चालू घडामोडी | COP30 - संयुक्त राष्ट्र हवामान शिखर परिषद 2025

Important Affairs

07-11-2025

चालू घडामोडी | महाराष्ट्रात " विद्यार्थी दिन " केव्हा असतो ?

Maharashtra Student Day

Subject : GS - दिनविशेष

सरळसेवा, रेल्वे, तलाठी, वनरक्षक, पोलीस भरती, अग्निवीर , SSC GD, MPSC, UPSC परीक्षेसाठी विचारलेले / संभाव्य महत्त्वपूर्ण प्रश्न

प्रश्न) महाराष्ट्रात विद्यार्थी दिन केव्हा साजरी करण्यात येतो ?

1. 14 एप्रिल

2. 2 नोव्हेंबर

3. 7 नोव्हेंबर

4. 14 नोव्हेंबर

उत्तर : 7 नोव्हेंबर

बातमी काय ?

• महाराष्ट्रामध्ये 7 नोव्हेंबर हा दिवस 'विद्यार्थी दिन' म्हणून साजरा केला जातो.

महाराष्ट्रात विद्यार्थी दिन कोणाच्या सन्मानार्थ साजरी करतात ?

• 7 नोव्हेंबर 1900 रोजी डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर यांनी प्रथमच शाळेत प्रवेश घेतला.

• हा दिवस त्यांच्या शिक्षण प्रवासाचा प्रारंभ मानला जातो, ज्यातून पुढे त्यांनी सामाजिक न्याय, समानता आणि शिक्षणाच्या हक्कासाठी आयुष्य समर्पित केले.

• त्यांच्या या शैक्षणिक प्रवासाचा गौरव करण्यासाठी महाराष्ट्र शासनाने 2017 मध्ये 7 नोव्हेंबर हा दिवस अधिकृतपणे महाराष्ट्रात “विद्यार्थी दिवस” म्हणून साजरा करण्याचा निर्णय घेतला.

महाराष्ट्र विद्यार्थी दिनाचे उद्देश (Objectives) :

• विद्यार्थ्यांना शिक्षणाचे महत्त्व, परिश्रमाची किंमत, आणि डॉ. आंबेडकरांनी दिलेल्या शिक्षण संदेशाची जाणीव करून देणे.

• शाळा आणि महाविद्यालयांमध्ये शिक्षण, प्रबोधन आणि जागृतीसाठी विविध कार्यक्रमांचे आयोजन करणे.

• समाजातील प्रत्येक मुलाला शिक्षणाचा हक्क मिळावा हा संदेश बळकट करणे.

महाराष्ट्र विद्यार्थी दिनाचे महत्त्व (Significance) :

• विद्यार्थी दिन हा फक्त एक औपचारिक सण नाही, तर शिक्षणाच्या मूल्यांचा उत्सव आहे.

• तो डॉ. बाबासाहेब आंबेडकरांच्या शिक्षणातून सामाजिक परिवर्तन घडविण्याच्या विचारधारेचा गौरव करतो.

• विद्यार्थ्यांना त्यांच्या शिक्षणातून समाजात सकारात्मक बदल घडविण्यास प्रेरित करतो.

भारतरत्न डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर यांबद्दल थोडक्यात माहिती :

• जन्म : डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर यांचा जन्म 14,एप्रिल 1891 रोजी मध्य प्रदेशातील महू या ठिकाणी झाला.

• शिक्षण : त्यांनी सातारा येथील स्थानिक सरकारी शाळेत शालेय शिक्षण घेतले.

• 1907 मध्ये मॅट्रिक पूर्ण केल्यानंतर, त्यांनी एल्फिन्स्टन महाविद्यालयातून B.A. केले.

• कोलंबिया विद्यापीठातून " प्राचीन भारतातील व्यापार " या विषयांवर त्यांनी सन 1915 मध्ये प्रबंध लिहिला आणि त्यांनी M.A ची पदवी प्राप्त केली.

• 1916 मध्ये त्यांनी ‘भारताचा राष्ट्रीय लाभांश - एक ऐतिहासिक आणि विश्लेषणात्मक अभ्यास’ हा प्रबंध लिहिला आणि Ph.D. पदवी मिळवली.

