राष्ट्रीय शिक्षण दिन

National Education Day 

Subject : GS - दिनविशेष, व्यक्ती

सरळसेवा, रेल्वे, तलाठी, वनरक्षक, पोलीस भरती, अग्निवीर , SSC GD, MPSC, UPSC परीक्षेसाठी विचारलेले / संभाव्य महत्त्वपूर्ण प्रश्न

प्रश्न) दरवर्षी 11 नोव्हेंबर हा दिवस राष्ट्रीय शिक्षण दिन म्हणून खालील पैकी कोणच्या सन्मानार्थ साजरी करण्यात येतो ? 

1. लोकमान्य टिळक

2. मौलाना अबुल कलाम आझाद

3. रविंद्रनाथ टागोर

4. डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर

उत्तर : मौलाना अबुल कलाम आझाद

राष्ट्रीय शिक्षण दिवसाबद्दल महत्त्वाची माहिती : 

• मौलाना अबुल कलाम आझाद यांच्या जयंतीनिमित्त दरवर्षी 11 नोव्हेंबर रोजी राष्ट्रीय शिक्षण दिन साजरी करण्यात येतो.

• मौलाना अबुल कलाम आझाद (Maulana Abul Kalam Azad) हे स्वतंत्र भारताचे पहिले शिक्षणमंत्री होते.

पहिला राष्ट्रीय शिक्षण दिन केव्हा साजरी करण्यात आला ? 

• 11 नोव्हेंबर 2008 पासून राष्ट्रीय शिक्षण दिन साजरी करण्यात येतो.

• मौलाना अबुल कलाम आझाद यांच्या शिक्षणातील योगदानाचा सन्मान करण्यासाठी भारत सरकारने 2008 मध्ये, 11 नोव्हेंबर हा दिवस राष्ट्रीय शिक्षण दिन म्हणून घोषित केला.

मौलाना अबुल कलाम आझाद यांच्या योगदाना संदर्भात IMP वनलाईनर पॉईंट्स :

• मौलाना अबुल कलाम आझाद यांचा जन्म 11 नोव्हेंबर 1888 रोजी झाला होता. 

• भारतीय स्वातंत्र्य लढ्यात देखील त्यांनी सहभाग घेतला होता. ते काँग्रेसच्या वरिष्ठ नेत्यांपैकी एक होते.

• स्वतंत्र भारताचे पहिले शिक्षण मंत्री मौलाना आझाद यांनी राष्ट्रीय शिक्षण धोरण (National Education Policy) तयार केले. 

• मोफत प्राथमिक शिक्षण हे त्यांचे मुख्य उद्दिष्ट होते. 

• इंडियन इन्स्टिट्यूट ऑफ टेक्नॉलॉजी (IIT) आणि विद्यापीठ अनुदान आयोग (University Grants Commission) च्या स्थापनेचं श्रेय मौलाना आझाद यांना दिलं जातं.

• त्यांनी शिक्षण आणि सांस्कृतिक विकासासाठी संगीत नाटक अकादमी, साहित्य अकादमी आणि ललितकला अकादमी सारख्या संस्थांची देखील स्थापना केली. 

लष्करी सराव मालाबार 2025

EXERCISE MALABAR 2025

Subject : GS : संरक्षण

सरळसेवा, रेल्वे, तलाठी, वनरक्षक, पोलीस भरती, अग्निवीर , SSC GD, MPSC, UPSC परीक्षेसाठी विचारलेले / संभाव्य महत्त्वपूर्ण प्रश्न

प्रश्न) मालाबार नौदल सराव 2025 कोणत्या देशाच्या बेटावर आयोजित करण्यात आला ?

1. जपान

2. ऑस्ट्रेलिया

3. भारत

4. अमेरिका

उत्तर : अमेरिका

बातमी काय ? 

• भारतीय नौदलाचे जहाज (INS) सह्याद्री हे बहुपक्षीय ‘लष्करी सराव मालाबार- 2025’ मध्ये सहभागी होण्यासाठी उत्तर पॅसिफिकमधील गुआम येथे पोहोचले.

• Exercise Malabar हा फक्त सागरी सराव नसून, QUAD देशांमधील ऐक्य, सुरक्षा सहकार्य आणि सामरिक स्वावलंबनाचे प्रतीक आहे.

