SHANTI Bill introduced in Parliament

Subject : GS - राज्यशास्त्र - कायदे

सरळसेवा, रेल्वे, तलाठी, वनरक्षक, पोलीस भरती, अग्निवीर , SSC GD, MPSC, UPSC परीक्षेसाठी विचारलेले / संभाव्य महत्त्वपूर्ण प्रश्न

प्रश्न) संसदेत ‘शांती विधेयक’ (SHANTI Bill) मांडण्यात आले तर ते मुख्यतः कशाशी संबंधित आहे ?

1. देशातील ऊर्जा पारेषण (Transmission) क्षेत्रातील खासगीकरण

2. देशातील कोळसा आधारित वीज प्रकल्पांचे राष्ट्रीयीकरण

3. देशातील अण्वस्त्र साठवण व संरक्षण धोरण

4. देशातील नागरी अणुऊर्जा क्षेत्राचे आधुनिकीकरण, नियमन आणि विस्तार

उत्तर : नागरी अणुऊर्जा क्षेत्राचे आधुनिकीकरण, नियमन आणि विस्तार

बातमी काय ?

• संसदेत ‘शांती विधेयक’ (SHANTI Bill) सादर करण्यात आले.

• ही 1962 नंतरची भारताच्या अणुऊर्जा क्षेत्रातील सर्वात मोठी सुधारणा मानली जात आहे.

SHANTI Bill म्हणजे काय ?

• SHANTI Bill हा भारताच्या अणुऊर्जा क्षेत्रासाठी आणलेला समग्र सुधारणा विधेयक आहे.

• SHANTI Bill चा फूल फॅार्म Sustainable Harnessing and Advancement of Nuclear Energy for Transforming India (SHANTI) Bill, 2025 असा आहे.

• मुख्य उद्देश : सध्या अस्तित्वात असलेल्या विखुरलेल्या आणि जुन्या कायद्यांऐवजी आधुनिक, स्पष्ट आणि एकसंध कायदेशीर चौकट उभी करणे हा याचा मुख्य उद्देश आहे.

• अणुऊर्जा प्रशासन, सुरक्षितता, जबाबदारी (Liability) आणि उद्योग सहभाग या सर्व बाबी या विधेयकात समाविष्ट आहेत.

हे विधेयक कोणी मांडले ?

• हे विधेयक Department of Atomic Energy (DAE) यांनी मांडले आहे.

• अणुऊर्जा विभाग थेट पंतप्रधानांच्या अधिपत्याखाली कार्यरत आहे.

• या विधेयकाअंतर्गत स्वतंत्र अणु-सुरक्षा प्राधिकरण स्थापन करण्याची तरतूद आहे.

सध्याचे अणुऊर्जा कायदे कोणते आहेत ?

• सध्या भारतात अणुऊर्जा क्षेत्र खालील दोन कायद्यांद्वारे नियंत्रित आहे -

1) अणुऊर्जा कायदा, 1962 (Atomic Energy Act, 1962) आणि 

2) अणुऊर्जा नुकसानीसाठी नागरी जबाबदारी कायदा, 2010 (Civil Liability for Nuclear Damage Act, 2010)

या कायद्यांमुळे -

• खासगी क्षेत्राचा सहभाग मर्यादित राहिला आहे

• जबाबदारी (liability) संदर्भात अस्पष्टता निर्माण झाली आहे

SHANTI Bill चे मुख्य उद्दिष्ट कोणते ? 

• भारतात मोठ्या प्रमाणावर अणुऊर्जा विस्तार करणे.

• देशी व विदेशी खासगी गुंतवणूक आकर्षित करणे.

• अणुऊर्जा नियमन आणि सुरक्षितता व्यवस्था आधुनिक करणे.

• 2047 पर्यंत 100 GW अणुऊर्जा क्षमतेचे लक्ष्य साध्य करणे.

Sardar Vallabhbhai Patel

देशाचे लोहपुरुष सरदार वल्लभभाई पटेल यांना मानवंदना 🙏💐💐

Subject : GS - आधुनिक भारताचा इतिहास, व्यक्ती

सरळसेवा, रेल्वे, तलाठी, वनरक्षक, पोलीस भरती, अग्निवीर , SSC GD, MPSC, UPSC परीक्षेसाठी विचारलेले / संभाव्य महत्त्वपूर्ण प्रश्न

प्रश्न) सरदार वल्लभभाई पटेल यांना सरदार ही पदवी कोणी दिली ?

