July National Charter

Subject : GS - जागतिक घडामोडी

सरळसेवा, रेल्वे, तलाठी, वनरक्षक, पोलीस भरती, अग्निवीर , SSC GD, MPSC, UPSC परीक्षेसाठी विचारलेले / संभाव्य महत्त्वपूर्ण प्रश्न

प्रश्न) जुलै नॅशनल चार्टर संदर्भात राष्ट्रीय सार्वमत (Referendum) घेण्याची घोषणा भारताच्या शेजारील कोणत्या देशाने केली आहे ?

1. नेपाळ

2. श्रीलंका

3. बांग्लादेश

4. म्यानमार

उत्तर : बांग्लादेश

बातमी काय ?

• बांग्लादेश ने आपली 13 वी सार्वत्रिक निवडणूक तसेच जुलै नॅशनल चार्टर वर आधारित राष्ट्रीय सार्वमत 12 फेब्रुवारी 2026 रोजी घेण्याची घोषणा केली आहे.

• ही घोषणा 2024 मध्ये बांग्लादेशात झालेल्या जुलै जनआंदोलनानंतर करण्यात आली आहे.

बांग्लादेशासाठी जुलै नॅशनल चार्टर महत्त्वाचा का ठरतो ?

• 2024 मध्ये बांग्लादेशात झालेल्या जनआंदोलनानंतर शेख हसीना यांच्या सत्तेचा अंत झाला.

• या घडामोडीनंतर बांग्लादेशात लोकशाहीची पुनर्बांधणी, जनतेचा विश्वास पुन्हा मिळवणे आणि राज्यसंस्था मजबूत करणे ही मोठी गरज निर्माण झाली.

• म्हणूनच जुलै जाहीरनामा नवीन लोकशाही वाटचालीचा पाया मानला जात आहे.

जुलै नॅशनल चार्टर (July National Charter) म्हणजे काय ?

• जुलै जाहीरनामा हा बांग्लादेशातील राजकीय जाहीरनामा आणि सुधारणा आराखडा आहे.

• तो 2024 च्या जुलै जनआंदोलनानंतर तयार करण्यात आला असून यामध्ये 1972 च्या बांग्लादेश संविधानात बदल, तसेच शासनरचना आणि सत्तावाटपात सुधारणा यांचे प्रस्ताव आहेत.

जुलै नॅशनल चार्टर कोणी तयार केला ?

• हा चार्टर राष्ट्रीय सहमतीतून तयार करण्यात आला आहे.

• यामध्ये मुहम्मद युनुस (Muhammad Yunus) यांच्या नेतृत्वाखालील अंतरिम सरकार आणि सुमारे 30 राजकीय पक्षांचा सहभाग होता.

• म्हणजेच हा दस्तऐवज एका पक्षाचा नसून राष्ट्रीय स्तरावरील सहमतीचा परिणाम आहे.

जुलै जाहीरनाम्याचे मुख्य उद्दिष्ट काय आहेत ?

• जुलै जाहीरनाम्याचा उद्देश फक्त सुधारणा सुचवणे नसून, बांग्लादेशात लोकशाही संस्थात्मक स्वरूपात पुन्हा उभारणे हा आहे.

• यामध्ये -

1. निवडणूक प्रक्रियेची विश्वासार्हता वाढवणे.
2. राज्यसंस्था पुन्हा सक्षम करणे.
3. जनतेचा शासनावरचा विश्वास पुनर्स्थापित करणे यावर भर देण्यात आला आहे.

जुलै जाहीरनाम्यामुळे शासन आणि न्यायव्यवस्थेवर होणारा परिणाम : 

• या जाहीरनाम्यामुळे बांग्लादेशची राजकीय रचना, न्यायव्यवस्थेचे स्वातंत्र्य आणि भ्रष्टाचारविरोधी यंत्रणा यामध्ये मूलभूत बदल होऊ शकतात.

• म्हणूनच हा जाहीरनामा बांग्लादेशाच्या राजकीय वास्तुरचनेत (political architecture) बदल घडवू शकणारा दस्तऐवज मानला जात आहे.

