स्वतंत्र भारताचे पहिले पंतप्रधान : पंडित जवाहरलाल नेहरू | PANDIT JAWAHARLAL NEHRU 

भारताचे पहिले पंतप्रधान पंडित जवाहरलाल नेहरू यांची आज जयंती. त्यांना विनम्र अभिवादन 🙏💐

Subject : GS - आधुनिक भारताचा इतिहास, दिनविशेष, व्यक्ती

सरळसेवा, पोलीस भरती, अग्निवीर , SSC GD, MPSC, UPSC परीक्षेसाठी विचारलेले / संभाव्य महत्त्वपूर्ण प्रश्न

प्रश्न) खालीलपैकी कोणत्या अधिवेशनात काँग्रेसने ऐतिहासिक पूर्ण स्वराजाचा ठराव मंजूर केला ? 

1) कराची अधिवेशन

2) लाहोर अधिवेशन

3) लखनौ अधिवेशन

4) फैजपूर अधिवेशन

उत्तर : लाहोर अधिवेशन (१९२९)

पंडित जवाहरलाल नेहरू यांच्या बद्दल परीक्षेसाठी IMP वनलाईनर पॉईंट्स : 

जन्म आणि शिक्षण : 

• पंडित जवाहरलाल नेहरू यांचा जन्म 14 नोव्हेंबर 1889 मध्ये अलाहाबाद येथे झाला.

• त्यांचे वडील मोतीलाल नेहरू हे बॅरिस्टर होते आणि त्यांनी दोनदा भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेसचे अध्यक्ष म्हणून काम केले होते.

• पंडित जवाहरलाल नेहरू यांनी सुरुवातीचे शिक्षण घरी खाजगी शिक्षकांकडून घेतले.

• त्यानंतर केंब्रिज विद्यापीठातून नैसर्गिक विज्ञानात (natural sciences) पदवी प्राप्त केली.

भारतीय स्वातंत्र्य चळवळीतील योगदान :

• 1912 मध्ये एक प्रतिनिधी म्हणून पंडित जवाहरलाल नेहरू काँग्रेसच्या अधिवेशनात उपस्थित राहिले.

• 1916 मध्ये ते पहिल्यांदा महात्मा गांधींना भेटले आणि महात्मा गांधींच्या विचारांनी ते खूपच प्रभावित झाले.

असहकार चळवळ (1920-1922)

• नेहरूंनी प्रांतीय काँग्रेस सचिव म्हणून संयुक्त प्रांतांमध्ये राजकीय मोर्चे आयोजित करण्यात महत्त्वाची भूमिका बजावली.

• असहकार चळवळीतील सहभागमुळे त्यांना तुरुंगवास भोगावा लागला.

मिठाचा सत्याग्रह (1930)

• 1930 च्या मिठाच्या सत्याग्रहादरम्यान एका मोठ्या मोर्चाचे नेतृत्व पंडित जवाहरलाल नेहरू यांनी केले.

• मीठ कायद्याचे उल्लंघन केल्याबद्दल त्यांना सहा महिन्यांच्या तुरुंगवासाची शिक्षा झाली.

वैयक्तिक सत्याग्रह (1940-1941)

• ब्रिटिश राजवटीविरुद्ध अभिव्यक्ती स्वातंत्र्याच्या अधिकाराची (Right to Free Speech) मागणीसाठी गांधींजींनी 1940 मध्ये वैयक्तिक सत्याग्रह सुरू केला.

• विनोबा भावे यांना पहिले वैयक्तिक सत्याग्रही तर पंडित जवाहरलाल नेहरूंना दुसरे वैयक्तिक सत्याग्रही म्हणून निवडण्यात आले. 

भारत छोडो आंदोलन (1942) 

7 ऑगस्ट 1942 रोजी मुंबईतील अधिवेशनात ऐतिहासिक ‘भारत छोडो’ ठराव मांडल्यानंतर नेहरूंसह काँग्रेसच्या अनेक वरिष्ठ नेत्यांना अटक करण्यात आली.

काँग्रेस अधिवेशनाचे अध्यक्ष म्हणून पंडित जवाहरलाल नेहरू यांचे योगदान : 

लाहोर अधिवेशन (१९२९) 

• १९२९ ला लाहोर अधिवेशनात पंडित जवाहरलाल नेहरू पहिल्यांदा काँग्रेस अधिवेशनाचे अध्यक्ष झाले. 

• त्यांच्या नेतृत्वाखाली काँग्रेसने ऐतिहासिक पूर्ण स्वराज ठराव मंजूर केला, ज्यामध्ये ब्रिटिश राजवटीपासून संपूर्ण स्वातंत्र्याची मागणी करण्यात आली.