मालाबार नौदल सरावाची (Malabar Maritime Exercise) सुरूवात केव्हा झाली ?

• 1992 मध्ये भारत आणि अमेरिका द्विपक्षीय नौदल सराव म्हणून याची सुरुवात झाली.

• पुढे 2015 मध्ये जपान आणि त्यानंतर 2020 मध्ये ऑस्ट्रेलियन नौदल मलाबार सरावात सामील झाले.

• सरावात सहभागी देश : भारत 🇮🇳 , अमेरिका 🇺🇸 , जपान 🇯🇵 आणि ऑस्ट्रेलिया 🇦🇺

• हा नौदल युद्ध अभ्यास दरवर्षी हिंदी महासागर आणि पॅसिफिक महासागरांमध्ये आळीपाळीने होतो.

मालाबार नौदल सरावाचे उद्दिष्टे काय आहे ?

• इंडो-पॅसिफिक क्षेत्रात सहकार्य आणि सुरक्षा मजबूत करणे हा या सरावाचा उद्देश आहे. 

• जागतिक समुदायाच्या आर्थिक प्रगतीकरता मुक्त, सर्वसमावेशक, नियमाधारी इंडो- पॅसिफिक क्षेत्र निर्माण करणे.

राष्ट्रीय विधी सेवा दिन

National Legal Services Day

Subject : GS - दिनविशेष, राज्यशास्त्र

सरळसेवा, रेल्वे, तलाठी, वनरक्षक, पोलीस भरती, अग्निवीर , SSC GD, MPSC, UPSC परीक्षेसाठी विचारलेले / संभाव्य महत्त्वपूर्ण प्रश्न

प्रश्न) राष्ट्रीय विधी सेवा दिना ( National Legal Services Day) बद्दल योग्य विधान असलेला पर्याय निवडा.

1. राष्ट्रीय विधी सेवा दिन दरवर्षी 9 नोव्हेंबर रोजी साजरा केला जातो.

2. या दिनाचा उद्देश समाजातील दुर्बल घटकांना विनामूल्य कायदेशीर मदत आणि समर्थन प्रदान करणे हे आहे.

3. दोन्ही योग्य

4. दोन्ही अयोग्य

उत्तर : दोन्ही योग्य

• राष्ट्रीय विधी सेवा दिन दरवर्षी 9 नोव्हेंबर रोजी साजरा केला जातो.

राष्ट्रीय विधी सेवा दिन केव्हा पासून आणि का साजरी करण्यात येतो ?

• राष्ट्रीय विधी सेवा दिन, भारताच्या सर्वोच्च न्यायालयाने 1995 मध्ये सुरू केला, ज्याचा उद्देश समाजातील दुर्बल घटकांना विनामूल्य कायदेशीर मदत आणि समर्थन प्रदान करणे हे आहे.

• हा दिवस कायदेशीर जागरूकता वाढवण्यासाठी आणि सर्व नागरिकांसाठी, विशेषत: उपेक्षित समुदायातील लोकांना न्याय मिळवून देण्यासाठी एक व्यासपीठ म्हणून काम करतो.

• उद्दिष्ट : या दिवसाचे मूळ उद्दिष्ट म्हणजे प्रत्येक नागरिकाला न्याय मिळावा, विशेषतः ज्यांना कायदेशीर सेवा घेणे परवडत नाही, अशा समाजघटकांना मदतीचा हात देणे.

• ही कायदेशीर मदत राष्ट्रीय विधी सेवा प्राधिकरणामार्फत पुरविल्या जातात.

राष्ट्रीय विधी सेवा प्राधिकरण ( National Legal Services Authority) म्हणजे काय ? 

• स्थापना : राष्ट्रीय विधी सेवा प्राधिकरणा ची स्थापना 1995 मध्ये विधी सेवा प्राधिकरण कायदा, 1987 (Legal Services Authorities Act, 1987) अंतर्गत करण्यात आली.

• प्रमुख कार्ये (Major Functions) : 

‣ समाजातील आर्थिकदृष्ट्या दुर्बल, महिला, मुले, दिव्यांग, अनुसूचित जाती-जमाती यांना मोफत कायदेशीर मदत प्रदान करणे.

‣ लोकअदालती (Lok Adalats) आयोजित करून लहान वादांचे तडजोडीने निवारण करणे.