Vijay Diwas

विजय दिवसानिमित्त शूर सैनिकांना अभिवादन 🙏💐💐

Subject : GS - दिनविशेष, संरक्षण

सरळसेवा, रेल्वे, तलाठी, वनरक्षक, पोलीस भरती, अग्निवीर , SSC GD, MPSC, UPSC परीक्षेसाठी विचारलेले / संभाव्य महत्त्वपूर्ण प्रश्न

प्रश्न) 1971 च्या युद्धात भारतीय सशस्त्र दलांनी पाकिस्तानवर मिळवलेल्या विजयाचा गौरव करण्यासाठी दरवर्षी खालील पैकी कोणता दिवस विजय दिवस म्हणून साजरा केला जातो ? 

1. 16 डिसेंबर

2. 16 जुलै

3. 31 डिसेंबर

4. 7 मे

उत्तर : 16 डिसेंबर

बातमी काय ?

• दरवर्षी 16 डिसेंबर रोजी विजय दिवस साजरा केला जातो.

16 डिसेंबर रोजी विजय दिवस का साजरी करतात ?

• 1971 च्या भारत-पाक युद्धातील भारताच्या विजयाचे स्मरण म्हणून 16 डिसेंबर रोजी विजय दिवस साजरा करतात.

• हा दिवस आपल्याला 1971 मध्ये झालेल्या भारत-पाक युद्धात पाकिस्तानवर भारताच्या ऐतिहासिक विजयाची आठवण करून देतो.

• हे युद्ध 13 दिवस चालले आणि पाकिस्तानने 93,000 सैनिकांसह आत्मसमर्पण केल्याने त्याचा शेवट झाला. 

• या युद्धामुळे बांगलादेश मुक्त झाला.

• 16 डिसेंबर हा दिवस भारताचे लष्करी सामर्थ्य, न्यायप्रति वचनबद्धता आणि मानवतावादी मूल्यांवर प्रकाश टाकणारा आहे. 

भारत - पाकिस्तान 1971 चे युद्ध का झाले ?

• युद्धाची सुरुवात 26 मार्च 1971 रोजी पाकिस्तान कडून झाली.

• या दिवशी पश्चिम पाकिस्तानने पूर्व पाकिस्तानमध्ये ऑपरेशन सर्चलाइट सुरू केले.

• त्यामुळे लाखो बांगलादेशी भारतात पळून गेले. 

• मुख्यतः बांगलादेशच्या सर्वात जवळची राज्ये पश्चिम बंगाल, आसाम, मेघालय आणि त्रिपुरा यांसारख्या राज्यांमध्ये.

• बांगलादेशातील या निर्वासितांची संख्या या राज्यांत वाढू लागली. 

• भारताने अन्न आणि निवारा देऊन या निर्वासितांची मदत केली.

• 3 डिसेंबर 1971 रोजी पाकिस्तानने भारतावर हवाई हल्ला केला, ज्यामध्ये भारतीय हवाई दलाच्या 11 तळांना लक्ष्य करण्यात आले. याला प्रत्युत्तर म्हणून भारताने पाकिस्तानविरुद्ध युद्ध पुकारले.

• बांग्लादेशच्या स्वातंत्र्यासाठी लढणाऱ्या मुक्ती वाहिनी सैन्य आणि भारतीय जवानांनी पाकिस्तानी सैन्याचा पराभव केला.

• 16 डिसेंबर 1971 रोजी पूर्व पाकिस्तानातील पाकिस्तानी सैन्य दलाचे कमांडर लेफ्टनंट जनरल आमिर अब्दुल्ला खान नियाझी यांनी आत्मसमर्पण करारावर स्वाक्षरी केली. 

• 16 डिसेंबर 1971 रोजी बांग्लादेश 🇧🇩 स्वतंत्र झाला.

1971 च्या भारत- पाकिस्तान युद्धादरम्यान भारताचे पंतप्रधान कोण होते ?