• अधिवेशनाचे शेवटच्या दिवशी 31 डिसेंबर 1929 च्या मध्यरात्री पंडित जवाहरलाल नेहरूंनी रावी नदीकाठी तिरंगा झेंडा फडकविला.

लखनौ अधिवेशन (1936) :

• 1936 मध्ये भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेसच्या लखनौ अधिवेशनात जवाहरलाल नेहरूंनी काँग्रेसजनांना समाजवाद स्वीकारण्याचे आवाहन केले.

• समाजवादाचा प्रथम उल्लेख लखनौ अधिवेशनात करण्यात आला.

फैजपूर अधिवेशन (1937) :

• 1937 मध्ये, नेहरूंनी फैजपूर अधिवेशनाचे अध्यक्षपद भूषवले.

• जळगाव जिल्ह्यातील फैजपूर येथे पार पडलेल्या अधिवेशन हे ग्रामीण भागात भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस पहिले अधिवेशन होते.

स्वतंत्र भारताचे पहिले पंतप्रधान : 

• पंडित जवाहरलाल नेहरू हे स्वतंत्र भारताचे पहिले पंतप्रधान होते.

• 15 ॲागस्ट 1947 ते 27 मे 1964 पर्यंत पंडित जवाहरलाल नेहरू भारताचे पंतप्रधान होते. 

• या सुरुवातीच्या काळात त्यांच्या नेतृत्वाने देशाच्या राजकीय, आर्थिक आणि सामाजिक क्षेत्राला आकार दिला,.

• औद्योगिकीकरण, सामाजिक सुधारणा आणि धर्मनिरपेक्ष लोकशाहीची स्थापना यावर त्यांनी लक्ष केंद्रित केले.

• पंडित नेहरूंच्या सरकारला दोन मोठ्या युद्धाचा सामना करावा लागला.

• 1947-48 मध्ये पहिल्या भारत-पाकिस्तान युद्धा सामना करावा लागला. 

• 1962 मध्ये भारत-चीन सीमावादावरून भारत-चीन युद्ध झाले.

महत्वाचे पुरस्कार आणि सन्मान : 

• शीत युद्धात अमेरिका व सोवियत रशिया यांपैकी कोणाच्याही बाजूने भाग न घेता भारताची अलिप्त भूमिका जगासमोर प्रखरतेने मांडली. याचमुळे त्यांना अलिप्तवादाचे ( Non-Aligned Movement ) पुरस्कर्ते म्हणूनही ओळखले जाते.

• 1955 मध्ये देशाचा सर्वोच्च सन्मान भारतरत्न देऊन त्यांना सन्मानित करण्यात आले.

• त्यांना आधुनिक भारताचे शिल्पकार म्हणून गौरविण्यात आले.

• त्यांचा जन्मदिवस देशभरात बाल दिन म्हणून साजरा केला जातो.

मृत्यू : 

27 मे 1964 रोजी हृदयविकाराच्या झटक्याने त्यांचे निधन झाले.

पंडित जवाहरलाल नेहरू यांचे काही प्रमुख साहित्य :

‣ लेटर्स फ्रॉम फादर टू हिज डॉटर 

‣ ॲन ॲाटोबायोग्राफी 

‣ द डिस्कवरी ऑफ इंडिया 

जागतिक मधुमेह दिन 2025

World Diabetes Day 2025

Subject : GS - दिनविशेष, विज्ञान आणि तंत्रज्ञान - रोग आणि आजार

सरळसेवा, रेल्वे, तलाठी, वनरक्षक, पोलीस भरती, अग्निवीर , SSC GD, MPSC, UPSC परीक्षेसाठी विचारलेले / संभाव्य महत्त्वपूर्ण प्रश्न

प्रश्न) दरवर्षी जागतिक मधुमेह दिन खालील पैकी कोणत्या दिवशी साजरा केला जातो ?

1. 1 नोव्हेंबर

2. 14 नोव्हेंबर

3. 30 नोव्हेंबर

4. 2 डिसेंबर

उत्तर : 14 नोव्हेंबर

जागतिक मधुमेह दिना बद्दल IMP वनलाईनर पॉईंट्स : 

• दरवर्षी 14 नोव्हेंबर हा दिवस जगभरात जागतिक मधुमेह दिन म्हणून साजरा केला जातो.

• मधुमेह, त्याचे प्रतिबंध आणि व्यवस्थापन याबाबत जागरुकता निर्माण करण्यासाठी दरवर्षी जागतिक मधुमेह दिन साजरा करण्यात येतो .

