न्यूयॉर्कच्या महापौरपदी भारतीय वंशाचे व्यक्ती

Indian-origin Mayor of New York

Subject : GS : जागतिक घडामोडी, व्यक्ती, महत्त्वाची शहरे

सरळसेवा, रेल्वे, तलाठी, वनरक्षक, पोलीस भरती, अग्निवीर , SSC GD, MPSC, UPSC परीक्षेसाठी विचारलेले / संभाव्य महत्त्वपूर्ण प्रश्न

प्रश्न) न्यूयॉर्क सिटीचे नवीन मेयर म्हणून खालील पैकी कोणते भारतीय वंशाचे व्यक्ती निवडून आले ? 

1. सुंदर पिचाई

2. जोहरान ममदानी 

3. शंतनु नारायण

4. सोनिया अग्रवाल

उत्तर : जोहरान ममदानी (Zohran Mamdani)

बातमी काय ? 

• न्यू यॉर्क शहरातील नुकत्याच झालेल्या महापौरपदाच्या निवडणुकीत भारतीय वंशाच्या जोहरान ममदानी यांनी ऐतिहासिक विजय मिळवला आहे.

• त्यांनी माजी गव्हर्नर अँड्र्यू कुओमो यांचा पराभव केला.

• ममदानींचा विजय अमेरिकेतील "लोकशाही समाजवाद" (Democratic Socialism) या विचारधारेसाठी महत्त्वाचा टप्पा मानला जातो.

न्यूयॉर्क मेयर निवडणूक इतकी महत्वाची का आहे ?

• ही अमेरिका देशातील सर्वात प्रतिष्ठित आणि प्रभावशाली शहरी निवडणुकांपैकी एक आहे.

• या पदाला अमेरिकेतील “दुसरे सर्वात शक्तिशाली राजकीय पद” मानले जाते.

• मेयर शहराचे प्रशासन, बजेट, शिक्षण, परिवहन, पोलीस, आणि हवामान धोरण यावर निर्णय घेतात.

निवडणूक प्रक्रिया कशी असते ? आणि निवडणूक किती वर्षांनी होते ? 

• मेयरची निवडणूक दर 4 वर्षांनी होते.

• नागरिक थेट मतदान करून मेयर निवडतात.

• उमेदवार सामान्यतः डेमोक्रॅटिक किंवा रिपब्लिकन पक्षाचे असतात.

• सर्वाधिक मत मिळवणारा उमेदवार मेयर बनतो.

जोहरान ममदानी कोण आहेत ?

• ते भारतीय वंशाचे असून डेमोक्रेटिक सोशलिस्ट्स ऑफ अमेरिका (Democratic Socialists of America) पार्टीचे सदस्य आहेत.

• त्यांनी 50.4% मते मिळवून विजय मिळवला.

• ममदानी यांनी भाडेवाढ, सार्वत्रिक बालसंगोपन, सार्वजनिक किराणा दुकाने, मोफत बस सेवा आणि परवडणारी गृहनिर्माण योजना यासारख्या धोरणांचे आश्वासन दिले.

• त्यांचा मुख्य विचार - “Decommodification”, म्हणजे माणसाच्या मूलभूत गरजा या बाजारावर नव्हे तर सामाजिक अधिकारावर आधारित असाव्यात, असा आहे.

न्यूयॉर्क शहराबद्दल परीक्षेसाठी IMP वनलाईनर पॉईंट्स : 

• अमेरिका देशातील सर्वात मोठे आणि प्रभावशाली शहर.

• संयुक्त राष्ट्र संघाचे (UN) मुख्यालय न्यूयॉर्क येथे आहे.

• न्यूयॉर्क हे शहर अमेरिकेची सांस्कृतिक राजधानी म्हणून ओळखले जाते.

• "द बिग अ‍ॅपल" (The Big Apple) हे न्यू यॉर्क शहराचे टोपणनाव आहे.

• जगातील सर्वात मोठी मेट्रो रेल्वे प्रणाली न्यू यॉर्क येथे आहे.

• लोकसंख्या : सुमारे 85 लाख

• बजेट : 100 अब्ज डॉलर्सपेक्षा अधिक — जगातील सर्वात मोठ्या महानगर बजेटपैकी एक.

• अर्थव्यवस्था : जगातील सर्वात मोठ्या शहरी अर्थव्यवस्थांपैकी एक; येथे Wall Street आहे.

