चालू घडामोडी | चऱाईचुंग महोत्सव

Important Affairs

17-12-2025

चालू घडामोडी | CITES ला 50 वर्षे पूर्ण

50th anniversary of the CITES

Subject : GS - पर्यावरण, जागतिक संघटना

सरळसेवा, रेल्वे, तलाठी, वनरक्षक, पोलीस भरती, अग्निवीर , SSC GD, MPSC, UPSC परीक्षेसाठी विचारलेले / संभाव्य महत्त्वपूर्ण प्रश्न

प्रश्न) CITES च्या 50 व्या वर्धापनदिनानिमित्त आयोजित 20वे Conference of Parties (CoP20) अधिवेशन कुठे पार पडले ?

1. नैरोबी, केनिया

2. समरकंद, उझबेकिस्तान

3. जिनिव्हा, स्वित्झर्लंड

4. नवी दिल्ली, भारत

उत्तर : समरकंद, उझबेकिस्तान (Samarkand, Uzbekistan)

बातमी काय ?

• वन्य प्राणी व वनस्पतींच्या आंतरराष्ट्रीय व्यापारावरील करार असलेल्या CITES ने आपला 50 वा वर्धापनदिन उझबेकिस्तानमधील समरकंद येथे झालेल्या 20व्या पक्ष परिषदेत (CoP20) साजरा केला.

🐘 CITES म्हणजे काय ?

• CITES चा फूल फॅार्म Convention on International Trade in Endangered Species of Wild Fauna and Flora असा आहे.

• CITES म्हणजे वन्य प्राणी आणि वनस्पतींच्या लुप्तप्राय प्रजातींच्या आंतरराष्ट्रीय व्यापारावरील अधिवेशन

• CITES हा जंगली प्राणी व वनस्पतींच्या आंतरराष्ट्रीय व्यापारावर नियंत्रण ठेवणारा आंतरराष्ट्रीय करार आहे.

• या कराराचा उद्देश असा आहे की व्यापारामुळे कोणत्याही प्रजातीचे अस्तित्व धोक्यात येऊ नये.

• हा करार कायदेशीरदृष्ट्या बंधनकारक असून सदस्य देशांनी त्याचे पालन करणे आवश्यक आहे.

CITES ची पार्श्वभूमी (History) :

• या कराराची संकल्पना IUCN ने 1963 मध्ये मांडली.

• कराराचा अंतिम मसुदा 1973 मध्ये वॉशिंग्टन (अमेरिका) येथे तयार झाला.

• CITES 1 जुलै 1975 पासून अंमलात आला.

• 2025 पर्यंत CITES चे 185 सदस्य देश असून, हा जगातील सर्वात मोठ्या पर्यावरणीय करारांपैकी एक आहे.

CITES चे प्रमुख कार्य :

• वन्य प्राणी व वनस्पतींच्या आंतरराष्ट्रीय व्यापारासाठी परवाना व प्रमाणपत्र प्रणाली राबवणे.

• नामशेष होण्याच्या धोक्यानुसार प्रजातींचे Appendices मध्ये वर्गीकरण करणे.

• प्रजातींच्या संरक्षणासाठी Appendix I, II आणि III अशा तीन यादींमधून व्यापारावर वेगवेगळ्या पातळ्यांवर निर्बंध घातले जातात.

• बेकायदेशीर वन्यजीव व्यापाराविरुद्ध आंतरराष्ट्रीय अंमलबजावणी समन्वय साधणे.

• शाश्वत वापर, वैज्ञानिक मूल्यमापन आणि देशांमधील सहकार्याला प्रोत्साहन देणे.

CITES CoP20 (2025) बद्दल परीक्षेसाठी IMP वनलाईनर पॉईंट्स :

• CoP (Conference of Parties) हे CITES चे निर्णय घेणारे सर्वोच्च अधिवेशन आहे.

• हे अधिवेशन साधारणपणे दर 2–3 वर्षांनी आयोजित केले जाते.

• आयोजक: CoP20 चे यजमानपद उझबेकिस्तान यांनी भूषवले असून, मध्य आशियातील हे पहिलेच CITES अधिवेशन ठरले.

• या अधिवेशनातून CITES च्या 50 वर्षांचा प्रवास अधोरेखित झाला.

CoP20 मधील प्रमुख निर्णय :

Major Outcomes from CoP20 :

• 77 नवीन प्रजाती CITES च्या Appendices मध्ये समाविष्ट करण्यात आल्या.

• शार्क व रे माशांच्या अनेक प्रजाती -(Oceanic Whitetip Shark, Whale Shark, सर्व Manta व Devil Rays) Appendix I मध्ये टाकण्यात आल्या.

• गॅलापागोस भू-इग्वाना (Galápagos Land Iguanas) च्या 3 प्रजाती व सागरी इग्वाना (Marine Iguana) Appendix I मध्ये समाविष्ट करण्यात आले.

• आफ्रिकेतील काही दुर्मिळ सरपटणाऱ्या प्रजातींना उच्च संरक्षण देण्यात आले.

संरक्षण यशामुळे काही प्रजातींची यादी बदल :

• सायगा हरिण (कझाकस्तान) : संरक्षणात सुधारणा झाल्यामुळे Appendix II मधून काही प्रमाणात सवलत.