• जागरुकता मोहिमा, शैक्षणिक चर्चासत्रे, आरोग्य तपासणी आणि निधी उभारणी उपक्रम यासह विविध कार्यक्रमांचे आयोजन करण्यात येते.

14 नोव्हेंबर हा दिवस जागतिक मधुमेह दिन म्हणून का साजरी करतात ?

• 14 नोव्हेंबर हा सर फ्रेडरिख बँटिंग यांचा जन्मदिवस आहे. 

• 1922 मध्ये सर फ्रेडरिख बँटिंग (Sir Frederick Banting) आणि चार्ल्स बेस्ट (Charles Best) यांनी इन्शुलीनचा शोध लावला.

• त्यांच्या या शोधामुळे मधुमेह असलेल्या लाखो लोकांचे जीवन बदलले आहे.

पहिला जागतिक मधुमेह दिन केव्हा साजरी करण्यात आला ? 

• आंतरराष्ट्रीय मधुमेह प्राधिकरण (International Diabetes Federation) आणि जागतिक आरोग्य संघटना (World Health Organisation) यांनी 1991 मध्ये पहिल्यांदा जागतिक मधुमेह दिन साजरी केला.

मधुमेह म्हणजे नेमकं काय ? 

What is Diabetes?

• मधुमेह हा चयापचयसंबंधित विकार आहे. हा आजार हळूहळू विकसित होतो. 

• यामध्ये रक्तातील शर्करेमध्ये (ग्लूकोज) आवश्यकतेपेक्षा अधिक वाढ दिसून येते.

• मधुमेहाचे टाइप 1 मधुमेह अणि टाइप 2 मधुमेह असे दोन गटात वर्गीकरण करता येते.

• टाइप 1 मधुमेहा मध्ये स्वादुपिंडामध्ये इन्शुलिन तयार होत नाही किंवा याचे प्रमाण अगदी कमी असते.

• त्यामुळे टाइप 1 मधुमेहाच्या रुग्णाला बाहेरून इन्शुलिन घेणे अतिआवश्यक असते.

• टाइप-2 मधुमेहा मध्ये स्वादुपिंडाद्वारे तयार झालेले इन्शुलीन शरीरातील पेशींद्वारे योग्य प्रमाणात वापरले जात नाही.

• इन्सुलिन हा एक संप्रेरक आहे जो तुमचे स्वादुपिंड (Pancreas) बनवतो जो रक्तातील साखरेची (ग्लूकोज) पातळी नियंत्रित करण्यासाठी आवश्यक आहे.

• दीर्घकालीन मधुमेहामुळे अंधत्व, हृदय विकार असे आजार उद्भवण्याची शक्यता असते.

• संतुलित आहार, नियमित शारीरिक व्यायाम, नियंत्रित वजन आणि धूम्रपान न करणे यांद्वारे मधुमेह या आजाराला प्रतिबंध घालता येतो.

जागतिक मधुमेह दिन 2025 ची संकल्पना (थीम) कोणती ?

What is the theme of World Diabetes Day 2025 ?

• "आयुष्याच्या वेगवेगळ्या टप्प्यांवर मधुमेह," (Diabetes Across Life Stages) ही जागतिक मधुमेह दिन 2025 ची थीम आहे.

• ही थीम सांगते की डायबेटीस असलेल्या प्रत्येक व्यक्तीला एकत्रित उपचार सेवा (Integrated Care), आधार देणारे वातावरण (Supportive Environments) आणि आरोग्य, सन्मान आणि स्वतःची काळजी घेण्यास (Self-Management) मदत करणाऱ्या धोरणांचा समान हक्क मिळायला हवा.

क्रांतिगुरू लहुजी वस्ताद साळवे 

Krantiguru Lahuji Salve

क्रांतिकारकांचे क्रांतिगुरू वस्ताद लहुजी साळवे यांची आज जयंती त्यांच्या जयंतीनिमित्त त्यांना मनोभावाने मानवंदना करून जाणून घेऊया त्यांचा जीवन प्रवास

Subject : GS - महाराष्ट्राचा इतिहास, दिनविशेष, व्यक्ती

सरळसेवा, रेल्वे, तलाठी, वनरक्षक, पोलीस भरती, अग्निवीर , SSC GD, MPSC, UPSC परीक्षेसाठी विचारलेले / संभाव्य महत्त्वपूर्ण प्रश्न

प्रश्न) क्रांतिगुरू लहुजी वस्ताद साळवे यांचा जन्म खालीलपैकी कोणत्या जिल्ह्यात झाला ?