COP30 - संयुक्त राष्ट्र हवामान शिखर परिषद 2025

COP30 – UN Climate Summit 2025

Subject : GS - जागतिक संघटना, पर्यावरण

सरळसेवा, रेल्वे, तलाठी, वनरक्षक, पोलीस भरती, अग्निवीर , SSC GD, MPSC, UPSC परीक्षेसाठी विचारलेले / संभाव्य महत्त्वपूर्ण प्रश्न

प्रश्न) 2025 मध्ये COP 30 परिषद कोणत्या देशात आयोजित करण्यात आली ?

1. भारत

2. जपान

3. ब्राझील

4. जर्मनी

उत्तर : ब्राझील (Brazil)

बातमी काय ?

• संयुक्त राष्ट्रांची 30 वी हवामान परिषद (COP30) ब्राझीलच्या बेलें शहरात सुरू झाली आहे.

• ही पॅरिस कराराच्या 10 वर्षांच्या पूर्तीनिमित्त आयोजित केली गेली आहे.

• यावेळी देशांनी दिलेल्या हवामान वचनांचे प्रत्यक्ष अंमलबजावणी कशी करावी, यावर चर्चा होईल.

• परिषदेत हवामान वित्त, तंत्रज्ञान आणि अनुकूलन (Adaptation) या क्षेत्रांतील ठोस उपायांवर भर दिला जाणार आहे.

COP30 म्हणजे काय ?

• COP चा फूल फॅार्म Conference of the Parties असा आहे.

• 30 म्हणजे ही COP ची 30 वी हवामान परिषद आहे.

• COP30 ही संयुक्त राष्ट्रांच्या UNFCCC (United Nations Framework Convention on Climate Change) अंतर्गत वार्षिक हवामान परिषद आहे.

• येथे सर्व देश एकत्र येऊन पॅरिस कराराच्या अंमलबजावणीचा आढावा घेतात.

• तसेच हवामान बदल थांबवण्यासाठीचे पाऊल ठरवतात.

• याठिकाणी उत्सर्जन कमी करणे, हवामान वित्त (Climate Finance) आणि तंत्रज्ञान हस्तांतरणावर चर्चा केली जाते.

संयुक्त राष्ट्रांची 30 वी हवामान परिषद (COP30) चे यजमान देश व ठिकाण कोणते ? 

• देश : ब्राझील 🇧🇷

• शहर : बेलें (Belém) — अ‍ॅमेझॉन जंगलाजवळील पर्यावरणीय केंद्र.

उद्दिष्ट (Aim) : 

• COP30 ला “Implementation COP” बनवणे — म्हणजे दिलेली वचने कृतीत आणणे.

• सर्व देशांना हवामान कृतीत समान जबाबदारीने सहभागी करणे.

• हवामान बदलामुळे प्रभावित गरीब व विकसनशील देशांना वित्त व तंत्रज्ञानाने मदत करणे.

• विकास व पर्यावरण यामध्ये समतोल राखणे.

• सर्वांना न्याय्य आणि समावेशक हवामान संक्रमणात सहभागी करणे.

संचार साथी पोर्टल आणि ॲप

Sanchar Saathi Portal and App

Subject : GS - सरकारी योजना - उपक्रम

सरळसेवा, रेल्वे, तलाठी, वनरक्षक, पोलीस भरती, अग्निवीर , SSC GD, MPSC, UPSC परीक्षेसाठी विचारलेले / संभाव्य महत्त्वपूर्ण प्रश्न

प्रश्न) संचार साथी पोर्टल आणि ॲप खालील पैकी कशाशी संबंधित आहे ?

1. शेती व्यवस्थापन

2. मोबाईल सुरक्षितता व फसवणूक प्रतिबंध

3. पाणीसंपदा संरक्षण

4. हवामान बदल अभ्यास

उत्तर : मोबाईल सुरक्षितता व फसवणूक प्रतिबंध

बातमी काय ?

• मुंबई LSAच्या दूरसंचार विभागाचे संचालक विनय जांभळी आणि उपमहासंचालक (DDG) सुमनेश जोशी यांनी महाराष्ट्रातील नागरिकांना सायबर सुरक्षिततेबाबत सजग राहण्याचे आवाहन केले.

“संचार साथी” म्हणजे नेमकं काय ? 