‣ कायदेशीर साक्षरता अभियान राबवून नागरिकांना त्यांच्या कायदेशीर अधिकारांची माहिती देणे.

‣ कायदेशीर सहाय्य संस्था, स्वयंसेवी संस्था, वकिलांचे मंडळ यांच्याशी समन्वय साधून “सर्वांसाठी न्याय” (Justice for All) हे उद्दिष्ट साध्य करणे.

• मुख्यालय : त्याचे मुख्यालय नवी दिल्ली येथे आहे.

• मुख्य संरक्षक : भारताचे सरन्यायाधीश हे राष्ट्रीय विधी सेवा प्राधिकरणाचे मुख्य संरक्षक (Chief Patron) आहेत.

• कार्यकारी अध्यक्ष : राष्ट्रीय विधी सेवा प्राधिकरणाच्या कार्यकारी अध्यक्षपदावर सर्वोच्च न्यायालयाच्या दुसऱ्या सर्वात ज्येष्ठ न्यायाधीशाची नियुक्ती करण्याची परंपरा आहे.

जागतिक विज्ञान दिवस 

World Science Day

Subject : GS - दिनविशेष, विज्ञान आणि तंत्रज्ञान 

सरळसेवा, रेल्वे, तलाठी, वनरक्षक, पोलीस भरती, अग्निवीर , SSC GD, MPSC, UPSC परीक्षेसाठी विचारलेले / संभाव्य महत्त्वपूर्ण प्रश्न

प्रश्न) दरवर्षी जागतिक विज्ञान दिन खालील पैकी कोणत्या दिवशी साजरा केला जातो ?

1. 1 नोव्हेंबर

2. 5 नोव्हेंबर

3. 10 नोव्हेंबर

4. 21 नोव्हेंबर

उत्तर : 10 नोव्हेंबर

जागतिक विज्ञान दिना बद्दल परीक्षेसाठी IMP वनलाईनर :

• दरवर्षी 10 नोव्हेंबर रोजी, शांतता आणि विकासासाठी जागतिक विज्ञान दिन साजरा करण्यात येतो.

• 2001 मध्ये UNESCO ने जागतिक विज्ञान दिनाची स्थापन केली.

• हा दिवस, जागतिक शांतता आणि शाश्वत विकासाला चालना देण्यासाठी विज्ञानाच्या महत्त्वावर जोर देण्यासाठी समर्पित आहे. 

• दरवर्षी, हा दिवस हवामान बदल, आरोग्य संकटे आणि जैवविविधतेची हानी यासारख्या महत्त्वाच्या जागतिक आव्हानांचे निराकरण करण्यात विज्ञानाच्या आवश्यक भूमिकेकडे लक्ष वेधतो.

(नोट : UNESCO : United Nations Educational, Scientific and Cultural Organization.

UNESCO ही संयुक्त राष्ट्रांची शैक्षणिक, वैज्ञानिक आणि सांस्कृतिक संस्था आहे.)

पहिला जागतिक विज्ञान दिन केव्हा साजरी करण्यात आला ? 

• UNESCO च्या संयुक्त विद्यमाने 10 नोव्हेंबर 2002 रोजी जगभरात शांतता आणि विकासासाठी पहिला जागतिक विज्ञान दिन साजरा करण्यात आला. 

जागतिक विज्ञान दिवस साजरा करण्याचे प्रमुख उद्दिष्ट कोणते आहे ? 

जागतिक विज्ञान दिवस का साजरा करण्यात येतो ?

• विज्ञानाचा शांतता आणि विकासाबद्दलचा जनमानसातील दृष्टिकोन अधिक प्रगल्भ करणे.

• विविध देशांमध्ये वैज्ञानिक संशोधनाची देवाणघेवाण करणे.

• राष्ट्रीय आणि आंतरराष्ट्रीय स्तरावर विज्ञान समित्यांची अथवा व्यासपीठांची स्थापना करणे आणि त्यांना प्रोत्साहन देणे.

• येणाऱ्या समस्यांकडे वैज्ञानिक जगताचे लक्ष वेधणे.

• सामान्य जनमानसात विज्ञानाबद्दल जागृती वाढावी, विज्ञानाचा शांततेसाठी व विकासासाठी वापर व्हावा यासाठी हा दिवस साजरा केला जातो.

