अलीकडेच उभारलेल्या भैरव बटालियन या नव्या लढाऊ तुकड्यांचा पहिला सार्वजनिक सहभाग जयपूर येथे होणाऱ्या आर्मी डे परेडमध्ये दिसणार आहे.

भैरव बटालियन म्हणजे काय ? 

• भैरव बटालियन ही भारतीय सेनेची नव्या पिढीची जलद आक्रमक लढाऊ तुकडी आहे.

• ही बटालियन सीमेवरील तातडीच्या आणि तंत्रज्ञानाधारित लष्करी कारवाईसाठी भारतीय सेनेच्या नव्या संरचनेचा भाग आहे.

भैरव बटालियन मुख्य उद्देश कोणता ?

👉 या बटालियनचा मुख्य उद्देश -

• पॅरा स्पेशल फोर्सेस आणि नियमित पायदळ यांच्यातील अंतर भरून काढणे. 

• कमांडरकडे “आजच लढा देऊ शकणारी” (Fight-Tonight) तुकडी उपलब्ध करून देणे हा आहे.

भैरव बटालियन का आवश्यक आहे ?

👉 आजच्या काळातील धोके फक्त पारंपरिक युद्धापुरते मर्यादित नसून त्यामध्ये -

• ड्रोन हल्ले

• इलेक्ट्रॉनिक व्यत्यय

• ग्रे-झोन धमक्या

• सीमावर्ती जलद चकमकी - यांचा समावेश होतो.

👉 अशा परिस्थितीत मोठ्या युनिट्सऐवजी लहान, चपळ आणि तंत्रज्ञान-सज्ज तुकड्या अधिक प्रभावी ठरतात.

👉 याच गरजेतून भैरव बटालियन संकल्पना पुढे आली.

भैरव बटालियनची रचना व वैशिष्ट्ये : 

• भैरव बटालियनमध्ये साधारण 200 ते 250 अत्यंत प्रशिक्षित सैनिक असतात.

➡️ ही तुकडी - 

1. ड्रोन युद्ध
2. टेहळणी व गुप्त माहिती संकलन
3. इलेक्ट्रॉनिक व्यत्यय
4. जलद आणि अचूक हल्ले - यामध्ये विशेष प्राविण्य ठेवते.

✍️ ही बटालियन जमिनीवरील कारवाई, मानवरहित प्रणाली आणि सायबर-इलेक्ट्रॉनिक सहाय्य यांचे संमिश्र रूप म्हणजेच संकरित युद्ध (Hybrid Warfare) लढण्यासाठी तयार करण्यात आली आहे.

तैनाती व कार्यक्षेत्र : 

• भैरव बटालियन भारतीय सेनेच्या कोअर आणि डिव्हिजन स्तरावरील संरचनेखाली कार्यरत असते.

• या बटालियन प्रामुख्याने - 

• राजस्थान सीमेवर
• जम्मू-काश्मीर
• लडाख
• ईशान्य भारत -

या संवेदनशील सीमावर्ती भागांत आधीच तैनात ठेवल्या जातात.

• जेणेकरून कोणतीही आपत्कालीन परिस्थिती उद्भवताच तात्काळ प्रतिसाद देता येईल.

भैरव बटालियनचे संरक्षण धोरणाच्या दृष्टीने महत्त्व : 

👉 भैरव बटालियनमुळे भारतीय सेनेची - 

• सीमावर्ती संकटांना तात्काळ प्रतिक्रिया देण्याची क्षमता वाढते.

• अचूक, वेगवान आणि तंत्रज्ञानाधारित कारवाई शक्य होते.

• तसेच, ही बटालियन रुद्र ब्रिगेड्स आणि मानवरहित युद्ध तुकड्यांबरोबर भारतीय सेनेच्या पुनर्रचना व आधुनिकीकरण धोरणाचा महत्त्वाचा आधारस्तंभ आहे.

🔑 परीक्षेच्या दृष्टीने IMP रिव्हिजन पॉईंट्स : 

• भैरव बटालियन = भारतीय सेनेची नव्या पिढीची जलद लढाऊ तुकडी

• युद्ध प्रकार = संकरित युद्ध (Hybrid Warfare)

• सैनिक संख्या = सुमारे 200–250

• भूमिका = जलद छापे, ड्रोन युद्ध, टेहळणी, इलेक्ट्रॉनिक व्यत्यय

• तैनाती = सीमावर्ती संवेदनशील भाग

• उद्देश = Para SF आणि नियमित पायदळातील अंतर भरून काढणे

• महत्त्व = तात्काळ प्रतिसाद + तंत्रज्ञानाधारित कारवाई

MAKAR SANKRANTI

Subject : GS - इतिहास - कला आणि संस्कृती, सण आणि उत्सव

सरळसेवा, रेल्वे, तलाठी, वनरक्षक, पोलीस भरती, अग्निवीर , SSC GD, MPSC, UPSC परीक्षेसाठी विचारलेले / संभाव्य महत्त्वपूर्ण प्रश्न

प्रश्न) खालीलपैकी कोणत्या राज्यात मकर संक्रांती हा सण पेड्डा पांडूगा म्हणून साजरा केला जातो ? 