• मोबाइल वापरकर्त्यांच्या डिजिटल सुरक्षिततेसाठी दूरसंचार विभागाने (Department of Telecommunications – DoT) “संचार साथी” हा नागरिक-केंद्रित उपक्रम सुरू केला आहे.

• या प्लॅटफॉर्मद्वारे नागरिकांना त्यांच्या मोबाईल कनेक्शनवर नियंत्रण, फसवणुकीपासून संरक्षण, आणि सुरक्षा धोक्यांची तक्रार करण्याची सुविधा मिळते.

• संचार साथीमुळे हरवलेला मोबाइलचा गैरवापर रोखणे, फ्रॉड कॉल्सची तक्रार, आणि सुरक्षा यंत्रणांशी थेट समन्वय शक्य झाला आहे.

‘संचार साथी’ उपक्रमाचा उद्देश कोणता ? 

• भारतातील प्रत्येक मोबाइल वापरकर्त्याला सुरक्षित, पारदर्शक आणि फसवणूक-मुक्त डिजिटल सेवा उपलब्ध करून देणे.

संचार साथीच्या प्रमुख सुविधा कोणत्या ? 

• Know Your Mobile Connections : तुमच्या नावावर किती SIM वापरले जात आहेत हे तपासता येते.

• Block Lost/Stolen Mobile : हरवलेले किंवा चोरीला गेलेले मोबाइलचे IMEI ब्लॉक करता येते.

• Verify IMEI : तुमच्या डिव्हाइसचा IMEI नंबर आणि प्रामाणिकता तपासता येते.

• Chakshu Service : फसवे कॉल, एसएमएस किंवा WhatsApp संदेशांची तक्रार करता येते.

• Find ISPs : तुमच्या परिसरातील अधिकृत इंटरनेट सुविधा देणाऱ्यांची माहिती मिळते.

• Trusted Contact Details : वेबसाइट, मेल किंवा संपर्क क्रमांकाची प्रामाणिकता पडताळता येते.

नागरिकांनी काय काळजी घ्यावी ?

• मोबाइलमधील अनावश्यक ॲप्स काढून टाका.

• फोन नेहमी नवीनतम सुरक्षा अपडेटसह ठेवा.

• *#06# डायल करून IMEI नंबर जतन करून ठेवा.

• हरवलेला मोबाइल लगेच संचार साथीवरून ब्लॉक करा.

IMEI म्हणजे काय ? 

• IMEI चा फूल फॅार्म International Mobile Equipment Identity असा आहे.

• IMEI हा प्रत्येक मोबाइल फोनला दिलेला 15 अंकी वेगळा ओळख क्रमांक असतो.

IMEI चा उपयोग काय ? 

• मोबाइल हरवला किंवा चोरीला गेला तर हा नंबर वापरून तो ब्लॉक करता येतो.

• पोलिस आणि DoT हा नंबर वापरून मोबाइल शोधू शकतात.

• एकाच मॉडेलचे लाखो फोन असले तरी IMEI नंबर वेगळा असतो, म्हणून फोनची ओळख निश्चित होते.

IMEI कसा पाहायचा ?

• आपल्या मोबाइलमध्ये *#06# डायल करा — लगेच IMEI नंबर दिसेल.

राष्ट्रीय शिक्षण दिन

National Education Day 

Subject : GS - दिनविशेष, व्यक्ती

सरळसेवा, रेल्वे, तलाठी, वनरक्षक, पोलीस भरती, अग्निवीर , SSC GD, MPSC, UPSC परीक्षेसाठी विचारलेले / संभाव्य महत्त्वपूर्ण प्रश्न

प्रश्न) दरवर्षी 11 नोव्हेंबर हा दिवस राष्ट्रीय शिक्षण दिन म्हणून खालील पैकी कोणच्या सन्मानार्थ साजरी करण्यात येतो ? 

1. लोकमान्य टिळक

2. मौलाना अबुल कलाम आझाद

3. रविंद्रनाथ टागोर

4. डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर

उत्तर : मौलाना अबुल कलाम आझाद

राष्ट्रीय शिक्षण दिवसाबद्दल महत्त्वाची माहिती : 

• मौलाना अबुल कलाम आझाद यांच्या जयंतीनिमित्त दरवर्षी 11 नोव्हेंबर रोजी राष्ट्रीय शिक्षण दिन साजरी करण्यात येतो.

• मौलाना अबुल कलाम आझाद (Maulana Abul Kalam Azad) हे स्वतंत्र भारताचे पहिले शिक्षणमंत्री होते.