1. मुंबई

2. पुणे

3. रत्नागिरी

4. नाशिक

उत्तर : पुणे

क्रांतिगुरू लहुजी वस्ताद साळवे यांबद्दल IMP वनलाईनर पॉईंट्स : 

• जन्म : क्रांतिगुरू लहुजी वस्ताद साळवे यांचा जन्म 14 नोव्हेंबर 1794 रोजी पुण्यातील पुरंदर किल्ल्याच्या पायथ्याशी असलेल्या पेठ या गावी झाला.

• लहुजी हे राघोजी साळवे आणि विठाबाई साळवे यांचे पुत्र होते.

• छत्रपती शिवाजी महाराजांच्या सैन्यात लहुजींचे पूर्वज काम करत; त्यांच्या कामगिरीमुळे छत्रपतींनी लहुजींच्या पूर्वजांना राऊत ही पदवी बहाल केली.

• पूर्वजांप्रमाने लहुजीही युद्धकलेत निपुण होते.

• दांड पट्टा चालवणे, तलवारबाजी, घोडेस्वारी, बंदूक चालवणे व निशाणेबाजी या सर्व युद्धकलेमध्ये क्रांतिगुरू लहुजी साळवे निपुण होते.

• देशाच्या स्वातंत्र्यासाठी क्रांतिकारकांची सेना त्यांनी निर्माण केली.

• त्यांच्या प्रशिक्षण केंद्रात सर्वच समाजाचे युवक तालीम घेत होते.

• लोकमान्य टिळक, वासुदेव बळवंत फडके, महात्मा फुले, गोपाळ गणेश आगरकर, चाफेकर बंधू यांसारखे अनेक स्वातंत्र्य सैनिक त्यांच्या तालमीत तयार झाले.

राष्ट्रभक्तीचा संदेश : 

• राष्ट्रभक्तीचे ज्वलंत प्रतीक क्रांतीगुरू लहुजी साळवे यांनी तरुणांना संघटन कसे करावे, समाजकार्यात व राष्ट्रकार्यात स्वतःला वाहून कसे घ्यावे याची बोध दिले.

• त्यांच्या या शिकवणीतून अनेक क्रांतिकारकांनी तसेच समाजकारकांनी देशाच्या स्वातंत्र्यलढ्यात आपले मोलाचे योगदान दिले.

मृत्यू : 

• 17 फेब्रुवारी 1881 रोजी पुण्याच्या संगमवाडी या ठिकाणी त्यांची प्राणज्योत मावळली.

• आद्यक्रांतीगुरु लहुजी वस्ताद साळवे यांची समाधी संगमवाडी, पुणे येथे आहे

जागतिक शांतता प्रार्थना महोत्सव

Global Peace Prayer Festival

Subject : GS : जागतिक घडामोडी

सरळसेवा, रेल्वे, तलाठी, वनरक्षक, पोलीस भरती, अग्निवीर , SSC GD, MPSC, UPSC परीक्षेसाठी विचारलेले / संभाव्य महत्त्वपूर्ण प्रश्न

प्रश्न) ‘जागतिक शांतता प्रार्थना महोत्सव 2025’ कुठे आयोजित करण्यात आले ?

1. नवी दिल्ली

2. थिम्फू

3. कोलंबो 

4. काठमांडू

उत्तर : थिम्फू (Thimphu)

बातमी काय ?

• भूतान सरकारद्वारे थिम्फू येथे जागतिक शांतता प्रार्थना महोत्सवाचे उद्घाटन करण्यात आले.

• पंतप्रधान नरेंद्र मोदी यांनी भूतानमध्ये “कालचक्र सशक्तीकरण” या बौद्ध विधीचे उद्घाटन केले.

‘जागतिक शांतता प्रार्थना महोत्सव 2025’ बद्दल परीक्षेसाठी IMP वनलाईनर पॉईंट्स : 

• 16 दिवस चालणारा हा उत्सव जागतिक शांततेसाठी आणि मानवतेच्या आरोग्यासाठी प्रार्थनांना समर्पित आहे.

• हा पहिलाच ग्लोबल पीस प्रेयर फेस्टिव्हल आहे ज्यात बौद्ध धर्माच्या तीन मुख्य शाखांचे — महायान, थेरवाद आणि वज्रयान — धार्मिक नेते आणि विद्वान सहभागी झाले.

• या आध्यात्मिक उपक्रमात, नवी दिल्लीतील राष्ट्रीय संग्रहालयात ठेवलेले भगवान बुद्धांचे पवित्र अवशेष, जागतिक शांतता प्रार्थना महोत्सवासाठी भारताकडून "सदिच्छा भेट" म्हणून थिंपू येथे पाठविण्यात आले.

कालचक्र सशक्तीकरण म्हणजे नेमके काय ?