1. महात्मा गांधींनी

2. बारडोलीतील महिलांनी

3. ब्रिटनच्या राणीने

4. गुरूजी रविंद्रनाथ टागोर यांनी

उत्तर : बारडोलीतील महिलांनी

सरदार वल्लभभाई पटेल यांच्या बद्दल IMP वनलाईनर पॉईंट्स : 

• जन्म : त्यांचा जन्म 31 ऑक्टोबर 1875 रोजी गुजरातमधील नडियाद येथे झाला.

• सरदार पटेल हे भारताचे पहिले उपपंतप्रधान आणि पहिले गृहमंत्री होते.

• मृत्यू : 15 डिसेंबर 1950 रोजी मुंबईत त्यांचे निधन झाले.

• आधुनिक अखिल भारतीय सेवा प्रणालीची (Modern All-India Services System) स्थापना केल्यामुळे त्यांना ‘भारताच्या नागरी सेवांचे संरक्षक संत’ (Patron Saint of India’s Civil Servants) म्हणूनही स्मरणात ठेवले जाते.

• भारतरत्न पुरस्कार : 1991 मध्ये मरणोत्तर त्यांना 'भारतरत्न' या सर्वोच्च नागरी पुरस्काराने सन्मानित करण्यात आले.

• विमानतळ : अहमदाबाद येथील विमानतळाला सरदार वल्लभाई पटेल आंतरराष्ट्रीय विमानतळ असे नाव देण्यात आले आहे.

राष्ट्रीय एकता दिवस कोणत्या वर्षी घोषित करण्यात आला ? 

• 2014 मध्ये, भारत सरकारने अधिकृतपणे 31 ऑक्टोबर हा राष्ट्रीय एकता दिवस म्हणून घोषित केला.

• सरदार वल्लभभाई पटेल यांच्या राष्ट्राची एकता, अखंडता आणि सुरक्षेसाठीच्या वचनबद्धतेचा सन्मान करणे आणि त्यांचे हे विचार देशाच्या नागरीकांच्या मनात बिंबवने हा या मागचा उद्देश आहे.

स्टॅच्यू ऑफ युनिटी कोठे आहे ? 

• 2018 मध्ये, भारत सरकारने सरदार पटेल यांच्या 143 व्या जयंतीनिमित्त गुजरातमध्ये ‘स्टॅच्यू ऑफ युनिटी’ चे अनावरण केले.

सरदार वल्लभभाई पटेल यांचे भारतीय स्वातंत्र्य लढ्यातील योगदान :

• त्यांनी खेडा सत्याग्रह (1918) आणि बारडोली सत्याग्रह (1928) मध्ये शेतकऱ्यांचा संघर्ष राष्ट्रीय स्वातंत्र्य चळवळीशी जोडला.

• 1930 च्या मिठाच्या सत्याग्रहादरम्यान (प्रार्थना आणि उपोषण आंदोलन) सरदार पटेल यांनी तीन महिने तुरुंगवास भोगला.

• मार्च 1931 मध्ये सरदार पटेल यांनी भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेसच्या कराची अधिवेशनाचे (46 वे अधिवेशन) अध्यक्षपद भूषविले.

• 1942 मधील भारत छोडो आंदोलनादरम्यान सरदार वल्लभभाई पटेल यांनी महत्वपूर्ण भूमिका पार पाडली.

सरदार वल्लभभाई पटेल यांना सरदार ही पदवी कोणी दिली ? 

• 1928 मध्ये बारडोली सत्याग्रह, हे गुजरात मधील बारडोली येथील शेतकऱ्यांनी अन्यायकारक कर वाढवण्याच्या विरोधात केलेले आंदोलन होते. 

• या आंदोलनाचे नेतृत्व वल्लभभाई पटेल यांनी केले.

• बारडोलीच्या महिलांनी वल्लभभाई पटेल यांना ‘सरदार’ ही पदवी दिली.



National Energy Conservation Day

Subject : GS - पर्यावरण, दिनविशेष

सरळसेवा, रेल्वे, तलाठी, वनरक्षक, पोलीस भरती, अग्निवीर , SSC GD, MPSC, UPSC परीक्षेसाठी विचारलेले / संभाव्य महत्त्वपूर्ण प्रश्न

प्रश्न) राष्ट्रीय ऊर्जा संवर्धन दिन केव्हा साजरी करण्यात येतो ?

1. 1 डिसेंबर

2. 14 डिसेंबर

3. 31 डिसेंबर

4. 1 जानेवारी

उत्तर : 14 डिसेंबर

बातमी काय आहे ? 