• श्रीमती इंदिरा गांधी या 1971 च्या भारत- पाकिस्तान युद्धाच्या वेळी भारताच्या पंतप्रधान होत्या.

1971 च्या भारत- पाकिस्तान युद्धादरम्यान भारतीय लष्कर प्रमुख कोण होते ? 

• फिल्ड मार्शल सॅम माणेकशॉ हे 1971 च्या भारत- पाकिस्तान युद्धादरम्यान भारतीय लष्कर प्रमुख होते. 

कारगिल विजय दिवस केव्हा असतो ? 

• कारगिल विजय दिवस : 26 जुलै रोजी असतो. 

• लडाख येथील कारगिल जिल्ह्यात 1999 साली भारत आणि पाकिस्तान यांच्यात युद्ध झाले.

• 26 जुलै 1999 रोजी भारताने पाकिस्तानचा पराभव करून कारगिल युद्ध जिंकले.

Which country is the first in the world to receive UNESCO recognition for its national cuisine ?

Subject : GS - कला आणि संस्कृती, जागतिक संघटना

सरळसेवा, रेल्वे, तलाठी, वनरक्षक, पोलीस भरती, अग्निवीर , SSC GD, MPSC, UPSC परीक्षेसाठी विचारलेले / संभाव्य महत्त्वपूर्ण प्रश्न

प्रश्न) युनेस्कोच्या अमूर्त सांस्कृतिक वारसा यादीत संपूर्ण राष्ट्रीय पाककलेला मान्यता मिळवणारा जगातील पहिला देश कोणता ?

1. इटली

2. फ्रान्स

3. भारत

4. जपान

उत्तर : इटली

बातमी काय ?

• UNESCO ने “ इटालियन पाककला ” (Italian Cooking) ला मानवतेच्या अमूर्त सांस्कृतिक वारसा यादीत समाविष्ट केले असून,

• संपूर्ण राष्ट्रीय पाककलेला मान्यता मिळवणारा इटली हा जगातील पहिला देश ठरला आहे.

ही मान्यता नेमकी कशासाठी आहे ?

• ही मान्यता एखाद्या एका पदार्थासाठी नाही, तर इटलीच्या संपूर्ण पारंपरिक स्वयंपाक पद्धतीसाठी देण्यात आली आहे.

• 🍝 इटालियन पाककला ही केवळ अन्न बनवण्याची पद्धत नसून, ती सांस्कृतिक, सामाजिक आणि कौटुंबिक जीवनाचा भाग मानली जाते.

• या मान्यतेचे अधिकृत नाव आहे —

• “Italian cooking : Between Sustainability and Biocultural Diversity.”

ही मान्यता कोणी आणि केव्हा दिली ?

• ही मान्यता अमूर्त सांस्कृतिक वारसा संरक्षणासाठीच्या युनेस्कोच्या आंतरशासकीय समितीने दिली.

• ही घोषणा नवी दिल्ली येथे झालेल्या 20व्या अधिवेशनात करण्यात आली.

इटालियन पाककलेची मुख्य वैशिष्ट्ये कोणती ?

• इटालियन पाककला ही स्थानिक परंपरा, हस्तकौशल्य आणि घटकांबद्दल असलेल्या आदरावर आधारित आहे.

• एकत्र बसून जेवणे, अन्नाशी भावनिक नाते आणि कुटुंबातील जवळीक या गोष्टींना विशेष महत्त्व दिले जाते.

• हंगामी आणि स्थानिक उत्पादनांचा वापर, अन्न वाया जाऊ न देण्याची सवय आणि समुदाय पातळीवरील स्वयंपाक या पद्धती आढळतात.

• ही पाककला प्रामुख्याने कुटुंबांमधून अनौपचारिकरीत्या, विशेषतः आजी–आजोबांकडून नातवंडांकडे पुढे जाते.

• याशिवाय शाळा, विद्यापीठे आणि पाककला संस्थांमधूनही ही परंपरा औपचारिकरीत्या शिकवली जाते.