पहिला राष्ट्रीय शिक्षण दिन केव्हा साजरी करण्यात आला ? 

• 11 नोव्हेंबर 2008 पासून राष्ट्रीय शिक्षण दिन साजरी करण्यात येतो.

• मौलाना अबुल कलाम आझाद यांच्या शिक्षणातील योगदानाचा सन्मान करण्यासाठी भारत सरकारने 2008 मध्ये, 11 नोव्हेंबर हा दिवस राष्ट्रीय शिक्षण दिन म्हणून घोषित केला.

मौलाना अबुल कलाम आझाद यांच्या योगदाना संदर्भात IMP वनलाईनर पॉईंट्स :

• मौलाना अबुल कलाम आझाद यांचा जन्म 11 नोव्हेंबर 1888 रोजी झाला होता. 

• भारतीय स्वातंत्र्य लढ्यात देखील त्यांनी सहभाग घेतला होता. ते काँग्रेसच्या वरिष्ठ नेत्यांपैकी एक होते.

• स्वतंत्र भारताचे पहिले शिक्षण मंत्री मौलाना आझाद यांनी राष्ट्रीय शिक्षण धोरण (National Education Policy) तयार केले. 

• मोफत प्राथमिक शिक्षण हे त्यांचे मुख्य उद्दिष्ट होते. 

• इंडियन इन्स्टिट्यूट ऑफ टेक्नॉलॉजी (IIT) आणि विद्यापीठ अनुदान आयोग (University Grants Commission) च्या स्थापनेचं श्रेय मौलाना आझाद यांना दिलं जातं.

• त्यांनी शिक्षण आणि सांस्कृतिक विकासासाठी संगीत नाटक अकादमी, साहित्य अकादमी आणि ललितकला अकादमी सारख्या संस्थांची देखील स्थापना केली. 

लष्करी सराव मालाबार 2025

EXERCISE MALABAR 2025

Subject : GS : संरक्षण

सरळसेवा, रेल्वे, तलाठी, वनरक्षक, पोलीस भरती, अग्निवीर , SSC GD, MPSC, UPSC परीक्षेसाठी विचारलेले / संभाव्य महत्त्वपूर्ण प्रश्न

प्रश्न) मालाबार नौदल सराव 2025 कोणत्या देशाच्या बेटावर आयोजित करण्यात आला ?

1. जपान

2. ऑस्ट्रेलिया

3. भारत

4. अमेरिका

उत्तर : अमेरिका

बातमी काय ? 

• भारतीय नौदलाचे जहाज (INS) सह्याद्री हे बहुपक्षीय ‘लष्करी सराव मालाबार- 2025’ मध्ये सहभागी होण्यासाठी उत्तर पॅसिफिकमधील गुआम येथे पोहोचले.

• Exercise Malabar हा फक्त सागरी सराव नसून, QUAD देशांमधील ऐक्य, सुरक्षा सहकार्य आणि सामरिक स्वावलंबनाचे प्रतीक आहे.

मालाबार नौदल सरावाची (Malabar Maritime Exercise) सुरूवात केव्हा झाली ?

• 1992 मध्ये भारत आणि अमेरिका द्विपक्षीय नौदल सराव म्हणून याची सुरुवात झाली.

• पुढे 2015 मध्ये जपान आणि त्यानंतर 2020 मध्ये ऑस्ट्रेलियन नौदल मलाबार सरावात सामील झाले.

• सरावात सहभागी देश : भारत 🇮🇳 , अमेरिका 🇺🇸 , जपान 🇯🇵 आणि ऑस्ट्रेलिया 🇦🇺

• हा नौदल युद्ध अभ्यास दरवर्षी हिंदी महासागर आणि पॅसिफिक महासागरांमध्ये आळीपाळीने होतो.

मालाबार नौदल सरावाचे उद्दिष्टे काय आहे ?

• इंडो-पॅसिफिक क्षेत्रात सहकार्य आणि सुरक्षा मजबूत करणे हा या सरावाचा उद्देश आहे. 

• जागतिक समुदायाच्या आर्थिक प्रगतीकरता मुक्त, सर्वसमावेशक, नियमाधारी इंडो- पॅसिफिक क्षेत्र निर्माण करणे.

