चालू घडामोडी | जुलै नॅशनल चार्टर नेमकं काय आहे ?

Important Affairs

16-12-2025

चालू घडामोडी | विजय दिवस

Vijay Diwas

विजय दिवसानिमित्त शूर सैनिकांना अभिवादन 🙏💐💐

Subject : GS - दिनविशेष, संरक्षण

सरळसेवा, रेल्वे, तलाठी, वनरक्षक, पोलीस भरती, अग्निवीर , SSC GD, MPSC, UPSC परीक्षेसाठी विचारलेले / संभाव्य महत्त्वपूर्ण प्रश्न

प्रश्न) 1971 च्या युद्धात भारतीय सशस्त्र दलांनी पाकिस्तानवर मिळवलेल्या विजयाचा गौरव करण्यासाठी दरवर्षी खालील पैकी कोणता दिवस विजय दिवस म्हणून साजरा केला जातो ?

1. 16 डिसेंबर

2. 16 जुलै

3. 31 डिसेंबर

4. 7 मे

उत्तर : 16 डिसेंबर

बातमी काय ?

• दरवर्षी 16 डिसेंबर रोजी विजय दिवस साजरा केला जातो.

16 डिसेंबर रोजी विजय दिवस का साजरी करतात ?

• 1971 च्या भारत-पाक युद्धातील भारताच्या विजयाचे स्मरण म्हणून 16 डिसेंबर रोजी विजय दिवस साजरा करतात.

• हा दिवस आपल्याला 1971 मध्ये झालेल्या भारत-पाक युद्धात पाकिस्तानवर भारताच्या ऐतिहासिक विजयाची आठवण करून देतो.

• हे युद्ध 13 दिवस चालले आणि पाकिस्तानने 93,000 सैनिकांसह आत्मसमर्पण केल्याने त्याचा शेवट झाला.

• या युद्धामुळे बांगलादेश मुक्त झाला.

• 16 डिसेंबर हा दिवस भारताचे लष्करी सामर्थ्य, न्यायप्रति वचनबद्धता आणि मानवतावादी मूल्यांवर प्रकाश टाकणारा आहे.

भारत - पाकिस्तान 1971 चे युद्ध का झाले ?

• युद्धाची सुरुवात 26 मार्च 1971 रोजी पाकिस्तान कडून झाली.

• या दिवशी पश्चिम पाकिस्तानने पूर्व पाकिस्तानमध्ये ऑपरेशन सर्चलाइट सुरू केले.

• त्यामुळे लाखो बांगलादेशी भारतात पळून गेले.

• मुख्यतः बांगलादेशच्या सर्वात जवळची राज्ये पश्चिम बंगाल, आसाम, मेघालय आणि त्रिपुरा यांसारख्या राज्यांमध्ये.

• बांगलादेशातील या निर्वासितांची संख्या या राज्यांत वाढू लागली.

• भारताने अन्न आणि निवारा देऊन या निर्वासितांची मदत केली.

• 3 डिसेंबर 1971 रोजी पाकिस्तानने भारतावर हवाई हल्ला केला, ज्यामध्ये भारतीय हवाई दलाच्या 11 तळांना लक्ष्य करण्यात आले. याला प्रत्युत्तर म्हणून भारताने पाकिस्तानविरुद्ध युद्ध पुकारले.

• बांग्लादेशच्या स्वातंत्र्यासाठी लढणाऱ्या मुक्ती वाहिनी सैन्य आणि भारतीय जवानांनी पाकिस्तानी सैन्याचा पराभव केला.

• 16 डिसेंबर 1971 रोजी पूर्व पाकिस्तानातील पाकिस्तानी सैन्य दलाचे कमांडर लेफ्टनंट जनरल आमिर अब्दुल्ला खान नियाझी यांनी आत्मसमर्पण करारावर स्वाक्षरी केली.

• 16 डिसेंबर 1971 रोजी बांग्लादेश 🇧🇩 स्वतंत्र झाला.

1971 च्या भारत- पाकिस्तान युद्धादरम्यान भारताचे पंतप्रधान कोण होते ?

• श्रीमती इंदिरा गांधी या 1971 च्या भारत- पाकिस्तान युद्धाच्या वेळी भारताच्या पंतप्रधान होत्या.

1971 च्या भारत- पाकिस्तान युद्धादरम्यान भारतीय लष्कर प्रमुख कोण होते ?

• फिल्ड मार्शल सॅम माणेकशॉ हे 1971 च्या भारत- पाकिस्तान युद्धादरम्यान भारतीय लष्कर प्रमुख होते.

कारगिल विजय दिवस केव्हा असतो ?

• कारगिल विजय दिवस : 26 जुलै रोजी असतो.

• लडाख येथील कारगिल जिल्ह्यात 1999 साली भारत आणि पाकिस्तान यांच्यात युद्ध झाले.

• 26 जुलै 1999 रोजी भारताने पाकिस्तानचा पराभव करून कारगिल युद्ध जिंकले.

Important Affairs

13-12-2025

चालू घडामोडी | 'दिवाळी' ला युनेस्कोच्या जागतिक अमूर्त सांस्कृतिक वारसा यादीत स्थान

Deepavali on UNESCO’s Intangible Cultural Heritage List

Subject : GS - कला आणि संस्कृती, जागतिक संघटना

प्रश्न) दिपावली सणाला युनेस्कोच्या मानवतेच्या अमूर्त सांस्कृतिक वारसा यादीत केव्हा समाविष्ट करण्यात आले ?