या मान्यतेचे महत्त्व काय आहे ?

• या निर्णयामुळे इटली संपूर्ण राष्ट्रीय पाककलेला युनेस्को मान्यता मिळवणारा जगातील पहिला देश ठरला आहे.

• यामुळे इटलीची सांस्कृतिक ओळख अधिक ठळक झाली असून, पाककलेचा वापर राष्ट्रीय अभिमानाचे प्रतीक म्हणून केला जात आहे.

• जैव-सांस्कृतिक विविधता, शाश्वत अन्नपद्धती आणि पारंपरिक हस्तकला जपण्यास या मान्यतेमुळे चालना मिळते.

India’s First ‘Table-Top Red Marking’ 

Subject : GS - पर्यावरण

सरळसेवा, रेल्वे, तलाठी, वनरक्षक, पोलीस भरती, अग्निवीर , SSC GD, MPSC, UPSC परीक्षेसाठी विचारलेले / संभाव्य महत्त्वपूर्ण प्रश्न

प्रश्न) वन्यजीव संरक्षणाच्या दृष्टीने भारतात प्रथमच 5 मिमी 'टेबल-टॉप रेड मार्किंग' कोणत्या राष्ट्रीय महामार्गावर वापरण्यात आले ?

1. राष्ट्रीय महामार्ग-7

2. राष्ट्रीय महामार्ग-27

3. राष्ट्रीय महामार्ग-45

4. राष्ट्रीय महामार्ग-65

उत्तर : राष्ट्रीय महामार्ग-45

बातमी काय ?

• वन्यजीवांच्या सुरक्षेसाठी भारतात प्रथमच 5 मिमी रेड टेबल-टॉप ब्लॉक मार्किंग चा वापर करण्यात आला आहे.

भारतातील पहिला 'टेबल-टॉप रेड मार्किंग' कुठे राबवण्यात आली ?

• हा प्रयोग मध्य प्रदेशातील नौरादेही वन्यजीव अभयारण्य क्षेत्रातून जाणाऱ्या राष्ट्रीय महामार्ग-45 (जबलपूर–भोपाळ मार्ग) वर करण्यात आला आहे.

• हा उपक्रम महामार्ग पुनर्विकासासोबतच वन्यजीव संरक्षणाचा समन्वय साधणारा आहे.

भारतातील पहिला 'टेबल-टॉप रेड मार्किंग' बद्दल परीक्षेसाठी IMP वनलाईनर : 

• राज्य : मध्य प्रदेश

• क्षेत्र : नौरादेही वन्यजीव अभयारण्य क्षेत्र

• महामार्ग : राष्ट्रीय महामार्ग-45 (जबलपूर ते भोपाळ)

• एकूण पुनर्विकास लांबी : सुमारे 11.96 किमी

• रचना : 2 लेन ते 4 लेन महामार्ग

'टेबल-टॉप रेड मार्किंग' म्हणजे काय ?

What is 'Table-Top Red Marking' ?

• रस्त्याच्या पृष्ठभागावर केलेली 5 मिमी जाडीची लाल रंगाची विशेष थर्मोप्लास्टिक मार्किंग.

• वाहन या पट्ट्यावरून गेल्यावर हलकी कंपन (Vibration) जाणवते.

• यामुळे चालकाचा वेग स्वाभाविकपणे कमी होतो.

• पारंपरिक स्पीड ब्रेकरपेक्षा अधिक सुरक्षित व वैज्ञानिक उपाय आहे.

वन्यजीव संरक्षणासाठी याचा उपयोग कसा होतो ?

• वाहनांचा वेग कमी झाल्याने वन्यजीव–वाहन अपघात कमी होतात.

• प्राणी रस्ता ओलांडताना सुरक्षिततेत वाढ होते.

• वन्यजीवांच्या नैसर्गिक हालचालींवर कमी परिणाम होतो.