राष्ट्रीय विधी सेवा दिन

National Legal Services Day

Subject : GS - दिनविशेष, राज्यशास्त्र

सरळसेवा, रेल्वे, तलाठी, वनरक्षक, पोलीस भरती, अग्निवीर , SSC GD, MPSC, UPSC परीक्षेसाठी विचारलेले / संभाव्य महत्त्वपूर्ण प्रश्न

प्रश्न) राष्ट्रीय विधी सेवा दिना ( National Legal Services Day) बद्दल योग्य विधान असलेला पर्याय निवडा.

1. राष्ट्रीय विधी सेवा दिन दरवर्षी 9 नोव्हेंबर रोजी साजरा केला जातो.

2. या दिनाचा उद्देश समाजातील दुर्बल घटकांना विनामूल्य कायदेशीर मदत आणि समर्थन प्रदान करणे हे आहे.

3. दोन्ही योग्य

4. दोन्ही अयोग्य

उत्तर : दोन्ही योग्य

• राष्ट्रीय विधी सेवा दिन दरवर्षी 9 नोव्हेंबर रोजी साजरा केला जातो.

राष्ट्रीय विधी सेवा दिन केव्हा पासून आणि का साजरी करण्यात येतो ?

• राष्ट्रीय विधी सेवा दिन, भारताच्या सर्वोच्च न्यायालयाने 1995 मध्ये सुरू केला, ज्याचा उद्देश समाजातील दुर्बल घटकांना विनामूल्य कायदेशीर मदत आणि समर्थन प्रदान करणे हे आहे.

• हा दिवस कायदेशीर जागरूकता वाढवण्यासाठी आणि सर्व नागरिकांसाठी, विशेषत: उपेक्षित समुदायातील लोकांना न्याय मिळवून देण्यासाठी एक व्यासपीठ म्हणून काम करतो.

• उद्दिष्ट : या दिवसाचे मूळ उद्दिष्ट म्हणजे प्रत्येक नागरिकाला न्याय मिळावा, विशेषतः ज्यांना कायदेशीर सेवा घेणे परवडत नाही, अशा समाजघटकांना मदतीचा हात देणे.

• ही कायदेशीर मदत राष्ट्रीय विधी सेवा प्राधिकरणामार्फत पुरविल्या जातात.

राष्ट्रीय विधी सेवा प्राधिकरण ( National Legal Services Authority) म्हणजे काय ? 

• स्थापना : राष्ट्रीय विधी सेवा प्राधिकरणा ची स्थापना 1995 मध्ये विधी सेवा प्राधिकरण कायदा, 1987 (Legal Services Authorities Act, 1987) अंतर्गत करण्यात आली.

• प्रमुख कार्ये (Major Functions) : 

‣ समाजातील आर्थिकदृष्ट्या दुर्बल, महिला, मुले, दिव्यांग, अनुसूचित जाती-जमाती यांना मोफत कायदेशीर मदत प्रदान करणे.

‣ लोकअदालती (Lok Adalats) आयोजित करून लहान वादांचे तडजोडीने निवारण करणे.

‣ कायदेशीर साक्षरता अभियान राबवून नागरिकांना त्यांच्या कायदेशीर अधिकारांची माहिती देणे.

‣ कायदेशीर सहाय्य संस्था, स्वयंसेवी संस्था, वकिलांचे मंडळ यांच्याशी समन्वय साधून “सर्वांसाठी न्याय” (Justice for All) हे उद्दिष्ट साध्य करणे.

• मुख्यालय : त्याचे मुख्यालय नवी दिल्ली येथे आहे.

• मुख्य संरक्षक : भारताचे सरन्यायाधीश हे राष्ट्रीय विधी सेवा प्राधिकरणाचे मुख्य संरक्षक (Chief Patron) आहेत.

• कार्यकारी अध्यक्ष : राष्ट्रीय विधी सेवा प्राधिकरणाच्या कार्यकारी अध्यक्षपदावर सर्वोच्च न्यायालयाच्या दुसऱ्या सर्वात ज्येष्ठ न्यायाधीशाची नियुक्ती करण्याची परंपरा आहे.

जागतिक विज्ञान दिवस 

World Science Day

Subject : GS - दिनविशेष, विज्ञान आणि तंत्रज्ञान 

सरळसेवा, रेल्वे, तलाठी, वनरक्षक, पोलीस भरती, अग्निवीर , SSC GD, MPSC, UPSC परीक्षेसाठी विचारलेले / संभाव्य महत्त्वपूर्ण प्रश्न

प्रश्न) दरवर्षी जागतिक विज्ञान दिन खालील पैकी कोणत्या दिवशी साजरा केला जातो ?