• डॉ बाबासाहेब आंबेडकर यांनी लंडन स्कूल ऑफ इकॉनॉमिक्स येथून अर्थशास्त्रात D.Sc. ही पदवी मिळवली.

भारतरत्न डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर यांबद्दल थोडक्यात माहिती :

• जन्म : डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर यांचा जन्म 14,एप्रिल 1891 रोजी मध्य प्रदेशातील महू या ठिकाणी झाला.
• शिक्षण : त्यांनी सातारा येथील स्थानिक सरकारी शाळेत शालेय शिक्षण घेतले.
• 1907 मध्ये मॅट्रिक पूर्ण केल्यानंतर, त्यांनी एल्फिन्स्टन महाविद्यालयातून B.A. केले.
• कोलंबिया विद्यापीठातून " प्राचीन भारतातील व्यापार " या विषयांवर त्यांनी सन 1915 मध्ये प्रबंध लिहिला आणि त्यांनी M.A ची पदवी प्राप्त केली.
• 1916 मध्ये त्यांनी ‘भारताचा राष्ट्रीय लाभांश - एक ऐतिहासिक आणि विश्लेषणात्मक अभ्यास’ हा प्रबंध लिहिला आणि Ph.D. पदवी मिळवली.
• डॉ बाबासाहेब आंबेडकर यांनी लंडन स्कूल ऑफ इकॉनॉमिक्स येथून अर्थशास्त्रात D.Sc. ही पदवी मिळवली.

🧐 पण तुम्हाला माहिती आहे का ?

जागतिक विद्यार्थी दिन (World Students' Day) केव्हा आणि कोणत्या भारतीय व्यक्ती च्या सन्मानार्थ साजरी करण्यात येतो ?

• प्रख्यात शास्त्रज्ञ आणि भारताचे माजी राष्ट्रपती डॉ. ए. पी. जे. अब्दुल कलाम यांचा 15 ऑक्टोबर हा जन्मदिवस राष्ट्रीय नवोपक्रम दिन (National Innovation Day) आणि जागतिक विद्यार्थी दिन (World Students' Day) म्हणून साजरी केला जातो.

Important Affairs

07-11-2025

चालू घडामोडी | “वंदे मातरम्” या गीताला 150 वर्ष पूर्ण | 150th Anniversary of India’s National Song

“वंदे मातरम्” या गीताला 150 वर्ष पूर्ण

150th Anniversary of India’s National Song

Subject : GS - दिनविशेष, राज्यशास्त्र, इतिहास

प्रश्न) 2025 या वर्षी “वंदे मातरम्” या गीताला 150 वर्ष पूर्ण झाले तर हे गीत खालील पैकी कोणी लिहिले ?

(सरळसेवा भरती, महाराष्ट्र पोलिस, SSC CHSL 2021,...)

1. बंकिमचंद्र चॅटर्जी

2. रविंद्रनाथ टागोर

3. बिपिन चंद्र पाल

4. मादाम भिकाजी कामा

उत्तर : बंकिमचंद्र चॅटर्जी

बंकिमचंद्र चॅटर्जी (1838–1894) हे 19 व्या शतकातील बंगालमधील सर्वात प्रतिष्ठीत व्यक्तीमत्वांपैकी एक होते.
• 19 व्या शतकातील बंगालच्या बौद्धिक आणि साहित्यिक इतिहासात त्यांची महत्वाची भूमिका बजावली आहे.
• बंकिमचंद्र चॅटर्जी यांचा एक नामवंत कादंबरीकार, कवी आणि निबंधकार म्हणून त्यांनी दिलेल्या योगदानाचा आधुनिक बंगाली गद्य साहित्याच्या विकासावर, तसेच उदयाला येत असलेल्या भारतीय राष्ट्रवादाच्या अभिव्यक्तीवर विलक्षण प्रभाव आहे.

बातमी काय ?

• 7 नोव्हेंबर 2025 रोजी बंकिमचंद्र चॅटर्जी यांनी रचलेल्या “वंदे मातरम्” या गीताच्या 150 व्या वर्धापन दिनानिमित्त महाराष्ट्राच्या राजभवनात ‘वंदे मातरम्’ गीताचे सामूहिक गायन करण्यात आले.