• ‘कालचक्र’ म्हणजे “काळाचे चक्र”, जे बौद्ध धर्मातील अतिशय गूढ आणि शक्तिशाली तत्त्वज्ञान मानले जाते. 

• वज्रयान परंपरेत हा एक दीर्घ व ध्यानात्मक विधी आहे, ज्याद्वारे साधक आपल्या अंतःशक्तीला जागृत करून विश्वातील शांततेसाठी प्रार्थना करतो. 

• हा विधी जगभरातील बौद्धांसाठी अत्यंत पवित्र आहे. 

• दलाई लामा स्वतःही अनेकदा कालचक्र सशक्तीकरण समारंभाचे नेतृत्व करतात. 

• भूतानमध्ये यंदा या विधीचा उद्देश जागतिक शांतता, परस्पर समज आणि करुणा वाढविणे असा आहे.

बुकर पुरस्कार 2025

Booker Prize 2025

Subject : GS - पुरस्कार - आंतरराष्ट्रीय पुरस्कार

सरळसेवा, रेल्वे, तलाठी, वनरक्षक, पोलीस भरती, अग्निवीर , SSC GD, MPSC, UPSC परीक्षेसाठी विचारलेले / संभाव्य महत्त्वपूर्ण प्रश्न

प्रश्न) 2025 चा बुकर पुरस्कार खालीलपैकी कोणत्या लेखकाला मिळाला ? 

1. अरुंधती रॉय

2. अरविंद अडिगा

3. डेविड झले 

4. समांथा हार्वे

उत्तर : डेविड झले (David Szalay)

बातमी काय ?

• 2025 चा बुकर पुरस्कार ब्रिटिश-हंगेरीयन लेखक डेविड झले यांना त्यांच्या सहाव्या कादंबरी फ्लेश (Flesh) साठी देण्यात आला आहे.

• “Flesh” ही कादंबरी एका गरीब हंगेरियन तरुणाच्या लंडनपर्यंतच्या प्रवासावर आधारित आहे.

• या कादंबरीत नियती, मेहनत, महत्त्वाकांक्षा आणि समाजातील विषमता यांचे वास्तव चित्रण केले आहे.

• “Flesh” ही कादंबरी आधुनिक काळातील मानवी संघर्ष आणि यशाचा अर्थ यावर प्रकाश टाकते.

बुकर पुरस्कार कोणत्या क्षेत्राशी संबंधित आहे ?

• इंग्रजीत लिहिलेल्या काल्पनिक कादंबरीसाठी हा प्रतिष्ठित साहित्यिक पुरस्कार आहे.

• याची स्थापना 1969 साली झाली.

• हा पुरस्कार युनायटेड किंगडम आणि आयर्लंडमध्ये प्रकाशित झालेल्या कादंबऱ्यांना दिला जातो. 

• हे यापूर्वी फिक्शनसाठी बुकर पारितोषिक (1969-2001) आणि मॅन बुकर पुरस्कार (2002-2019) म्हणून ओळखले जात होते.

• विजेत्याला 50,000 पौंड तसेच शॉर्टलिस्टेड केलेल्या सहा लेखकांना प्रत्येकी 2,500 पौंड इतकी पुरस्कार रक्कम दिली जाते.

• बुकर प्राइज फाऊंडेशनद्वारे हा पुरस्कार दिला जातो.

बुकर पुरस्कार आणि आंतरराष्ट्रीय बुकर पुरस्कार यांमधील नेमका फरक काय ?

• Booker Prize : बुकर पुरस्कार हा मूळ इंग्रजीत लिहिलेल्या कादंबरीसाठी दिला जातो.

• International Booker Prize : आंतरराष्ट्रीय बुकर पुरस्कार हा इतर भाषेत लिहिलेल्या आणि इंग्रजीत भाषांतरित कादंबरीसाठी दिला जातो ; यात लेखक व अनुवाद करणारा या दोघांनाही इंटरनॅशनल बुकर पुरस्कार दिला जातो.

पहिला बुकर पुरस्कार जिंकणारा भारतीय कोण ? 

• बुकर पारितोषिक जिंकणारी पहिली भारतीय लेखिका अरुंधती रॉय या होत्या. 

• त्यांना 1997 मध्ये ' द गॉड ऑफ स्मॉल थिंग्ज ' (The God of Small Things) या त्यांच्या कादंबरीसाठी बुकर पुरस्कार देण्यात आला होता. 

2025 चा आंतरराष्ट्रीय बुकर पुरस्कार कोणी जिंकला ?