1. 1 नोव्हेंबर

2. 5 नोव्हेंबर

3. 10 नोव्हेंबर

4. 21 नोव्हेंबर

उत्तर : 10 नोव्हेंबर

जागतिक विज्ञान दिना बद्दल परीक्षेसाठी IMP वनलाईनर :

• दरवर्षी 10 नोव्हेंबर रोजी, शांतता आणि विकासासाठी जागतिक विज्ञान दिन साजरा करण्यात येतो.

• 2001 मध्ये UNESCO ने जागतिक विज्ञान दिनाची स्थापन केली.

• हा दिवस, जागतिक शांतता आणि शाश्वत विकासाला चालना देण्यासाठी विज्ञानाच्या महत्त्वावर जोर देण्यासाठी समर्पित आहे. 

• दरवर्षी, हा दिवस हवामान बदल, आरोग्य संकटे आणि जैवविविधतेची हानी यासारख्या महत्त्वाच्या जागतिक आव्हानांचे निराकरण करण्यात विज्ञानाच्या आवश्यक भूमिकेकडे लक्ष वेधतो.

(नोट : UNESCO : United Nations Educational, Scientific and Cultural Organization.

UNESCO ही संयुक्त राष्ट्रांची शैक्षणिक, वैज्ञानिक आणि सांस्कृतिक संस्था आहे.)

पहिला जागतिक विज्ञान दिन केव्हा साजरी करण्यात आला ? 

• UNESCO च्या संयुक्त विद्यमाने 10 नोव्हेंबर 2002 रोजी जगभरात शांतता आणि विकासासाठी पहिला जागतिक विज्ञान दिन साजरा करण्यात आला. 

जागतिक विज्ञान दिवस साजरा करण्याचे प्रमुख उद्दिष्ट कोणते आहे ? 

जागतिक विज्ञान दिवस का साजरा करण्यात येतो ?

• विज्ञानाचा शांतता आणि विकासाबद्दलचा जनमानसातील दृष्टिकोन अधिक प्रगल्भ करणे.

• विविध देशांमध्ये वैज्ञानिक संशोधनाची देवाणघेवाण करणे.

• राष्ट्रीय आणि आंतरराष्ट्रीय स्तरावर विज्ञान समित्यांची अथवा व्यासपीठांची स्थापना करणे आणि त्यांना प्रोत्साहन देणे.

• येणाऱ्या समस्यांकडे वैज्ञानिक जगताचे लक्ष वेधणे.

• सामान्य जनमानसात विज्ञानाबद्दल जागृती वाढावी, विज्ञानाचा शांततेसाठी व विकासासाठी वापर व्हावा यासाठी हा दिवस साजरा केला जातो.

जागतिक विज्ञान दिवस 2025 ची संकल्पना थीम काय आहे ? त्या संकल्पनेचा अर्थ काय आहे ? 

• 2025 साठी जागतिक विज्ञान दिनाची थीम आहे — “Trust, transformation, and tomorrow : The Science we Need for 2050.”

• या थीमचा अर्थ असा आहे की विज्ञानावर विश्वास, समाजासाठी बदल घडवणारे विज्ञान, आणि उज्ज्वल भविष्य तयार करण्यासाठी विज्ञानाची गरज आहे.

• 2050 पर्यंत हवामान, आरोग्य, अन्न, ऊर्जा यांसारख्या मोठ्या समस्या सोडवण्यासाठी विज्ञान महत्त्वाचे ठरणार आहे.

भारतामध्ये राष्ट्रीय विज्ञान दिन केव्हा साजरी करण्यात येतो ? 

• 28 फेब्रुवारी हा दिवस भारतामध्ये राष्ट्रीय विज्ञान दिन म्हणून साजरा केला जातो.

Maharashtra Student Day

Subject : GS - दिनविशेष

सरळसेवा, रेल्वे, तलाठी, वनरक्षक, पोलीस भरती, अग्निवीर , SSC GD, MPSC, UPSC परीक्षेसाठी विचारलेले / संभाव्य महत्त्वपूर्ण प्रश्न

प्रश्न) महाराष्ट्रात विद्यार्थी दिन केव्हा साजरी करण्यात येतो ?