• बंकिमचंद्र चॅटर्जी यांनी 'वंदे मातरम्' हे गीत, 7 नोव्हेंबर 1875 रोजी लिहिले.

• पंतप्रधान श्री नरेंद्र मोदी यांनी “वंदे मातरम्” या राष्ट्रीय गीताच्या 150 वर्षपूर्तीच्या वर्षभर चालणाऱ्या सोहळ्याचे उद्घाटन नवी दिल्ली येथे केले.

• हा कार्यक्रम भारताच्या सांस्कृतिक वारशाचा सन्मान म्हणून वर्षभर विविध ठिकाणी साजरा केला जाणार आहे.

“वंदे मातरम्” हे गीत कोणी लिहिले ?

(सरळसेवा भरती, महाराष्ट्र पोलिस, SSC CHSL 2021,...)

• “वंदे मातरम्” हे बंकिमचंद्र चॅटर्जी यांनी लिहिलेले गीत आहे, जे भारताच्या स्वातंत्र्यलढ्यात राष्ट्रभक्तीचे प्रतीक बनले.

• "आई, मी तुला वंदन करतो" असा “वंदे मातरम्” याचा अर्थ आहे.

• बंकिमचंद्र चॅटर्जी यांनी रचलेले 'वंदे मातरम्' हे गीत, 7 नोव्हेंबर 1875 रोजी 'बंगदर्शन' या साहित्यविषयक नियतकालिकेत पहिल्यांदा प्रकाशित झाले होते.

• त्यानंतर बंकिमचंद्र चॅटर्जी यांनी हे प्रार्थना गीत, 1882 मध्ये प्रकाशित झालेल्या, 'आनंदमठ' या आपल्या अजरामर कादंबरीत समाविष्ट केले.

“वंदे मातरम्” हे गीत सर्व प्रथम कोणी गायले ?

• 1896 मध्ये कोलकाता येथे झालेल्या काँग्रेस अधिवेशनात गुरुदेव रविंद्रनाथ टागोर यांनी पहिल्यांदा “वंदे मातरम्” हे गीत गायले होते.

“वंदे मातरम्” पहिल्यांदा राजकीय घोषणा म्हणून वापर कोणत्या चळवळीसाठी आणि केव्हा करण्यात आला ?

• 7 ऑगस्ट 1905 रोजी कलकत्त्याच्या टाऊन हॉलमध्ये विद्यार्थ्यांच्या मिरवणुकीत वंदे मातरम्”चा वापर पहिल्यांदा राजकीय घोषणा म्हणून करण्यात आला, ज्यामुळे बंगालमध्ये स्वदेशी आणि फाळणीविरोधी चळवळीला सुरुवात झाली.

• 1907 मध्ये मॅडम भिकाजी कामा यांनी जर्मनीतील स्टुटगार्ट येथे भारताचा तिरंगा फडकवला; त्या ध्वजावर “वंदे मातरम्” हे शब्द लिहिलेले होते.

संविधान सभेने “वंदे मातरम्” हे गीत भारताचे राष्ट्रीय गीत म्हणून केव्हा स्वीकारले ?

• 24 जानेवारी 1950 रोजी संविधान सभेने “वंदे मातरम्” हे गीत भारताचे राष्ट्रीय गीत म्हणून स्वीकारले.

बंकिमचंद्र चॅटर्जी यांबद्दल थोडक्यात माहिती :

• बंकिमचंद्र चॅटर्जी (1838–1894) हे 19 व्या शतकातील बंगालमधील सर्वात प्रतिष्ठीत व्यक्तीमत्वांपैकी एक होते.

• 19 व्या शतकातील बंगालच्या बौद्धिक आणि साहित्यिक इतिहासात त्यांची महत्वाची भूमिका बजावली आहे.

• बंकिमचंद्र चॅटर्जी यांचा एक नामवंत कादंबरीकार, कवी आणि निबंधकार म्हणून त्यांनी दिलेल्या योगदानाचा आधुनिक बंगाली गद्य साहित्याच्या विकासावर, तसेच उदयाला येत असलेल्या भारतीय राष्ट्रवादाच्या अभिव्यक्तीवर विलक्षण प्रभाव आहे.