• "हार्ट लॅम्प" (Heart Lamp) हा आंतरराष्ट्रीय बुकर पुरस्कार (International Booker Prize) जिंकणारा पहिला कन्नड भाषेतील ग्रंथ ठरला असून, भारतीय प्रादेशिक साहित्यासाठी हा एक ऐतिहासिक क्षण मानला जातो.

• लेखिका बानू मुश्ताक (Banu Mushtaq) लिखित लघुकथा संग्रह “हार्ट लॅम्प” याला 2025 चा आंतरराष्ट्रीय बुकर पुरस्कार मिळाला आहे.

• या पुस्तकाचे इंग्रजी भाषांतर दीपा भास्थी (Deepa Bhasthi) यांनी केले आहे.

जागतिक न्यूमोनिया दिन

World Pneumonia Day

Subject : GS - दिनविशेष, विज्ञान आणि तंत्रज्ञान - रोग आणि आजार

सरळसेवा, रेल्वे, तलाठी, वनरक्षक, पोलीस भरती, अग्निवीर , SSC GD, MPSC, UPSC परीक्षेसाठी विचारलेले / संभाव्य महत्त्वपूर्ण प्रश्न

प्रश्न) जागतिक न्यूमोनिया दिवस केव्हा साजरी केला जातो ?

(सरळसेवा भरती, SSC GD 2021, SBI 2019)

1. 18 डिसेंबर

2. 5 सप्टेंबर

3. 12 नोव्हेंबर

4. 15 ऑक्टोबर

उत्तर : 12 नोव्हेंबर

न्यूमोनिया आजारा संदर्भात परीक्षेसाठी IMP वनलाईनर पॉईंट्स : 

• न्यूमोनिया आजाराबाबत जनजागृती करण्यासाठी दरवर्षी 12 नोव्हेंबरला 'जागतिक न्यूमोनिया दिन' साजरा केला जातो. 

• जागतिक न्यूमोनिया दिवस पहिल्यांदा 12 नोव्हेंबर 2009 रोजी साजरी करण्यात आला.

• 2009 मध्ये ग्लोबल कोॲलिशन अगेन्स्ट चाइल्डहुड न्यूमोनियाद्वारे (Global Coalition against Child Pneumonia) मुलांमध्ये, विशेषत: कमी उत्पन्न असलेल्या देशांमध्ये न्यूमोनियामुळे होणारा उच्च मृत्यू दर कमी करण्यासाठी हा दिवस पाळण्यात आला.

जागतिक न्यूमोनिया दिन का साजरी करतात ? 

जागतिक न्यूमोनिया दिन साजरी करण्यामागील उद्देश काय आहे ? 

• न्यूमोनिया रोग, त्याची लक्षणे, लसीकरण, योग्य पोषण आणि न्यूमोनियाचा प्रादुर्भाव कमी करण्यासाठी स्वच्छ हवेच्या उपक्रमांची अंमलबजावणी करणे या गोष्टींचा प्रचार आणि प्रसार करून जनजागृती करणे हा जागतिक न्यूमोनिया दिन' साजरा करण्याचा उद्देश आहे.

न्यूमोनिया म्हणजे काय ?

• न्यूमोनिया ही श्वसनाची गंभीर समस्या आहे, ज्यामध्ये फुफ्फुसात संसर्ग होतो. 

• न्यूमोनियामुळे फुफ्फुस सुजतात.

• फुफ्फुसातील हवेच्या थैल्या ऍपोस्ट्रॉफी किंवा अल्व्होली द्रव किंवा पूने भरलेल्या असतात.

• न्यूमोनिया हा जीवाणू (Bacteria), विषाणू (Virus), किंवा बुरशीमुळे (Fungi) होतो.

• लहान मुलांमध्ये, 65 वर्षांपेक्षा जास्त वयाच्या प्रौढ व्यक्तींमध्ये आणि रोगप्रतिकारक शक्ती कमकुवत झाली आहे अशा लोकांमध्ये न्यूमोनिया हा चिंताजनक होऊ शकतो.

न्यूमोनियाची लक्षणे कोणती ?

• श्वासोच्छवासात अडथळा निर्माण होणं.

• जोरजोरात आणि कमी श्वास घेणं 

• हृदयाच्या ठोक्यांचं प्रमाण वाढणं

• ताप, अंगात थंडी भरणं आणि खूप घाम येणं 

• कफ, छातीत दुखणं, उलट्या होणं

• भूक न लागणे

• सांधे आणि स्नायू वेदना

न्यूमोनियाचा उपचार कसा करावा ?

• न्यूमोनियाचा उपचार हा न्यूमोनियाच्या प्रकारावर आणि केसच्या तीव्रतेवर अवलंबून असतो. 

• सामान्य उपचारांमध्ये सर्व निर्धारित औषधे आणि लसीकरणे घेणे समाविष्ट आहे. 