1. 14 एप्रिल

2. 2 नोव्हेंबर

3. 7 नोव्हेंबर

4. 14 नोव्हेंबर

उत्तर : 7 नोव्हेंबर

बातमी काय ?

• महाराष्ट्रामध्ये 7 नोव्हेंबर हा दिवस 'विद्यार्थी दिन' म्हणून साजरा केला जातो.

महाराष्ट्रात विद्यार्थी दिन कोणाच्या सन्मानार्थ साजरी करतात ? 

• 7 नोव्हेंबर 1900 रोजी डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर यांनी प्रथमच शाळेत प्रवेश घेतला.

• हा दिवस त्यांच्या शिक्षण प्रवासाचा प्रारंभ मानला जातो, ज्यातून पुढे त्यांनी सामाजिक न्याय, समानता आणि शिक्षणाच्या हक्कासाठी आयुष्य समर्पित केले.

• त्यांच्या या शैक्षणिक प्रवासाचा गौरव करण्यासाठी महाराष्ट्र शासनाने 2017 मध्ये 7 नोव्हेंबर हा दिवस अधिकृतपणे महाराष्ट्रात “विद्यार्थी दिवस” म्हणून साजरा करण्याचा निर्णय घेतला.

महाराष्ट्र विद्यार्थी दिनाचे उद्देश (Objectives) : 

• विद्यार्थ्यांना शिक्षणाचे महत्त्व, परिश्रमाची किंमत, आणि डॉ. आंबेडकरांनी दिलेल्या शिक्षण संदेशाची जाणीव करून देणे.

• शाळा आणि महाविद्यालयांमध्ये शिक्षण, प्रबोधन आणि जागृतीसाठी विविध कार्यक्रमांचे आयोजन करणे.

• समाजातील प्रत्येक मुलाला शिक्षणाचा हक्क मिळावा हा संदेश बळकट करणे.

महाराष्ट्र विद्यार्थी दिनाचे महत्त्व (Significance) : 

• विद्यार्थी दिन हा फक्त एक औपचारिक सण नाही, तर शिक्षणाच्या मूल्यांचा उत्सव आहे.

• तो डॉ. बाबासाहेब आंबेडकरांच्या शिक्षणातून सामाजिक परिवर्तन घडविण्याच्या विचारधारेचा गौरव करतो.

• विद्यार्थ्यांना त्यांच्या शिक्षणातून समाजात सकारात्मक बदल घडविण्यास प्रेरित करतो.

भारतरत्न डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर यांबद्दल थोडक्यात माहिती : 

• जन्म : डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर यांचा जन्म 14,एप्रिल 1891 रोजी मध्य प्रदेशातील महू या ठिकाणी झाला.

• शिक्षण : त्यांनी सातारा येथील स्थानिक सरकारी शाळेत शालेय शिक्षण घेतले.

• 1907 मध्ये मॅट्रिक पूर्ण केल्यानंतर, त्यांनी एल्फिन्स्टन महाविद्यालयातून B.A. केले.

• कोलंबिया विद्यापीठातून " प्राचीन भारतातील व्यापार " या विषयांवर त्यांनी सन 1915 मध्ये प्रबंध लिहिला आणि त्यांनी M.A ची पदवी प्राप्त केली. 

• 1916 मध्ये त्यांनी ‘भारताचा राष्ट्रीय लाभांश - एक ऐतिहासिक आणि विश्लेषणात्मक अभ्यास’ हा प्रबंध लिहिला आणि Ph.D. पदवी मिळवली.

• डॉ बाबासाहेब आंबेडकर यांनी लंडन स्कूल ऑफ इकॉनॉमिक्स येथून अर्थशास्त्रात D.Sc. ही पदवी मिळवली.

🧐 पण तुम्हाला माहिती आहे का ?

जागतिक विद्यार्थी दिन (World Students' Day) केव्हा आणि कोणत्या भारतीय व्यक्ती च्या सन्मानार्थ साजरी करण्यात येतो ?

• प्रख्यात शास्त्रज्ञ आणि भारताचे माजी राष्ट्रपती डॉ. ए. पी. जे. अब्दुल कलाम यांचा 15 ऑक्टोबर हा जन्मदिवस राष्ट्रीय नवोपक्रम दिन (National Innovation Day) आणि जागतिक विद्यार्थी दिन (World Students' Day) म्हणून साजरी केला जातो.