• देशात 14 डिसेंबर हा दिवस राष्ट्रीय ऊर्जा संवर्धन दिन म्हणून साजरा केला जातो.

ऊर्जा संवर्धन म्हणजे काय ? 

• उर्जेचा अनावश्यक वापर कमी करून, कमी उर्जेचा वापर करून उर्जेची बचत करणे हा ऊर्जा संवर्धनाचा खरा अर्थ आहे. 

• भविष्यातील वापरासाठी उर्जेची बचत करण्यासाठी कार्यक्षमतेने वापरणे अत्यंत आवश्यक आहे. 

• ऊर्जा संवर्धन नियोजनाच्या दिशेने अधिक परिणामकारक परिणाम मिळविण्यासाठी, प्रत्येक मानवी वर्तनाची गांभीर्याने काळजी घेऊन ऊर्जा वाचवता येते.

• उदाहरणार्थ : दैनंदिन वापरातील अनेक विद्युत उपकरणे जसे की पंखे, बल्ब गरज नसताना बंद करणे,

• कमी वीज खर्च करणारे उपकरणे वापरणे इत्यादी .

राष्ट्रीय ऊर्जा संवर्धन दिन केव्हा पासून साजरी करण्यात येतो ?

• वर्ष 1991 पासून हा दिवस ऊर्जा कार्यक्षमता ब्युरो (BEE) द्वारे हा दिवस साजरा करण्यात येतो.

• या दिवसाचे महत्त्व ओळखून 14 डिसेंबर या दिवशी राष्ट्रीय ऊर्जा संवर्धन पुरस्कार प्रदान केले जातात.

राष्ट्रीय ऊर्जा संवर्धन दिनाचे उद्दिष्ट कोणते ?  

• भारतातील राष्ट्रीय ऊर्जा संवर्धन दिनाचे उद्दिष्ट लोकांना उर्जेचे महत्त्व तसेच बचत आणि ऊर्जा बचतीद्वारे संवर्धनाची जाणीव करून देणे आहे.

• ऊर्जा संवर्धन, या विषयाला केंद्रस्थानी ठेवून कार्यक्षम पद्धती आणि तंत्रज्ञानाचा प्रचार करून अनावश्यक उर्जेचा वापर कमी करण्याच्या प्रयत्नांना चालना देणे, हे या दिवसाचे उद्दिष्ट आहे.

ऊर्जा कार्यक्षमता ब्युरो (Bureau of Energy Efficiency ) म्हणजे काय ? 

ऊर्जा कार्यक्षमता ब्युरोची स्थापना केव्हा करण्यात आली ? 

• भारत सरकारने ऊर्जा संरक्षण कायदा, 2001 च्या तरतुदींनुसार 1 मार्च 2002 रोजी ऊर्जा कार्यक्षमता ब्युरो (BEE) ची स्थापना केली. 

• ऊर्जा कार्यक्षमता ब्युरो भारत सरकारच्या अंतर्गत येते आणि ऊर्जा वापर कमी करण्यासाठी धोरणे आणि योजना विकसित करण्यात मदत करते. 

Joint Special Forces Exercise "GARUDA SHAKTI"

Subject : GS - युद्ध अभ्यास

सरळसेवा, रेल्वे, तलाठी, वनरक्षक, पोलीस भरती, अग्निवीर , SSC GD, MPSC, UPSC परीक्षेसाठी विचारलेले / संभाव्य महत्त्वपूर्ण प्रश्न

प्रश्न) 10 वा भारत आणि इंडोनेशिया यांच्यातील ‘गरुड शक्ती’ संयुक्त सैन्य सराव कुठे आयोजित करण्यात आला आहे ?

1. पुणे, महाराष्ट्र

2. जयपूर, राजस्थान

3. तवांग, अरुणाचल प्रदेश

4. बाकलोह, हिमाचल प्रदेश

उत्तर : बाकलोह, हिमाचल प्रदेश (Bakloh, Himachal Pradesh)

बातमी काय ?

• भारत🇮🇳 आणि इंडोनेशिया🇮🇩 यांच्यातील ‘गरुड शक्ती’ संयुक्त सैन्य सरावाच्या 10वी आवृत्ती हिमाचल प्रदेशातील बाकलोह येथे पार पडली.

‘गरुड शक्ती’ सराव म्हणजे काय ?

• ‘गरुड शक्ती’ हा भारत आणि इंडोनेशिया यांच्या विशेष दलांमधील संयुक्त सैन्य सराव आहे.