1. 18व्या अधिवेशनात

2. 19व्या अधिवेशनात

3. 20व्या अधिवेशनात

4. 21व्या अधिवेशनात

उत्तर : 20व्या अधिवेशनात

बातमी काय ?

• दीपावली या भारतातील प्रमुख सणाला UNESCO च्या मानवतेच्या अमूर्त सांस्कृतिक वारसा प्रतिनिधी यादीत नवी दिल्ली येथे झालेल्या 20व्या आंतरशासकीय समितीच्या अधिवेशनात अधिकृतपणे समाविष्ट करण्यात आले.

दिवाळीची ऐतिहासिक व सांस्कृतिक पार्श्वभूमी :

• दिवाळी हा अंधारावर प्रकाशाचा, निराशेवर आशेचा आणि वाईटावर चांगुलपणाचा विजय दर्शवणारा सण आहे.

• हा सण आनंद, नवचैतन्य, सामाजिक ऐक्य आणि मानवी मूल्ये यांचे प्रतीक मानला जातो.

• अनेक परंपरांनुसार प्रभू रामांचे अयोध्येत पुनरागमन झाल्यानंतर लोकांनी दिवे लावून आनंद व्यक्त केला, अशी श्रद्धा आहे.

• काही भागांमध्ये नरकासुरावर भगवान कृष्णाने मिळवलेल्या विजयाच्या स्मरणार्थ दीपावली साजरी केली जाते.

• लक्ष्मीपूजनाच्या माध्यमातून समृद्धी, ऐश्वर्य आणि शुभतेची कामना केली जाते.

• अनेक प्रदेशांत दीपावलीचा संबंध पीक कापणीशी असून, शेतकरी या सणाद्वारे निसर्गाप्रती कृतज्ञता व्यक्त करतात.

➡️ या विविध कथा, श्रद्धा आणि परंपरा एकत्र येऊन भारताची सांस्कृतिक विविधता आणि एकात्मता अधोरेखित करतात.

दिवाळी ‘जिवंत सांस्कृतिक वारसा’ का मानली जाते ?

Why is Diwali considered a 'Living Cultural Heritage'?

🪔 सामाजिक प्रथा :

• दिपावली साजरी करताना दिवे लावणे, रांगोळी काढणे, पूजन करणे आणि नातेवाईकांसोबत वेळ घालवणे या सामाजिक प्रथा आजही जिवंत आहेत.

👨‍👩‍👧‍👦 पिढ्यान्-पिढ्यांची परंपरा :

• हा सण पिढ्यान्-पिढ्या पुढे जात असून, परंपरा मुलांपर्यंत नैसर्गिकरित्या पोहोचतात.

🧑‍🎨 लोककेंद्रित सण :

• कुंभार, कारागीर, शेतकरी, मिठाईवाले, फुलविक्रेते आणि पूजासाहित्य विक्रेते यांच्याशी हा सण थेट जोडलेला आहे.

🌍 जागतिक साजरा :

• भारताबाहेर आशिया, आफ्रिका, युरोप, गल्फ आणि कॅरिबियन देशांमध्येही दीपावली साजरी केली जाते.

🤝 मूल्ये :

• समावेशकता, एकता, दानशीलता आणि समाजकल्याण ही मूल्ये दीपावलीतून व्यक्त होतात.

🌞 तत्त्व :

• “तमसो मा ज्योतिर्गमय” - अंधारातून प्रकाशाकडे जाणे ही संकल्पना या सणाचा आत्मा मानली जाते.

युनेस्कोचा “अमूर्त सांस्कृतिक वारसा” म्हणजे काय ?

What is UNESCO's "Intangible Cultural Heritage" (ICH) ?

• युनेस्कोचा अमूर्त सांस्कृतिक वारसा म्हणजे मानवजातीच्या जिवंत परंपरा आणि अभिव्यक्तींचा असा वारसा जो पूर्वजांकडून पिढ्यानपिढ्या हस्तांतरित होत आला आहे आणि आजही समाजाच्या सांस्कृतिक ओळखीचा महत्त्वाचा भाग आहे.

यात समाविष्ट घटक पुढीलप्रमाणे :

• मौखिक परंपरा व अभिव्यक्ती (उदा. लोककथा, गीते, म्हणी)

• सामाजिक प्रथा, विधी आणि उत्सव पद्धती

• निसर्ग व विश्वाशी संबंधित ज्ञान व कौशल्य

• पारंपरिक हस्तकला आणि कलाकौशल्य

• समूह किंवा समुदायाच्या सांस्कृतिक ओळखीचे प्रतीक असलेली प्रथा

भारतातील युनेस्को यादीत समावेश असलेले घटक :

1. वैदिक जप (2008)

2. रामलीला (2008)

3. कुट्टीयम संस्कृत थिएटर (2008)

4. राममन उत्सव (गढ़वाल) (2009)

5. मुदियेट्टू (केरळ) (2010)

6. कालबेलिया नृत्य (राजस्थान)(2010)

7. छाऊ नृत्य(2010)

8. बौद्ध जप (लडाख)(2012)

9. संकीर्तन (मणिपुर)(2013)

10. जादियाला गुरू (पंजाब) (2014)

11. योगा (2016)

12. कुंभमेळा (2017)

13. दुर्गा पूजा (कोलकाता) (2021)

14. गरबा नृत्य (गुजरात)(2023)

15. नौरोज (2024)

16. दिवाळी/ दिपावली (2025)