(सरळसेवा, महाराष्ट्र पोलीस भरती, SSC GD 2022)

1. तामिळनाडू 

2. आंध्र प्रदेश 

3. कर्नाटक 

4. केरळ

उत्तर : आंध्र प्रदेश

मकर संक्रांती का आणि केव्हा साजरी केली जाते ?

• मकर संक्रांती साधारणपणे 14 जानेवारी रोजी किंवा एक दिवस आधी किंवा एक दिवस नंतर बघावयास मिळते. 

• यंदा 14 जानेवारी रोजी मकर संक्रांती साजरी केली जात आहे.

• या दिवशी लोक पतंग उडवतात सांस्कृतिक कार्यक्रम आयोजित करतात. महाराष्ट्रात तिळगुळ वाटतात.

सूर्याचे उत्तरायण सुरू होते : 

• प्रत्येक महिन्यात संक्रांत येत असते. म्हणजेच सूर्याचे एका राशीतून दुसर्‍या राशीत संक्रमण अर्थात मार्गक्रमण होत असते. 

• सूर्य जेव्हा मकर राशीत प्रवेश करतो तेव्हा जी संक्रांत येते ती मकर संक्रांत. 

• यावेळी सूर्याचे दक्षिणायन संपून उत्तरायण सुरू होते. 

• आणि दिवस हळू हळू मोठा होऊ लागतो. 

सुगीचा सण : 

• सुगीचा सण म्हणजे पिक कापणीचा सण 

• मकर संक्रांती हा सण सुगीचा सण Harvesting Festival म्हणून ही ओळखला जातो.

• जसे की तमिळनाडू मध्ये पोंगल

• पंजाब, हरियाणा मध्ये लोहरी.

पौराणिक कथा :

• हिंदू पौराणिक कथांमध्ये मकर संक्रांतीच्या दिवशी सूर्यदेवता आपला पुत्र शनि देवास भेटण्यासाठी जातात.

• शनिदेव हे मकर राशीचे प्रतीक मानले जातात. 

• अशी मान्यता आहे की आई-वडील-मुलगा यांच्यातील मतभेद दूर करण्यासाठी वडील आपल्या मुलास त्या दिवशी भेटतात व आनंद आणि गोडवा पसरवण्यासाठी महत्त्वाचे योगदान देतात.

• मकरसंक्रातीचा महाभारतातील सिद्धांत असे सांगतो की, भीष्म पितामह यांनी मकर संक्रांतीच्या दिवशी आपल्या शरीराचा त्याग केला.

वेगवेगळ्या राज्यात मकर संक्रांतीला वेगवेगळ्या नावाने ओळखले जाते.

( स्पर्धा परीक्षांमध्ये राज्यांची नावे आणि तिथे सणाला काय म्हणतात अशी योग्य जोडी ओळखण्यासाठी प्रश्न विचारले आहेत ते आपण शेवटी बघू )

तामिळनाडू :

• मकर संक्रांति हा सण तामिळनाडूमध्ये पोंगल म्हणून साजरा केला जातो. 

• पोंगल सण राज्यातील एक महत्त्वाचा सण आहे.

• हा सण एकूण चार दिवस चालतो. 

• या सणादरम्यान लोक कापणी केलेल्या नवीन तांदूळ, मसूर, गूळ आणि दुधापासून बनवला जाणारा पोंगल नावाचा एक खास पदार्थ तयार करतात. 

आंध्र प्रदेश :

• मकर संक्रांती आंध्र प्रदेशमध्ये पेड्डा पांडूगा म्हणून साजरा केला जातो.

• आंध्र प्रदेश राज्यात विशेषता राज्याच्या ग्रामीण भागात हा सण मोठ्या उत्साहाने साजरा केला जातो.

• या दिवशी लोक बैलगाड्याची शर्यत तसेच कोंबड्यांची झुंज अशा सांस्कृतिक कार्यक्रमाचे आयोजन करतात.

केरळ :

• केरळमध्ये मकर संक्रांति मकरविल्लक्कू म्हणून साजरी केली जाते. 

• या दिवशी साबरीमाला मंदिरात प्रकट होणाऱ्या दिव्य प्रकाशाचे दर्शन घेण्यासाठी भक्त मंदिरात मोठ्या प्रमाणात जमा होतात.

गुजरात :  

• मकर संक्रांति हा सण गुजरातमध्ये उत्तरायण म्हणून साजरा केला जातो. 

• या दिवशी 1989 पासून गुजरात सरकार द्वारे आंतरराष्ट्रीय पतंग महोत्सव (International Kite Festival) आयोजित केला जातो.