• या सरावाचा उद्देश दोन्ही देशांच्या विशेष दलांमधील समन्वय, विश्वास आणि कार्यक्षमता वाढवणे हा आहे.

• हा सराव 03 ते 12 डिसेंबर 2025 या कालावधीत आयोजित करण्यात आला.

• यंदाही ‘गरुड शक्ती’ सरावाची 10वी आवृत्ती होती.

‘गरुड शक्ती’ सराव 2025 कोणते सैन्यदल सहभागी झाले ?

• भारतीय बाजूने Indian Army मधील द पॅराशूट रेजिमेंट (विशेष दल) 

• तर इंडोनेशियाच्या बाजूने इंडोनेशियन आर्मी मधील विशेष दलाचे जवान सहभागी झाले.

‘गरुड शक्ती’ 2025 सरावाचे प्रमुख उद्दिष्ट : 

• दहशतवादविरोधी परिस्थितीत संयुक्त कारवाईसाठी दोन्ही सैन्यदलांची तयारी तपासणे.

• लहान सैन्य तुकडी स्तरावर (Unit Level) रणनीती, तंत्रे आणि कार्यपद्धतींचा सराव करणे.

• वास्तव युद्धपरिस्थितीत परस्पर समन्वय कसा साधायचा याचा अनुभव घेणे.

‘गरुड शक्ती’ 2025 या सरावाचे महत्त्व काय ?

• भारत आणि इंडोनेशिया यांच्यातील द्विपक्षीय संरक्षण सहकार्य अधिक मजबूत होईल.

• आशिया-प्रशांत क्षेत्रातील सुरक्षा सहकार्याला चालना मिळेल.

• दहशतवादविरोधी लढ्यात संयुक्त कारवाईची क्षमता वाढेल.

Deepavali on UNESCO’s Intangible Cultural Heritage List

Subject : GS - कला आणि संस्कृती, जागतिक संघटना

सरळसेवा, रेल्वे, तलाठी, वनरक्षक, पोलीस भरती, अग्निवीर , SSC GD, MPSC, UPSC परीक्षेसाठी विचारलेले / संभाव्य महत्त्वपूर्ण प्रश्न

प्रश्न) दिपावली सणाला युनेस्कोच्या मानवतेच्या अमूर्त सांस्कृतिक वारसा यादीत केव्हा समाविष्ट करण्यात आले ?

1. 18व्या अधिवेशनात

2. 19व्या अधिवेशनात

3. 20व्या अधिवेशनात

4. 21व्या अधिवेशनात

उत्तर : 20व्या अधिवेशनात

बातमी काय ?

• दीपावली या भारतातील प्रमुख सणाला UNESCO च्या मानवतेच्या अमूर्त सांस्कृतिक वारसा प्रतिनिधी यादीत नवी दिल्ली येथे झालेल्या 20व्या आंतरशासकीय समितीच्या अधिवेशनात अधिकृतपणे समाविष्ट करण्यात आले.

दिवाळीची ऐतिहासिक व सांस्कृतिक पार्श्वभूमी :

• दिवाळी हा अंधारावर प्रकाशाचा, निराशेवर आशेचा आणि वाईटावर चांगुलपणाचा विजय दर्शवणारा सण आहे.

• हा सण आनंद, नवचैतन्य, सामाजिक ऐक्य आणि मानवी मूल्ये यांचे प्रतीक मानला जातो.

• अनेक परंपरांनुसार प्रभू रामांचे अयोध्येत पुनरागमन झाल्यानंतर लोकांनी दिवे लावून आनंद व्यक्त केला, अशी श्रद्धा आहे.

• काही भागांमध्ये नरकासुरावर भगवान कृष्णाने मिळवलेल्या विजयाच्या स्मरणार्थ दीपावली साजरी केली जाते.

• लक्ष्मीपूजनाच्या माध्यमातून समृद्धी, ऐश्वर्य आणि शुभतेची कामना केली जाते.

• अनेक प्रदेशांत दीपावलीचा संबंध पीक कापणीशी असून, शेतकरी या सणाद्वारे निसर्गाप्रती कृतज्ञता व्यक्त करतात.

➡️ या विविध कथा, श्रद्धा आणि परंपरा एकत्र येऊन भारताची सांस्कृतिक विविधता आणि एकात्मता अधोरेखित करतात.

दिवाळी ‘जिवंत सांस्कृतिक वारसा’ का मानली जाते ?

Why is Diwali considered a 'Living Cultural Heritage'?