प्रकल्पातील इतर महत्त्वाचे सुरक्षा उपाय :

• वन्यजीव अंडरपास / क्रॉसिंग मार्ग

• संरक्षक कुंपण (फेन्सिंग)

• रस्ता कडेला स्पष्ट लेन मार्किंग

• रात्रीसाठी योग्य प्रकाश व्यवस्था

या उपक्रमाचे महत्त्व : 

• भारतातील पहिला महामार्ग-आधारित वन्यजीव-सुरक्षा प्रयोग

• पर्यावरण संवर्धन आणि पायाभूत सुविधा विकास यांचा समन्वय

• भविष्यात इतर वनक्षेत्रातून जाणाऱ्या महामार्गांसाठी आदर्श (Model) प्रकल्प

SHANTI Bill introduced in Parliament

Subject : GS - राज्यशास्त्र - कायदे

सरळसेवा, रेल्वे, तलाठी, वनरक्षक, पोलीस भरती, अग्निवीर , SSC GD, MPSC, UPSC परीक्षेसाठी विचारलेले / संभाव्य महत्त्वपूर्ण प्रश्न

प्रश्न) संसदेत ‘शांती विधेयक’ (SHANTI Bill) मांडण्यात आले तर ते मुख्यतः कशाशी संबंधित आहे ?

1. देशातील ऊर्जा पारेषण (Transmission) क्षेत्रातील खासगीकरण

2. देशातील कोळसा आधारित वीज प्रकल्पांचे राष्ट्रीयीकरण

3. देशातील अण्वस्त्र साठवण व संरक्षण धोरण

4. देशातील नागरी अणुऊर्जा क्षेत्राचे आधुनिकीकरण, नियमन आणि विस्तार

उत्तर : नागरी अणुऊर्जा क्षेत्राचे आधुनिकीकरण, नियमन आणि विस्तार

बातमी काय ?

• संसदेत ‘शांती विधेयक’ (SHANTI Bill) सादर करण्यात आले.

• ही 1962 नंतरची भारताच्या अणुऊर्जा क्षेत्रातील सर्वात मोठी सुधारणा मानली जात आहे.

SHANTI Bill म्हणजे काय ?

• SHANTI Bill हा भारताच्या अणुऊर्जा क्षेत्रासाठी आणलेला समग्र सुधारणा विधेयक आहे.

• SHANTI Bill चा फूल फॅार्म Sustainable Harnessing and Advancement of Nuclear Energy for Transforming India (SHANTI) Bill, 2025 असा आहे.

• मुख्य उद्देश : सध्या अस्तित्वात असलेल्या विखुरलेल्या आणि जुन्या कायद्यांऐवजी आधुनिक, स्पष्ट आणि एकसंध कायदेशीर चौकट उभी करणे हा याचा मुख्य उद्देश आहे.

• अणुऊर्जा प्रशासन, सुरक्षितता, जबाबदारी (Liability) आणि उद्योग सहभाग या सर्व बाबी या विधेयकात समाविष्ट आहेत.

हे विधेयक कोणी मांडले ?

• हे विधेयक Department of Atomic Energy (DAE) यांनी मांडले आहे.

• अणुऊर्जा विभाग थेट पंतप्रधानांच्या अधिपत्याखाली कार्यरत आहे.

• या विधेयकाअंतर्गत स्वतंत्र अणु-सुरक्षा प्राधिकरण स्थापन करण्याची तरतूद आहे.

सध्याचे अणुऊर्जा कायदे कोणते आहेत ?

• सध्या भारतात अणुऊर्जा क्षेत्र खालील दोन कायद्यांद्वारे नियंत्रित आहे -

1) अणुऊर्जा कायदा, 1962 (Atomic Energy Act, 1962) आणि 

2) अणुऊर्जा नुकसानीसाठी नागरी जबाबदारी कायदा, 2010 (Civil Liability for Nuclear Damage Act, 2010)

या कायद्यांमुळे -

• खासगी क्षेत्राचा सहभाग मर्यादित राहिला आहे

• जबाबदारी (liability) संदर्भात अस्पष्टता निर्माण झाली आहे

SHANTI Bill चे मुख्य उद्दिष्ट कोणते ? 