जागतिक विज्ञान दिवस 2025 ची संकल्पना थीम काय आहे ? त्या संकल्पनेचा अर्थ काय आहे ? 

• 2025 साठी जागतिक विज्ञान दिनाची थीम आहे — “Trust, transformation, and tomorrow : The Science we Need for 2050.”

• या थीमचा अर्थ असा आहे की विज्ञानावर विश्वास, समाजासाठी बदल घडवणारे विज्ञान, आणि उज्ज्वल भविष्य तयार करण्यासाठी विज्ञानाची गरज आहे.

• 2050 पर्यंत हवामान, आरोग्य, अन्न, ऊर्जा यांसारख्या मोठ्या समस्या सोडवण्यासाठी विज्ञान महत्त्वाचे ठरणार आहे.

भारतामध्ये राष्ट्रीय विज्ञान दिन केव्हा साजरी करण्यात येतो ? 

• 28 फेब्रुवारी हा दिवस भारतामध्ये राष्ट्रीय विज्ञान दिन म्हणून साजरा केला जातो.

Maharashtra Student Day

Subject : GS - दिनविशेष

सरळसेवा, रेल्वे, तलाठी, वनरक्षक, पोलीस भरती, अग्निवीर , SSC GD, MPSC, UPSC परीक्षेसाठी विचारलेले / संभाव्य महत्त्वपूर्ण प्रश्न

प्रश्न) महाराष्ट्रात विद्यार्थी दिन केव्हा साजरी करण्यात येतो ?

1. 14 एप्रिल

2. 2 नोव्हेंबर

3. 7 नोव्हेंबर

4. 14 नोव्हेंबर

उत्तर : 7 नोव्हेंबर

बातमी काय ?

• महाराष्ट्रामध्ये 7 नोव्हेंबर हा दिवस 'विद्यार्थी दिन' म्हणून साजरा केला जातो.

महाराष्ट्रात विद्यार्थी दिन कोणाच्या सन्मानार्थ साजरी करतात ? 

• 7 नोव्हेंबर 1900 रोजी डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर यांनी प्रथमच शाळेत प्रवेश घेतला.

• हा दिवस त्यांच्या शिक्षण प्रवासाचा प्रारंभ मानला जातो, ज्यातून पुढे त्यांनी सामाजिक न्याय, समानता आणि शिक्षणाच्या हक्कासाठी आयुष्य समर्पित केले.

• त्यांच्या या शैक्षणिक प्रवासाचा गौरव करण्यासाठी महाराष्ट्र शासनाने 2017 मध्ये 7 नोव्हेंबर हा दिवस अधिकृतपणे महाराष्ट्रात “विद्यार्थी दिवस” म्हणून साजरा करण्याचा निर्णय घेतला.

महाराष्ट्र विद्यार्थी दिनाचे उद्देश (Objectives) : 

• विद्यार्थ्यांना शिक्षणाचे महत्त्व, परिश्रमाची किंमत, आणि डॉ. आंबेडकरांनी दिलेल्या शिक्षण संदेशाची जाणीव करून देणे.

• शाळा आणि महाविद्यालयांमध्ये शिक्षण, प्रबोधन आणि जागृतीसाठी विविध कार्यक्रमांचे आयोजन करणे.

• समाजातील प्रत्येक मुलाला शिक्षणाचा हक्क मिळावा हा संदेश बळकट करणे.

महाराष्ट्र विद्यार्थी दिनाचे महत्त्व (Significance) : 

• विद्यार्थी दिन हा फक्त एक औपचारिक सण नाही, तर शिक्षणाच्या मूल्यांचा उत्सव आहे.

• तो डॉ. बाबासाहेब आंबेडकरांच्या शिक्षणातून सामाजिक परिवर्तन घडविण्याच्या विचारधारेचा गौरव करतो.

• विद्यार्थ्यांना त्यांच्या शिक्षणातून समाजात सकारात्मक बदल घडविण्यास प्रेरित करतो.

भारतरत्न डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर यांबद्दल थोडक्यात माहिती : 

• जन्म : डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर यांचा जन्म 14,एप्रिल 1891 रोजी मध्य प्रदेशातील महू या ठिकाणी झाला.

• शिक्षण : त्यांनी सातारा येथील स्थानिक सरकारी शाळेत शालेय शिक्षण घेतले.