🪔 सामाजिक प्रथा : 

• दिपावली साजरी करताना दिवे लावणे, रांगोळी काढणे, पूजन करणे आणि नातेवाईकांसोबत वेळ घालवणे या सामाजिक प्रथा आजही जिवंत आहेत.

👨‍👩‍👧‍👦 पिढ्यान्-पिढ्यांची परंपरा :

• हा सण पिढ्यान्-पिढ्या पुढे जात असून, परंपरा मुलांपर्यंत नैसर्गिकरित्या पोहोचतात.

🧑‍🎨 लोककेंद्रित सण :

• कुंभार, कारागीर, शेतकरी, मिठाईवाले, फुलविक्रेते आणि पूजासाहित्य विक्रेते यांच्याशी हा सण थेट जोडलेला आहे.

🌍 जागतिक साजरा :

• भारताबाहेर आशिया, आफ्रिका, युरोप, गल्फ आणि कॅरिबियन देशांमध्येही दीपावली साजरी केली जाते.

🤝 मूल्ये :

• समावेशकता, एकता, दानशीलता आणि समाजकल्याण ही मूल्ये दीपावलीतून व्यक्त होतात.

🌞 तत्त्व :

• “तमसो मा ज्योतिर्गमय” - अंधारातून प्रकाशाकडे जाणे ही संकल्पना या सणाचा आत्मा मानली जाते.

युनेस्कोचा “अमूर्त सांस्कृतिक वारसा” म्हणजे काय ?

What is UNESCO's "Intangible Cultural Heritage" (ICH) ?

• युनेस्कोचा अमूर्त सांस्कृतिक वारसा म्हणजे मानवजातीच्या जिवंत परंपरा आणि अभिव्यक्तींचा असा वारसा जो पूर्वजांकडून पिढ्यानपिढ्या हस्तांतरित होत आला आहे आणि आजही समाजाच्या सांस्कृतिक ओळखीचा महत्त्वाचा भाग आहे.

यात समाविष्ट घटक पुढीलप्रमाणे : 

• मौखिक परंपरा व अभिव्यक्ती (उदा. लोककथा, गीते, म्हणी)

• सामाजिक प्रथा, विधी आणि उत्सव पद्धती

• निसर्ग व विश्वाशी संबंधित ज्ञान व कौशल्य

• पारंपरिक हस्तकला आणि कलाकौशल्य

• समूह किंवा समुदायाच्या सांस्कृतिक ओळखीचे प्रतीक असलेली प्रथा

भारतातील युनेस्को यादीत समावेश असलेले घटक : 

1. वैदिक जप (2008)

2. रामलीला (2008)

3. कुट्टीयम संस्कृत थिएटर (2008)

4. राममन उत्सव (गढ़वाल) (2009)

5. मुदियेट्टू (केरळ) (2010)

6. कालबेलिया नृत्य (राजस्थान)(2010)

7. छाऊ नृत्य(2010)

8. बौद्ध जप (लडाख)(2012)

9. संकीर्तन (मणिपुर)(2013)

10. जादियाला गुरू (पंजाब) (2014)

11. योगा (2016)

12. कुंभमेळा (2017)

13. दुर्गा पूजा (कोलकाता) (2021)

14. गरबा नृत्य (गुजरात)(2023)

15. नौरोज (2024)

16. दिवाळी/ दिपावली (2025)

115 years of Swatantryaveer Vinayak Damodar Savarkar’s poem Sagara Pran Talamalala

Subject : GS - इतिहास, पुस्तक आणि लेखक

सरळसेवा, रेल्वे, तलाठी, वनरक्षक, पोलीस भरती, अग्निवीर , SSC GD, MPSC, UPSC परीक्षेसाठी विचारलेले / संभाव्य महत्त्वपूर्ण प्रश्न

प्रश्न) स्वातंत्र्यवीर सावरकरांची ‘सागरा प्राण तळमळला’ ही कविता कशाशी संबंधित आहे ?

1. 1857 च्या उठावातील सशस्त्र लढ्याचे वर्णन

2. हिंदुत्व ही सांस्कृतिक व नागरी ओळख असल्याची मांडणी

3. निर्वासित क्रांतिकारकाची मातृभूमीविषयीची तळमळ व वेदना

4. अंदमानातील कारागृह व्यवस्थेचे कायदेशीर विश्लेषण

उत्तर : निर्वासित क्रांतिकारकाची मातृभूमीविषयीची तळमळ व वेदना

बातमी काय ?