1. प्रतिजैविक (Antibiotics) : जिवाणू न्यूमोनियासाठी.
2. अँटीव्हायरल औषधे (Antiviral Medications) : व्हायरल न्यूमोनियासाठी.
3. अँटीफंगल उपचार (Antifungal Treatments) : बुरशीजन्य न्यूमोनियासाठी.

जागतिक न्यूमोनिया दिवस 2025 ची संकल्पना (थीम) काय आहे ? 

• जागतिक न्यूमोनिया दिन 2025 साठीची थीम “Child Survival” आहे.

• ही थीम मुलांच्या आयुष्याच्या संरक्षणावर भर देते कारण न्यूमोनिया हे बालमृत्यूसाठीचे एक प्रमुख संसर्गजन्य कारण आहे.

वॉटरशेड महोत्सव 2025

Watershed Mahotsav 2025

Subject : GS - सरकारी योजना - उपक्रम, पर्यावरण

सरळसेवा, रेल्वे, तलाठी, वनरक्षक, पोलीस भरती, अग्निवीर , SSC GD, MPSC, UPSC परीक्षेसाठी विचारलेले / संभाव्य महत्त्वपूर्ण प्रश्न

प्रश्न) वॉटरशेड महोत्सव 2025 चे उद्घाटन कोणी आणि कुठे केले ?

1. पंतप्रधान, दिल्ली

2. कृषी मंत्री, गुंटूर

3. मुख्यमंत्री, मुंबई

4. जलशक्ती मंत्री, जयपूर

उत्तर : कृषी मंत्री, गुंटूर (आंध्र प्रदेश)

बातमी काय ?

• 11 नोव्हेंबर 2025 रोजी आंध्र प्रदेशच्या गुंटूर शहरात वॉटरशेड महोत्सव साजरा करण्यात आला.

• या महोत्सवाचे उद्घाटन केंद्रीय कृषी मंत्री शिवराज सिंह चौहान यांनी केले. 

• या महोत्सवाचा उद्देश म्हणजे पाणी व माती वाचवणे आणि यासाठी जनतेचा सहभाग वाढवणे.

वॉटरशेड महोत्सव म्हणजे काय ? 

• हा पाणी आणि माती वाचवण्याचा राष्ट्रीय कार्यक्रम आहे.

• यात गावकरी, अधिकारी आणि विद्यार्थी सर्वजण एकत्र येऊन जलसंधारणाचे महत्त्व समजवतात.

• पाऊस कमी पडला तरी शेतात पाणी टिकून राहावे हा यामागचा हेतू आहे.

वॉटरशेड महोत्सवाची सुरुवात कशी झाली ?

• हा कार्यक्रम ग्रामीण विकास मंत्रालय आणि भूमी संसाधन विभाग (Department of Land Resources) यांच्या पुढाकाराने सुरू झाला.

• तो राष्ट्रीय वॉटरशेड परिषद 2025 चा एक भाग आहे.

वॉटरशेड महोत्सवाचे उद्दिष्ट कोणते ?

• जनभागीदारी वाढवणे : पाणी आणि माती वाचवण्यासाठी लोक, शेतकरी, विद्यार्थी आणि स्थानिक संस्था एकत्र आणणे.

• जलसंधारणमजबूत करणे : गावातील तलाव, विहिरी, नाले, आणि इतर पाणीस्रोत दुरुस्त करून पावसाचे पाणी साठवणे.

• मृदा संवर्धन : माती वाहून जाणे थांबवणे आणि शेतीची जमीन सुपीक ठेवणे.

• ग्रामीण भागात पाणीटंचाई कमी करणे : पाण्याची उपलब्धता वाढवून शेतकऱ्यांना मदत करणे.

• जुने जलसंधारण प्रकल्प दुरुस्त करणे : जुने बांध, नालेबांध, तलाव इ. पुन्हा वापरात आणणे.

• शाश्वत शेतीला प्रोत्साहन देणे : पाण्याचा योग्य वापर करून टिकाऊ शेती करणे.

• पर्यावरण आणि झाडांचे संरक्षण : वृक्षारोपण, झऱ्यांचे पुनरुज्जीवन आणि हरित क्षेत्र वाढवणे.

• रोजगार निर्माण करणे : MGNREGA सारख्या योजनांद्वारे गावातच कामाच्या संधी निर्माण करणे.

• वॉटरशेड जनभागीदारी कप 2025 : वॉटरशेड जनभागीदारी कप देऊन उत्तम काम करणाऱ्यांचा गौरव करणे. 