• 1907 मध्ये मॅट्रिक पूर्ण केल्यानंतर, त्यांनी एल्फिन्स्टन महाविद्यालयातून B.A. केले.

• कोलंबिया विद्यापीठातून " प्राचीन भारतातील व्यापार " या विषयांवर त्यांनी सन 1915 मध्ये प्रबंध लिहिला आणि त्यांनी M.A ची पदवी प्राप्त केली. 

• 1916 मध्ये त्यांनी ‘भारताचा राष्ट्रीय लाभांश - एक ऐतिहासिक आणि विश्लेषणात्मक अभ्यास’ हा प्रबंध लिहिला आणि Ph.D. पदवी मिळवली.

• डॉ बाबासाहेब आंबेडकर यांनी लंडन स्कूल ऑफ इकॉनॉमिक्स येथून अर्थशास्त्रात D.Sc. ही पदवी मिळवली.

🧐 पण तुम्हाला माहिती आहे का ?

जागतिक विद्यार्थी दिन (World Students' Day) केव्हा आणि कोणत्या भारतीय व्यक्ती च्या सन्मानार्थ साजरी करण्यात येतो ?

• प्रख्यात शास्त्रज्ञ आणि भारताचे माजी राष्ट्रपती डॉ. ए. पी. जे. अब्दुल कलाम यांचा 15 ऑक्टोबर हा जन्मदिवस राष्ट्रीय नवोपक्रम दिन (National Innovation Day) आणि जागतिक विद्यार्थी दिन (World Students' Day) म्हणून साजरी केला जातो.

“वंदे मातरम्” या गीताला 150 वर्ष पूर्ण

150th Anniversary of India’s National Song

Subject : GS - दिनविशेष, राज्यशास्त्र, इतिहास

सरळसेवा, रेल्वे, तलाठी, वनरक्षक, पोलीस भरती, अग्निवीर , SSC GD, MPSC, UPSC परीक्षेसाठी विचारलेले / संभाव्य महत्त्वपूर्ण प्रश्न

प्रश्न) 2025 या वर्षी “वंदे मातरम्” या गीताला 150 वर्ष पूर्ण झाले तर हे गीत खालील पैकी कोणी लिहिले ?

(सरळसेवा भरती, महाराष्ट्र पोलिस, SSC CHSL 2021,...)

1. बंकिमचंद्र चॅटर्जी

2. रविंद्रनाथ टागोर

3. बिपिन चंद्र पाल

4. मादाम भिकाजी कामा

उत्तर : बंकिमचंद्र चॅटर्जी

बातमी काय ?

• 7 नोव्हेंबर 2025 रोजी बंकिमचंद्र चॅटर्जी यांनी रचलेल्या “वंदे मातरम्” या गीताच्या 150 व्या वर्धापन दिनानिमित्त महाराष्ट्राच्या राजभवनात ‘वंदे मातरम्’ गीताचे सामूहिक गायन करण्यात आले.

• बंकिमचंद्र चॅटर्जी यांनी 'वंदे मातरम्' हे गीत, 7 नोव्हेंबर 1875 रोजी लिहिले.

• पंतप्रधान श्री नरेंद्र मोदी यांनी “वंदे मातरम्” या राष्ट्रीय गीताच्या 150 वर्षपूर्तीच्या वर्षभर चालणाऱ्या सोहळ्याचे उद्घाटन नवी दिल्ली येथे केले.

• हा कार्यक्रम भारताच्या सांस्कृतिक वारशाचा सन्मान म्हणून वर्षभर विविध ठिकाणी साजरा केला जाणार आहे.

“वंदे मातरम्” हे गीत कोणी लिहिले ?

(सरळसेवा भरती, महाराष्ट्र पोलिस, SSC CHSL 2021,...)

• “वंदे मातरम्” हे बंकिमचंद्र चॅटर्जी यांनी लिहिलेले गीत आहे, जे भारताच्या स्वातंत्र्यलढ्यात राष्ट्रभक्तीचे प्रतीक बनले.

• "आई, मी तुला वंदन करतो" असा “वंदे मातरम्” याचा अर्थ आहे.

• बंकिमचंद्र चॅटर्जी यांनी रचलेले 'वंदे मातरम्' हे गीत, 7 नोव्हेंबर 1875 रोजी 'बंगदर्शन' या साहित्यविषयक नियतकालिकेत पहिल्यांदा प्रकाशित झाले होते. 