• भारतात मोठ्या प्रमाणावर अणुऊर्जा विस्तार करणे.

• देशी व विदेशी खासगी गुंतवणूक आकर्षित करणे.

• अणुऊर्जा नियमन आणि सुरक्षितता व्यवस्था आधुनिक करणे.

• 2047 पर्यंत 100 GW अणुऊर्जा क्षमतेचे लक्ष्य साध्य करणे.

Sardar Vallabhbhai Patel

देशाचे लोहपुरुष सरदार वल्लभभाई पटेल यांना मानवंदना 🙏💐💐

Subject : GS - आधुनिक भारताचा इतिहास, व्यक्ती

सरळसेवा, रेल्वे, तलाठी, वनरक्षक, पोलीस भरती, अग्निवीर , SSC GD, MPSC, UPSC परीक्षेसाठी विचारलेले / संभाव्य महत्त्वपूर्ण प्रश्न

प्रश्न) सरदार वल्लभभाई पटेल यांना सरदार ही पदवी कोणी दिली ?

1. महात्मा गांधींनी

2. बारडोलीतील महिलांनी

3. ब्रिटनच्या राणीने

4. गुरूजी रविंद्रनाथ टागोर यांनी

उत्तर : बारडोलीतील महिलांनी

सरदार वल्लभभाई पटेल यांच्या बद्दल IMP वनलाईनर पॉईंट्स : 

• जन्म : त्यांचा जन्म 31 ऑक्टोबर 1875 रोजी गुजरातमधील नडियाद येथे झाला.

• सरदार पटेल हे भारताचे पहिले उपपंतप्रधान आणि पहिले गृहमंत्री होते.

• मृत्यू : 15 डिसेंबर 1950 रोजी मुंबईत त्यांचे निधन झाले.

• आधुनिक अखिल भारतीय सेवा प्रणालीची (Modern All-India Services System) स्थापना केल्यामुळे त्यांना ‘भारताच्या नागरी सेवांचे संरक्षक संत’ (Patron Saint of India’s Civil Servants) म्हणूनही स्मरणात ठेवले जाते.

• भारतरत्न पुरस्कार : 1991 मध्ये मरणोत्तर त्यांना 'भारतरत्न' या सर्वोच्च नागरी पुरस्काराने सन्मानित करण्यात आले.

• विमानतळ : अहमदाबाद येथील विमानतळाला सरदार वल्लभाई पटेल आंतरराष्ट्रीय विमानतळ असे नाव देण्यात आले आहे.

राष्ट्रीय एकता दिवस कोणत्या वर्षी घोषित करण्यात आला ? 

• 2014 मध्ये, भारत सरकारने अधिकृतपणे 31 ऑक्टोबर हा राष्ट्रीय एकता दिवस म्हणून घोषित केला.

• सरदार वल्लभभाई पटेल यांच्या राष्ट्राची एकता, अखंडता आणि सुरक्षेसाठीच्या वचनबद्धतेचा सन्मान करणे आणि त्यांचे हे विचार देशाच्या नागरीकांच्या मनात बिंबवने हा या मागचा उद्देश आहे.

स्टॅच्यू ऑफ युनिटी कोठे आहे ? 

• 2018 मध्ये, भारत सरकारने सरदार पटेल यांच्या 143 व्या जयंतीनिमित्त गुजरातमध्ये ‘स्टॅच्यू ऑफ युनिटी’ चे अनावरण केले.

सरदार वल्लभभाई पटेल यांचे भारतीय स्वातंत्र्य लढ्यातील योगदान :

• त्यांनी खेडा सत्याग्रह (1918) आणि बारडोली सत्याग्रह (1928) मध्ये शेतकऱ्यांचा संघर्ष राष्ट्रीय स्वातंत्र्य चळवळीशी जोडला.