• केंद्रीय गृहमंत्री व सहकार मंत्री अमित शहा यांनी श्री विजयपुरम येथे आयोजित सांस्कृतिक कार्यक्रमात स्वातंत्र्यवीर विनायक दामोदर सावरक यांच्या ‘सागरा प्राण तळमळला’ या कवितेच्या 115 व्या वर्षानिमित्त संबोधन केले.

‘सागरा प्राण तळमळला’ कविता कोणी लिहिली ?

• ‘सागरा प्राण तळमळला’ ही कविता स्वातंत्र्यवीर विनायक दामोदर सावरक यांनी लिहिलेली आहे.

• ही एक मराठी देशभक्तिपर कविता आहे.

• परदेशात असलेल्या क्रांतिकारकाची मातृभूमीपासूनची ताटातूट, वेदना आणि ओढ या कवितेत व्यक्त होते.

• सागराला संदेशवाहक मानून, भारतात परत जाण्याची आर्त विनंती कवितेत दिसते.

• “ने मजसी ने परत मातृभूमीला” ही भावना या कवितेचा आत्मा आहे.

कविता लिहिण्यामागील पाऱ्श्वभूमी : 

• ही कविता 1909 च्या सुमारास इंग्लंडमधील ब्राइटनच्या किनाऱ्यावर लिहिली गेली.

• त्या काळात स्वातंत्र्यवीर सावरकर लंडनला इंडिया हाउस (India House, London) येथे क्रांतिकारक चळवळीत सक्रिय होते.

• त्यांचे थोरले बंधू अटक झालेली, तसेच मदनलाल ढिंग्रा प्रकरणानंतर ब्रिटिश दबाव वाढलेला होता.

• परदेशात राहून लढा द्यायचा की भारतात परतायचे—या आत्मिक संघर्षाचे प्रतिबिंब या कवितेत उमटते.

• त्यामुळे ही कविता स्वातंत्र्यलढ्यातील निर्वासितांची सामूहिक वेदना दर्शवते.

‘सागरा प्राण तळमळला’ कवितेचे गायक आणि संगीतकार :

• गीतकार : स्वातंत्र्यवीर विनायक दामोदर सावरक

• गायक : लता मंगेशकर, मीना मंगेशकर, उषा मंगेशकर, हृदयनाथ मंगेशकर.

• संगीतकार : पंडित हृदयनाथ मंगेशकर

स्वातंत्र्यवीर सावरकर यांनी लिहिलेल्या साहित्यांपैकी काही प्रमुख साहित्य आणि संदर्भ : 

हे हिन्दु नृसिंहा प्रभो शिवाजी राजा - 

• छत्रपती शिवाजी महाराजांचे स्वराज्य व सांस्कृतिक रक्षणाचे प्रतीक म्हणून केलेले राष्ट्रवादी गौरवचित्रण.

• ही रचना इतिहासवर्णनापेक्षा राष्ट्रीय चेतना जागवणारी आणि लढाऊ प्रेरणा देणारी आहे.

सागरा प्राण तळमळला - 

• निर्वासित क्रांतिकारकाची मातृभूमीविषयीची तळमळ व वेदना

1857 चे स्वातंत्र्यसमर (The Indian War of Independence, 1857) - 

• 1857 च्या उठावाला राष्ट्रीय स्वातंत्र्ययुद्ध म्हणून मांडले.

हिंदुत्व : हिंदू कोण ? (Hindutva: Who Is a Hindu?) - 

• हिंदुत्व ही सांस्कृतिक व नागरी ओळख असल्याची मांडणी.

माझी जन्मठेप (My Transportation for Life) - 

• अंदमानातील सेल्युलर जेलमधील कारावासाचा आत्मकथनात्मक अनुभव.

भारतीय इतिहासातील सहा सोनेरी पाने (Six Glorious Epochs of Indian History) - 

• भारतीय इतिहासातील संघर्ष व पुनरुत्थानाची मांडणी.