• त्यानंतर बंकिमचंद्र चॅटर्जी यांनी हे प्रार्थना गीत, 1882 मध्ये प्रकाशित झालेल्या, 'आनंदमठ' या आपल्या अजरामर कादंबरीत समाविष्ट केले. 

“वंदे मातरम्” हे गीत सर्व प्रथम कोणी गायले ? 

• 1896 मध्ये कोलकाता येथे झालेल्या काँग्रेस अधिवेशनात गुरुदेव रविंद्रनाथ टागोर यांनी पहिल्यांदा “वंदे मातरम्” हे गीत गायले होते.

“वंदे मातरम्” पहिल्यांदा राजकीय घोषणा म्हणून वापर कोणत्या चळवळीसाठी आणि केव्हा करण्यात आला ?

• 7 ऑगस्ट 1905 रोजी कलकत्त्याच्या टाऊन हॉलमध्ये विद्यार्थ्यांच्या मिरवणुकीत वंदे मातरम्”चा वापर पहिल्यांदा राजकीय घोषणा म्हणून करण्यात आला, ज्यामुळे बंगालमध्ये स्वदेशी आणि फाळणीविरोधी चळवळीला सुरुवात झाली.

• 1907 मध्ये मॅडम भिकाजी कामा यांनी जर्मनीतील स्टुटगार्ट येथे भारताचा तिरंगा फडकवला; त्या ध्वजावर “वंदे मातरम्” हे शब्द लिहिलेले होते.

संविधान सभेने “वंदे मातरम्” हे गीत भारताचे राष्ट्रीय गीत म्हणून केव्हा स्वीकारले ?

• 24 जानेवारी 1950 रोजी संविधान सभेने “वंदे मातरम्” हे गीत भारताचे राष्ट्रीय गीत म्हणून स्वीकारले.

बंकिमचंद्र चॅटर्जी यांबद्दल थोडक्यात माहिती : 

• बंकिमचंद्र चॅटर्जी (1838–1894) हे 19 व्या शतकातील बंगालमधील सर्वात प्रतिष्ठीत व्यक्तीमत्वांपैकी एक होते.

• 19 व्या शतकातील बंगालच्या बौद्धिक आणि साहित्यिक इतिहासात त्यांची महत्वाची भूमिका बजावली आहे. 

• बंकिमचंद्र चॅटर्जी यांचा एक नामवंत कादंबरीकार, कवी आणि निबंधकार म्हणून त्यांनी दिलेल्या योगदानाचा आधुनिक बंगाली गद्य साहित्याच्या विकासावर, तसेच उदयाला येत असलेल्या भारतीय राष्ट्रवादाच्या अभिव्यक्तीवर विलक्षण प्रभाव आहे.

साहित्य : 

भारतीय हॉकी शताब्दी सोहळा 

India Celebrates 100 Years of Hockey

Subject : GS - दिनविशेष, खेळ

सरळसेवा, रेल्वे, तलाठी, वनरक्षक, पोलीस भरती, अग्निवीर , SSC GD, MPSC, UPSC परीक्षेसाठी विचारलेले / संभाव्य महत्त्वपूर्ण प्रश्न

प्रश्न) बाबत योग्य विधान/ विधाने असलेला पर्याय निवडा.

अ) 2025 या वर्षी भारतीय हॉकीला 100 वर्षे पूर्ण झाले.

ब) भारतातील पहिला हॉकी क्लब 1855 मध्ये कोलकात्यात (Calcutta Hockey Club) स्थापन झाला.

पर्याय :

1. फक्त अ बरोबर

2. फक्त ब बरोबर 

3. अ आणि ब दोन्ही बरोबर

4. अ आणि ब दोन्ही चूक 

उत्तर : अ आणि ब दोन्ही बरोबर

बातमी काय ?

• भारतीय हॉकीला 100 वर्षे (1925–2025) पूर्ण होत असल्याच्या निमित्ताने 7 नोव्हेंबर रोजी भव्य शताब्दी सोहळ्याचे आयोजन करण्यात येणार आहे.

• या सोहळ्याची घोषणा युवा व्यवहार आणि क्रीडा तसेच कामगार व रोजगार मंत्री डॉ. मनसुख मांडविया यांनी केली आहे.