• 1930 च्या मिठाच्या सत्याग्रहादरम्यान (प्रार्थना आणि उपोषण आंदोलन) सरदार पटेल यांनी तीन महिने तुरुंगवास भोगला.

• मार्च 1931 मध्ये सरदार पटेल यांनी भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेसच्या कराची अधिवेशनाचे (46 वे अधिवेशन) अध्यक्षपद भूषविले.

• 1942 मधील भारत छोडो आंदोलनादरम्यान सरदार वल्लभभाई पटेल यांनी महत्वपूर्ण भूमिका पार पाडली.

सरदार वल्लभभाई पटेल यांना सरदार ही पदवी कोणी दिली ? 

• 1928 मध्ये बारडोली सत्याग्रह, हे गुजरात मधील बारडोली येथील शेतकऱ्यांनी अन्यायकारक कर वाढवण्याच्या विरोधात केलेले आंदोलन होते. 

• या आंदोलनाचे नेतृत्व वल्लभभाई पटेल यांनी केले.

• बारडोलीच्या महिलांनी वल्लभभाई पटेल यांना ‘सरदार’ ही पदवी दिली.



National Energy Conservation Day

Subject : GS - पर्यावरण, दिनविशेष

सरळसेवा, रेल्वे, तलाठी, वनरक्षक, पोलीस भरती, अग्निवीर , SSC GD, MPSC, UPSC परीक्षेसाठी विचारलेले / संभाव्य महत्त्वपूर्ण प्रश्न

प्रश्न) राष्ट्रीय ऊर्जा संवर्धन दिन केव्हा साजरी करण्यात येतो ?

1. 1 डिसेंबर

2. 14 डिसेंबर

3. 31 डिसेंबर

4. 1 जानेवारी

उत्तर : 14 डिसेंबर

बातमी काय आहे ? 

• देशात 14 डिसेंबर हा दिवस राष्ट्रीय ऊर्जा संवर्धन दिन म्हणून साजरा केला जातो.

ऊर्जा संवर्धन म्हणजे काय ? 

• उर्जेचा अनावश्यक वापर कमी करून, कमी उर्जेचा वापर करून उर्जेची बचत करणे हा ऊर्जा संवर्धनाचा खरा अर्थ आहे. 

• भविष्यातील वापरासाठी उर्जेची बचत करण्यासाठी कार्यक्षमतेने वापरणे अत्यंत आवश्यक आहे. 

• ऊर्जा संवर्धन नियोजनाच्या दिशेने अधिक परिणामकारक परिणाम मिळविण्यासाठी, प्रत्येक मानवी वर्तनाची गांभीर्याने काळजी घेऊन ऊर्जा वाचवता येते.

• उदाहरणार्थ : दैनंदिन वापरातील अनेक विद्युत उपकरणे जसे की पंखे, बल्ब गरज नसताना बंद करणे,

• कमी वीज खर्च करणारे उपकरणे वापरणे इत्यादी .

राष्ट्रीय ऊर्जा संवर्धन दिन केव्हा पासून साजरी करण्यात येतो ?

• वर्ष 1991 पासून हा दिवस ऊर्जा कार्यक्षमता ब्युरो (BEE) द्वारे हा दिवस साजरा करण्यात येतो.

• या दिवसाचे महत्त्व ओळखून 14 डिसेंबर या दिवशी राष्ट्रीय ऊर्जा संवर्धन पुरस्कार प्रदान केले जातात.

राष्ट्रीय ऊर्जा संवर्धन दिनाचे उद्दिष्ट कोणते ?  

• भारतातील राष्ट्रीय ऊर्जा संवर्धन दिनाचे उद्दिष्ट लोकांना उर्जेचे महत्त्व तसेच बचत आणि ऊर्जा बचतीद्वारे संवर्धनाची जाणीव करून देणे आहे.

• ऊर्जा संवर्धन, या विषयाला केंद्रस्थानी ठेवून कार्यक्षम पद्धती आणि तंत्रज्ञानाचा प्रचार करून अनावश्यक उर्जेचा वापर कमी करण्याच्या प्रयत्नांना चालना देणे, हे या दिवसाचे उद्दिष्ट आहे.