सागरा प्राण तळमळला

ने मजसी ने परत मातृभूमीला । सागरा, प्राण तळमळला

भूमातेच्या चरणतला तुज धूतां । मीं नित्य पाहिला होता

मज वदलासी अन्य देशिं चल जाऊं । सृष्टिची विविधता पाहूं

त‍इं जननी-हृद्‌ विरहशंकितहि झालें । परि तुवां वचन तिज दिधलें

मार्गज्ञ स्वयें मीच पृष्ठिं वाहीन । त्वरित या परत आणीन

विश्वसलों या तव वचनीं । मी

जगदनुभव-योगे बनुनी । मी

तव अधिक शक्त उद्धरणीं । मी

येईन त्वरें कथुन सोडिलें तिजला । सागरा, प्राण तळमळला

शुक पंजरिं वा हरिण शिरावा पाशीं । ही फसगत झाली तैशी

भूविरह कसा सतत साहुं या पुढती । दशदिशा तमोमय होती

गुण-सुमनें मीं वेचियलीं या भावें । कीं तिनें सुगंधा घ्यावें

जरि उद्धरणीं व्यय न तिच्या हो साचा । हा व्यर्थ भार विद्येचा

ती आम्रवृक्षवत्सलता । रे

नवकुसुमयुता त्या सुलता । रे

तो बाल गुलाबही आतां । रे

फुलबाग मला हाय पारखा झाला । सागरा, प्राण तळमळला

नभिं नक्षत्रें बहुत एक परि प्यारा । मज भरतभूमिचा तारा

प्रासाद इथें भव्य परि मज भारी । आईची झोपडी प्यारी

तिजवीण नको राज्य, मज प्रिय साचा । वनवास तिच्या जरि वनिंचा

भुलविणें व्यर्थ हें आतां । रे

बहु जिवलग गमतें चित्ता । रे

तुज सरित्पते ! जी सरिता । रे

त्वद्‌विरहाची शपथ घालितों तुजला । सागरा, प्राण तळमळला

या फेन-मिषें हंससि निर्दया कैसा । कां वचन भंगिसी ऐसा?

त्वत्स्वामित्वा सांप्रत जी मिरवीतें । भिउनि का आंग्लभूमीतें

मन्मातेला अबल म्हणुनि फसवीसी । मज विवासनातें देशी

तरि आंग्लभूमि-भयभीता । रे

अबला न माझिही माता । रे

कथिल हें अगस्तिस आता । रे

जो आचमनीं एक क्षणिं तुज प्याला । सागरा, प्राण तळमळला

₹10,000 Financial Assistance for Forest Service Interview Preparation

Subject : GS - सरकारी योजना

सरळसेवा, रेल्वे, तलाठी, वनरक्षक, पोलीस भरती, अग्निवीर , SSC GD, MPSC, UPSC परीक्षेसाठी विचारलेले / संभाव्य महत्त्वपूर्ण प्रश्न

प्रश्न) महाराष्ट्र लोकसेवा आयोगाच्या वनसेवा मुख्य परीक्षा–2024 उत्तीर्ण झालेल्या अनुसूचित जातीतील मातंग व तत्सम उमेदवारांना मुलाखत तयारीसाठी ₹10,000 आर्थिक सहाय्य कोणत्या संस्थेमार्फत देण्यात येणार आहे ?

1. सामाजिक न्याय विभाग

2. महाराष्ट्र लोकसेवा आयोग

3. अण्णा भाऊ साठे संशोधन व प्रशिक्षण संस्था 

4. महाराष्ट्र राज्य वन विभाग

उत्तर : अण्णा भाऊ साठे संशोधन व प्रशिक्षण संस्था (आर्टी)

बातमी काय ?

• महाराष्ट्र लोकसेवा आयोगाच्या (MPSC) वनसेवा मुख्य परीक्षा–2024 उत्तीर्ण झालेल्या अनुसूचित जातीतील मातंग व तत्सम उमेदवारांसाठी 10,000 रूपये एकरकमी आर्थिक सहाय्य देण्याची योजना जाहीर करण्यात आली आहे.

• ही योजना अण्णा भाऊ साठे संशोधन व प्रशिक्षण संस्था (Anna Bhau Sathe Research and Training Institute - ARTI) मार्फत राबवली जाणार आहे.

आर्थिक सहाय्याचा तपशील : 

• सहाय्याची रक्कम : ₹10,000

• स्वरूप : एकरकमी (One-time Financial Assistance)

• उद्देश : मुलाखतीच्या तयारीसाठी मदत

योजनेमागचा मुख्य उद्देश : 

• मुलाखतीची तयारी अधिक प्रभावीपणे करता यावी

• उमेदवारांवरील आर्थिक ताण कमी करणे

• सामाजिकदृष्ट्या मागास घटकांतील उमेदवारांना समान संधी उपलब्ध करून देणे.