• हा सोहळा हॉकी इंडिया च्या सहकार्याने आयोजित केला जाणार असून, देशभरातील 550 पेक्षा अधिक जिल्ह्यांमध्ये या निमित्ताने विशेष कार्यक्रमांचे आयोजन केले जाणार आहे.

• या उपक्रमाचा उद्देश म्हणजे भारतीय हॉकीचा गौरवशाली वारसा, खेळाडूंचे योगदान आणि तरुणांमध्ये खेळाबद्दल जागरूकता वाढवणे हा आहे.

हॉकीची सुरुवात कशी झाली ?

• हॉकीचा इतिहास खूप जुना आहे, सुमारे 4,000 वर्षांपूर्वीपासून हा खेळ अस्तित्वात असल्याचे मानले जाते.

• त्याचे पहिले उल्लेख इराण, इजिप्त आणि ग्रीस या प्राचीन संस्कृतींमध्ये आढळतात.

• नंतर या खेळाचे आधुनिक स्वरूप ब्रिटनमध्ये (युनायटेड किंगडम) विकसित झाले, जिथे हॉकीचे अधिकृत नियम तयार करण्यात आले.

• ब्रिटिश कालावधीत 1850 च्या दशकात हा खेळ भारतात आला.

• भारतातील पहिला हॉकी क्लब 1855 मध्ये कोलकात्यात (Calcutta Hockey Club) स्थापन झाला.

भारतीय हॉकी महासंघा ची स्थापना केव्हा करण्यात आली ?

(SSC Steno 2020, SSC CGL 2024.. )

• 7 नोव्हेंबर 1925 रोजी, हॉकी खेळासाठी देशातील पहिली प्रशासकीय संस्था, भारतीय हॉकी महासंघ (Indian Hockey Federation) ची स्थापना झाली 

भारताने किती ऑलिंपिक पदके जिंकली आहेत ? 

• भारताने 13 ऑलिंपिक पदके जिंकली आहेत.

• या 13 ऑलिंपिक पदकांपैकी 8 सुवर्ण, 1 रौप्य आणि 4 कांस्य पदके आहेत.

भारताने किती हॉकी विश्वचषक जिंकले आहे ?

• भारताने आत्तापर्यंत एकदाच हॉकी विश्वचषक जिंकला आहे.

• भारताने 1975 मध्ये मलेशियातील क्वालालंपूर येथे हॉकी विश्वचषक जिंकला.

प्रसिद्ध भारतीय हॉकी खेळाडू : 

• मेजर ध्यानचंद — “हॉकीचा जादूगार” म्हणून प्रसिद्ध

• बलबीर सिंग सीनियर, धनराज पिल्ले, हरमनप्रीत सिंग — आंतरराष्ट्रीय कीर्तीचे खेळाडू

• महिलांमध्ये — राणी रामपाल, सविता पुनिया यांचे उल्लेखनीय योगदान

राष्ट्रीय कर्करोग जागरूकता दिवस

National Cancer Awareness Day

Subject : GS - विज्ञान आणि तंत्रज्ञान - रोग आणि आजार

सरळसेवा, पोलीस भरती, अग्निवीर , SSC GD, MPSC, UPSC परीक्षेसाठी विचारलेले / संभाव्य महत्त्वपूर्ण प्रश्न

प्रश्न) दरवर्षी राष्ट्रीय कर्करोग जागरूकता दिवस केव्हा साजरी करण्यात येतो ? 

1. 2 फेब्रुवारी

2. 8 मार्च

3. 7 नोव्हेंबर

4. 1 डिसेंबर

उत्तर : 7 नोव्हेंबर

कर्करोगाविषयी जनजागृती करण्याकरिता दरवर्षी 7 नोव्हेंबर हा दिवस राष्ट्रीय कर्करोग जागरूकता दिवस म्हणून साजरा केला जातो.

(नोट : जागतिक कर्करोग दिवस हा 4 फेब्रुवारी या दिवशी असतो.)

राष्ट्रीय कर्करोग जागरूकता दिवस साजरी का करण्यात येतो ? 

• कर्करोगामुळे दरवर्षी लाखो लोक मृत्युमुखी पडतात.