ऊर्जा कार्यक्षमता ब्युरो (Bureau of Energy Efficiency ) म्हणजे काय ? 

ऊर्जा कार्यक्षमता ब्युरोची स्थापना केव्हा करण्यात आली ? 

• भारत सरकारने ऊर्जा संरक्षण कायदा, 2001 च्या तरतुदींनुसार 1 मार्च 2002 रोजी ऊर्जा कार्यक्षमता ब्युरो (BEE) ची स्थापना केली. 

• ऊर्जा कार्यक्षमता ब्युरो भारत सरकारच्या अंतर्गत येते आणि ऊर्जा वापर कमी करण्यासाठी धोरणे आणि योजना विकसित करण्यात मदत करते. 

Joint Special Forces Exercise "GARUDA SHAKTI"

Subject : GS - युद्ध अभ्यास

सरळसेवा, रेल्वे, तलाठी, वनरक्षक, पोलीस भरती, अग्निवीर , SSC GD, MPSC, UPSC परीक्षेसाठी विचारलेले / संभाव्य महत्त्वपूर्ण प्रश्न

प्रश्न) 10 वा भारत आणि इंडोनेशिया यांच्यातील ‘गरुड शक्ती’ संयुक्त सैन्य सराव कुठे आयोजित करण्यात आला आहे ?

1. पुणे, महाराष्ट्र

2. जयपूर, राजस्थान

3. तवांग, अरुणाचल प्रदेश

4. बाकलोह, हिमाचल प्रदेश

उत्तर : बाकलोह, हिमाचल प्रदेश (Bakloh, Himachal Pradesh)

बातमी काय ?

• भारत🇮🇳 आणि इंडोनेशिया🇮🇩 यांच्यातील ‘गरुड शक्ती’ संयुक्त सैन्य सरावाच्या 10वी आवृत्ती हिमाचल प्रदेशातील बाकलोह येथे पार पडली.

‘गरुड शक्ती’ सराव म्हणजे काय ?

• ‘गरुड शक्ती’ हा भारत आणि इंडोनेशिया यांच्या विशेष दलांमधील संयुक्त सैन्य सराव आहे.

• या सरावाचा उद्देश दोन्ही देशांच्या विशेष दलांमधील समन्वय, विश्वास आणि कार्यक्षमता वाढवणे हा आहे.

• हा सराव 03 ते 12 डिसेंबर 2025 या कालावधीत आयोजित करण्यात आला.

• यंदाही ‘गरुड शक्ती’ सरावाची 10वी आवृत्ती होती.

‘गरुड शक्ती’ सराव 2025 कोणते सैन्यदल सहभागी झाले ?

• भारतीय बाजूने Indian Army मधील द पॅराशूट रेजिमेंट (विशेष दल) 

• तर इंडोनेशियाच्या बाजूने इंडोनेशियन आर्मी मधील विशेष दलाचे जवान सहभागी झाले.

‘गरुड शक्ती’ 2025 सरावाचे प्रमुख उद्दिष्ट : 

• दहशतवादविरोधी परिस्थितीत संयुक्त कारवाईसाठी दोन्ही सैन्यदलांची तयारी तपासणे.

• लहान सैन्य तुकडी स्तरावर (Unit Level) रणनीती, तंत्रे आणि कार्यपद्धतींचा सराव करणे.

• वास्तव युद्धपरिस्थितीत परस्पर समन्वय कसा साधायचा याचा अनुभव घेणे.

‘गरुड शक्ती’ 2025 या सरावाचे महत्त्व काय ?

• भारत आणि इंडोनेशिया यांच्यातील द्विपक्षीय संरक्षण सहकार्य अधिक मजबूत होईल.

• आशिया-प्रशांत क्षेत्रातील सुरक्षा सहकार्याला चालना मिळेल.

• दहशतवादविरोधी लढ्यात संयुक्त कारवाईची क्षमता वाढेल.