• Guadalupe फर सील (मेक्सिको) : Appendix I मधून Appendix II मध्ये स्थलांतर.

CoP20 परिषदेतील भारताची भूमिका :

India’s Role at CoP20 :

• भारताने ने युरोपियन युनियन च्या गुग्गुळ (Commiphora Wightii) या वनस्पतीला Appendix II मध्ये टाकण्याच्या प्रस्तावाला विरोध केला.

• वैज्ञानिक मूल्यमापन अपूर्ण असल्याचे कारण देत भारताचा प्रस्ताव मान्य करण्यात आला.

Important Affairs

16-12-2025

चालू घडामोडी | विजय दिवस

Vijay Diwas

विजय दिवसानिमित्त शूर सैनिकांना अभिवादन 🙏💐💐

Subject : GS - दिनविशेष, संरक्षण

प्रश्न) 1971 च्या युद्धात भारतीय सशस्त्र दलांनी पाकिस्तानवर मिळवलेल्या विजयाचा गौरव करण्यासाठी दरवर्षी खालील पैकी कोणता दिवस विजय दिवस म्हणून साजरा केला जातो ?

1. 16 डिसेंबर

2. 16 जुलै

3. 31 डिसेंबर

4. 7 मे

उत्तर : 16 डिसेंबर

बातमी काय ?

• दरवर्षी 16 डिसेंबर रोजी विजय दिवस साजरा केला जातो.

16 डिसेंबर रोजी विजय दिवस का साजरी करतात ?

• 1971 च्या भारत-पाक युद्धातील भारताच्या विजयाचे स्मरण म्हणून 16 डिसेंबर रोजी विजय दिवस साजरा करतात.

• हा दिवस आपल्याला 1971 मध्ये झालेल्या भारत-पाक युद्धात पाकिस्तानवर भारताच्या ऐतिहासिक विजयाची आठवण करून देतो.

• हे युद्ध 13 दिवस चालले आणि पाकिस्तानने 93,000 सैनिकांसह आत्मसमर्पण केल्याने त्याचा शेवट झाला.

• या युद्धामुळे बांगलादेश मुक्त झाला.

• 16 डिसेंबर हा दिवस भारताचे लष्करी सामर्थ्य, न्यायप्रति वचनबद्धता आणि मानवतावादी मूल्यांवर प्रकाश टाकणारा आहे.

भारत - पाकिस्तान 1971 चे युद्ध का झाले ?

• युद्धाची सुरुवात 26 मार्च 1971 रोजी पाकिस्तान कडून झाली.

• या दिवशी पश्चिम पाकिस्तानने पूर्व पाकिस्तानमध्ये ऑपरेशन सर्चलाइट सुरू केले.

• त्यामुळे लाखो बांगलादेशी भारतात पळून गेले.

• मुख्यतः बांगलादेशच्या सर्वात जवळची राज्ये पश्चिम बंगाल, आसाम, मेघालय आणि त्रिपुरा यांसारख्या राज्यांमध्ये.

• बांगलादेशातील या निर्वासितांची संख्या या राज्यांत वाढू लागली.

• भारताने अन्न आणि निवारा देऊन या निर्वासितांची मदत केली.

• 3 डिसेंबर 1971 रोजी पाकिस्तानने भारतावर हवाई हल्ला केला, ज्यामध्ये भारतीय हवाई दलाच्या 11 तळांना लक्ष्य करण्यात आले. याला प्रत्युत्तर म्हणून भारताने पाकिस्तानविरुद्ध युद्ध पुकारले.

• बांग्लादेशच्या स्वातंत्र्यासाठी लढणाऱ्या मुक्ती वाहिनी सैन्य आणि भारतीय जवानांनी पाकिस्तानी सैन्याचा पराभव केला.

• 16 डिसेंबर 1971 रोजी पूर्व पाकिस्तानातील पाकिस्तानी सैन्य दलाचे कमांडर लेफ्टनंट जनरल आमिर अब्दुल्ला खान नियाझी यांनी आत्मसमर्पण करारावर स्वाक्षरी केली.

• 16 डिसेंबर 1971 रोजी बांग्लादेश 🇧🇩 स्वतंत्र झाला.

1971 च्या भारत- पाकिस्तान युद्धादरम्यान भारताचे पंतप्रधान कोण होते ?

• श्रीमती इंदिरा गांधी या 1971 च्या भारत- पाकिस्तान युद्धाच्या वेळी भारताच्या पंतप्रधान होत्या.

1971 च्या भारत- पाकिस्तान युद्धादरम्यान भारतीय लष्कर प्रमुख कोण होते ?

• फिल्ड मार्शल सॅम माणेकशॉ हे 1971 च्या भारत- पाकिस्तान युद्धादरम्यान भारतीय लष्कर प्रमुख होते.

कारगिल विजय दिवस केव्हा असतो ?

• कारगिल विजय दिवस : 26 जुलै रोजी असतो.

• लडाख येथील कारगिल जिल्ह्यात 1999 साली भारत आणि पाकिस्तान यांच्यात युद्ध झाले.

• 26 जुलै 1999 रोजी भारताने पाकिस्तानचा पराभव करून कारगिल युद्ध जिंकले.