• कर्करोग हे जगभरातील मृत्यूचे दुसरे प्रमुख कारण आहे.

• जगभरात, 6 पैकी 1 मृत्यू कर्करोगामुळे होतो.

• कर्करोगाची लक्षणे, कारणे आणि उपचारांबद्दल लोकांमध्ये जागरूक निर्माण करण्यासाठी

• लोकांना वेळेवर तपासणी करण्यासाठी प्रवृत्त करण्यासाठी

• कर्करोगाची भीती कमी करण्यासाठी

राष्ट्रीय कर्करोग जागरूकता दिवस 7 नोव्हेंबर ला का साजरी करतात ? 

• 7 नोव्हेंबर या दिवशी नोबेल पारितोषिक विजेत्या शास्त्रज्ञ मेरी क्युरी यांचा वाढदिवस असतो.

• मादाम क्युरी (Madame Marie Curie) यांनी कॅन्सरशी लढण्यात महत्त्वाचे योगदान दिले. 

• त्यांच्या या योगदानाच्या स्मरणार्थ 7 नोव्हेंबर हा दिवस राष्ट्रीय कर्करोग जागरूकता दिवस म्हणून साजरा करण्यात येतो.

कर्करोग (कॅन्सर) म्हणजे काय ? 

What is Cancer ? 

• जागतिक आरोग्य संघटने नुसार, कर्करोग हा रोगांचा एक मोठा समूह आहे, जो शरीराच्या जवळजवळ कोणत्याही अवयव किंवा ऊतींमध्ये सुरू होऊ शकतो.

• यामध्ये, पेशी अनियंत्रितपणे वाढतात आणि सामान्य मर्यादेपलीकडे जातात आणि शरीराच्या आसपासच्या भागांवर आक्रमण करतात.

कर्करोगाची (कॅन्सर ची) प्रमुख लक्षणे कोणती ? 

• वेगाने वजन कमी होणे

• सातत्याने येणारा खोकला

• रक्तस्त्राव

• रक्ताच्या गाठी येणे

• कायम थकवा जाणवने

• पोटात दुखणे इत्यादी.

भारतातील कर्करोगाचे सर्वात सामान्य प्रकार कोणते ? 

• स्तनाचा कर्करोग

• तोंडाचा कर्करोग

• फुफ्फुसाचा कर्करोग

• घशाचा कर्करोग इत्यादी.

कर्करोग प्रतिबंधात्मक (टाळण्यासाठीचे) उपाय कोणते ? 

• सकस आहार घेणे

• नियमित व्यायाम करणे

• तंबाखू-दारू टाळावे

• वेळोवेळी नियमित तपासणी करणे ; इत्यादी

कर्करोगाची कारणे कोणती ? 

• तंबाखू सेवन : तंबाखूचे सेवन, धूम्रपान हे भारतातील कर्करोगासाठी जबाबदार सर्वात मोठे कारण आहे.

• सरकारी आकडेवारी नुसार, पुरुषांमध्ये अंदाजे 40 ते 50 टक्के आणि महिलांमध्ये 20 टक्के कर्करोग हा तंबाखूमुळे होतो.

• अल्कोहोल

• आवश्यक पोषण आहाराची कमतरता

• निष्क्रिय राहणीमान 

• किरणोत्सर्गी संपर्क - आयनीभवन करू शकणाऱ्या विकिरणामुळे उदाहरणार्थ, क्ष किरणांच्या समवेत सतत काम करणे,

• विषारी रसायनांच्या संपर्कात काम करणे.  

कर्करोगाचा उपचार कसा शक्य आहे ? 

• कर्करोग व्यक्तीच्या शरीरात किती पसरला आहे आणि तो कोणत्या टप्प्यावर आहे, कर्करोगाचा विकार कोणता यावर कर्करोगाचा उपचार अवलंबून असतो.

• रसायनोपचार (Chemotherapy), इम्युनोथेरपी, किरणोत्सर्गी उपचार (Radiotherapy), शल्य चिकित्सा (Surgery) इत्यादी उपचाराचे पर्याय कर्करोगाच्या उपचारात वापरले जातात.

• कर्करोगावरील उपचार पद्धती ही रुग्णाच्या आरोग्यावरही अवलंबून असते.

• कर्करोगाचे सुरुवातीलाच निदान केले तर तो सहज बरा होऊ शकतो.