निष्कर्ष :

• वॉटरशेड महोत्सव म्हणजे “पाणी वाचवा, माती वाचवा” हा संदेश देणारा कार्यक्रम आहे.

• यामुळे गावात पाणी साठेल, शेतीला मदत मिळेल आणि पर्यावरणही सुरक्षित राहील.

न्यूयॉर्कच्या महापौरपदी भारतीय वंशाचे व्यक्ती

Indian-origin Mayor of New York

Subject : GS : जागतिक घडामोडी, व्यक्ती, महत्त्वाची शहरे

सरळसेवा, रेल्वे, तलाठी, वनरक्षक, पोलीस भरती, अग्निवीर , SSC GD, MPSC, UPSC परीक्षेसाठी विचारलेले / संभाव्य महत्त्वपूर्ण प्रश्न

प्रश्न) न्यूयॉर्क सिटीचे नवीन मेयर म्हणून खालील पैकी कोणते भारतीय वंशाचे व्यक्ती निवडून आले ? 

1. सुंदर पिचाई

2. जोहरान ममदानी 

3. शंतनु नारायण

4. सोनिया अग्रवाल

उत्तर : जोहरान ममदानी (Zohran Mamdani)

बातमी काय ? 

• न्यू यॉर्क शहरातील नुकत्याच झालेल्या महापौरपदाच्या निवडणुकीत भारतीय वंशाच्या जोहरान ममदानी यांनी ऐतिहासिक विजय मिळवला आहे.

• त्यांनी माजी गव्हर्नर अँड्र्यू कुओमो यांचा पराभव केला.

• ममदानींचा विजय अमेरिकेतील "लोकशाही समाजवाद" (Democratic Socialism) या विचारधारेसाठी महत्त्वाचा टप्पा मानला जातो.

न्यूयॉर्क मेयर निवडणूक इतकी महत्वाची का आहे ?

• ही अमेरिका देशातील सर्वात प्रतिष्ठित आणि प्रभावशाली शहरी निवडणुकांपैकी एक आहे.

• या पदाला अमेरिकेतील “दुसरे सर्वात शक्तिशाली राजकीय पद” मानले जाते.

• मेयर शहराचे प्रशासन, बजेट, शिक्षण, परिवहन, पोलीस, आणि हवामान धोरण यावर निर्णय घेतात.

निवडणूक प्रक्रिया कशी असते ? आणि निवडणूक किती वर्षांनी होते ? 

• मेयरची निवडणूक दर 4 वर्षांनी होते.

• नागरिक थेट मतदान करून मेयर निवडतात.

• उमेदवार सामान्यतः डेमोक्रॅटिक किंवा रिपब्लिकन पक्षाचे असतात.

• सर्वाधिक मत मिळवणारा उमेदवार मेयर बनतो.

जोहरान ममदानी कोण आहेत ?

• ते भारतीय वंशाचे असून डेमोक्रेटिक सोशलिस्ट्स ऑफ अमेरिका (Democratic Socialists of America) पार्टीचे सदस्य आहेत.

• त्यांनी 50.4% मते मिळवून विजय मिळवला.

• ममदानी यांनी भाडेवाढ, सार्वत्रिक बालसंगोपन, सार्वजनिक किराणा दुकाने, मोफत बस सेवा आणि परवडणारी गृहनिर्माण योजना यासारख्या धोरणांचे आश्वासन दिले.

• त्यांचा मुख्य विचार - “Decommodification”, म्हणजे माणसाच्या मूलभूत गरजा या बाजारावर नव्हे तर सामाजिक अधिकारावर आधारित असाव्यात, असा आहे.

न्यूयॉर्क शहराबद्दल परीक्षेसाठी IMP वनलाईनर पॉईंट्स : 

• अमेरिका देशातील सर्वात मोठे आणि प्रभावशाली शहर.

• संयुक्त राष्ट्र संघाचे (UN) मुख्यालय न्यूयॉर्क येथे आहे.

• न्यूयॉर्क हे शहर अमेरिकेची सांस्कृतिक राजधानी म्हणून ओळखले जाते.

• "द बिग अ‍ॅपल" (The Big Apple) हे न्यू यॉर्क शहराचे टोपणनाव आहे.

• जगातील सर्वात मोठी मेट्रो रेल्वे प्रणाली न्यू यॉर्क येथे आहे.

• लोकसंख्या : सुमारे 85 लाख

• बजेट : 100 अब्ज डॉलर्सपेक्षा अधिक — जगातील सर्वात मोठ्या महानगर बजेटपैकी एक.

• अर्थव्यवस्था : जगातील सर्वात मोठ्या शहरी अर्थव्यवस्थांपैकी एक; येथे Wall Street आहे.