The World's Largest Planetary Defence Drill

Subject : GS - विज्ञान आणि तंत्रज्ञान

सरळसेवा, रेल्वे, तलाठी, वनरक्षक, पोलीस भरती, अग्निवीर , SSC GD, MPSC, UPSC परीक्षेसाठी विचारलेले / संभाव्य महत्त्वपूर्ण प्रश्न

प्रश्न) अलीकडे युरोपने सुरू केलेला जगातील सर्वात मोठा ग्रह संरक्षण सराव (Planetary-Defence Drill) कोणत्या अंतराळीय वस्तूवर आधारित आहे ?

1. Apophis

2. 3I/ATLAS

3. Bennu

4. Itokawa

उत्तर : 3I/ATLAS

बातमी काय ?

• युरोपने 3I/ATLAS या वेगाने हालचाल करणाऱ्या अंतराळीय वस्तूवर आधारित जगातील आतापर्यंतचा सर्वात मोठा Planetary-Defence Drill सुरू केला आहे.

• या सरावामधून पृथ्वीवर उल्का किंवा धूमकेतू आदळण्याची शक्यता असल्यास जग किती तयार आहे, हे तपासले जात आहे.

ग्रह संरक्षण सराव (Planetary-Defence Drill) म्हणजे काय ?

• ग्रह संरक्षण सराव (Planetary-Defence Drill) म्हणजे पृथ्वीच्या जवळ येणाऱ्या उल्का किंवा धूमकेतूंमुळे निर्माण होणाऱ्या धोक्याला कसे ओळखायचे, कसे मोजायचे आणि त्यावर कसा प्रतिसाद द्यायचा याचा केलेला जागतिक पातळीवरील सराव होय.

• हा सराव केवळ अभ्यासासाठी असून यामुळे कोणताही धोका नाही.

3I/ATLAS म्हणजे काय ?

• 3I/ATLAS ही अतिवेगाने हालचाल करणारी धूमकेतूसारखी अंतराळीय वस्तू आहे.

• ती सुमारे 60 किमी प्रति सेकंद वेगाने प्रवास करत आहे.

• खऱ्या वस्तूवर सराव केल्यामुळे वैज्ञानिकांना वास्तवातील अडचणी समजून घेणे सोपे होते.

ग्रह संरक्षण सराव कोणी सुरू केला ?

• Planetary-Defence Drill संयुक्तपणे ESA, NASA आणि UN-IAWN या संस्थांच्या यांच्या नेतृत्वाखाली घेतला जात आहे.

• ESA : European Space Agency

• NASA : National Aeronautics and Space Administration

• UN-IAWN : International Asteroid Warning Network

ग्रह संरक्षण सरावाचा मुख्य उद्देश काय ?

या सरावाचा मुख्य उद्देश म्हणजे - 

• पृथ्वीला वेगाने येणाऱ्या अंतराळीय वस्तूंची वेळीच माहिती मिळते का ?

• उल्का पृथ्वीला धडकण्याचा धोका आहे की नाही हे मोजणे ?

• त्यांचा मार्ग अचूकपणे मोजता येतो का ?

• आणि धोका असल्यास जगभरातील संस्था एकत्र काम करू शकतात का ? - हे तपासणे होय.

यामध्ये नागरिकांपर्यंत योग्य माहिती पोहोचवण्याचाही सराव केला जातो.

ग्रह संरक्षण सराव प्रत्यक्षात कसा केला जातो ?

• सर्वप्रथम जमिनीवरील दूरबिणी आणि उपग्रहांच्या मदतीने 3I/ATLAS ची जागा, वेग आणि दिशा सतत पाहिली जाते.

• त्यानंतर गुरुत्वाकर्षण किंवा सूर्याच्या प्रभावामुळे त्याच्या मार्गात बदल होतो का, हे तपासले जाते.

• यानंतर हजारो संगणकीय प्रयोग करून पृथ्वीला धडकेची शक्यता आहे की नाही, हे मोजले जाते.

• शेवटी धोका असल्यास काय करायचे याचा आंतरराष्ट्रीय पातळीवर सराव केला जातो. जसे की, धोका वळवणे, लोकांना हलवणे, संरक्षण योजना इत्यादी.

ग्रह संरक्षण सरावाचे महत्त्व काय ?

• भविष्यात उल्का किंवा धूमकेतूंचा धोका ही केवळ वैज्ञानिक नव्हे तर जागतिक सुरक्षेची बाब आहे.

• पृथ्वी संरक्षणासाठी एकत्रित जागतिक व्यवस्था किती तयार आहे हे कळते.

• त्यामुळे भविष्यात अधिक मजबूत संरक्षण व्यवस्था उभारता येईल