चालू घडामोडी | SMILE मोहीम काय आहे ?
What is the SMILE Mission ?
📚 Subject : GS - विज्ञान आणि तंत्रज्ञान
सरळसेवा, रेल्वे, तलाठी, वनरक्षक, पोलीस भरती, अग्निवीर , SSC GD, MPSC, UPSC परीक्षेसाठी विचारलेले / संभाव्य महत्त्वपूर्ण प्रश्न
प्रश्न) अलीकडेच अंतराळ आणि विज्ञान तंत्रज्ञान क्षेत्रात विशेष चर्चेत आलेली 'स्माईल' (SMILE - Solar wind Magnetosphere Ionosphere Link Explorer) ही खालीलपैकी कोणत्या दोन देशांची पहिली संपूर्ण संयुक्त अंतराळ मोहीम आहे ?
- भारत आणि अमेरिका
- युरोपियन देश आणि चीन
- मेरिका आणि रशिया
- जपान आणि फ्रान्स
उत्तर : युरोपियन देश आणि चीन
📰 बातमी काय ?
• युरोपियन स्पेस एजन्सी (ESA) आणि चायनीज अकॅडमी ऑफ सायन्सेस (CAS) यांनी मिळून 'SMILE' या त्यांच्या पहिल्या संपूर्ण संयुक्त अंतराळ मोहिमेची घोषणा केली आहे.
• अभ्यासाचा विषय - ही मोहीम पृथ्वीचे संरक्षक चुंबकीय कवच (मॅग्नेटोस्फीअर) आणि सूर्याकडून येणारा अत्यंत प्रभारित प्लाझ्मा (सौर वादळ / सोलर विंड) यांच्यातील जागतिक परस्परसंवादाचा अभ्यास करण्यासाठी डिझाइन केलेली एक 'मल्टी-वेव्हलेंथ' मोहीम आहे.
🧐 SMILE मोहीम काय आहे ?
• SMILE चे पूर्ण नाव - Solar Wind Magnetosphere Ionosphere Link Explorer (सोलर विंड मॅग्नेटोस्फीअर आयनोस्फीअर लिंक एक्सप्लोरर).
• पहिली संयुक्त मोहीम : ही अंतराळ मोहीम युरोप आणि चीन यांच्यातील पहिलीच संपूर्ण एकत्रित अंतराळ शोध मोहीम आहे.
यामध्ये युरोपचे रॉकेट तंत्रज्ञान व इमेजिंग सेन्सर्स आणि चीनचे इंजिनिअरिंग तंत्रज्ञान एकत्र आणून एक अभूतपूर्व संयुक्त मोहीम तयार करण्यात आली आहे.
• या मोहिमेची अंमलबजावणी खालील 2 प्रमुख जागतिक संस्थांनी संयुक्तपणे केली आहे
1) युरोपियन स्पेस एजन्सी (European Space Agency)
2)चायनीज अकॅडमी ऑफ सायन्सेस (Chinese Academy of Sciences)
🎯 SMILE मोहीमेचे मुख्य उद्दिष्ट -
• सौर वादळांच्या (Solar Winds) विरोधात सक्रिय लढा देणाऱ्या पृथ्वीच्या चुंबकीय कवचाची जगातील पहिली एक्स-रे (X-Ray) आणि अल्ट्राव्हायोलेट (Ultraviolet) चित्रे (Images) टिपणे हे या मोहिमेचे मुख्य उद्दिष्ट आहे.
• सूर्यावरून येणारे तीव्र सौर लोट (Solar Flares) आणि 'कोरोनल मास इजेक्शन' (CMEs) मुळे पृथ्वीचे चुंबकीय कवच स्वतःला कसे बदलते आणि स्वयंचलितपणे कसे सुधारते, याचा नकाशा तयार करणे.
🛰️ मोहिमेची प्रमुख तांत्रिक वैशिष्ट्ये (Key Features):
• अंतराळातील स्थान (Positioning): या 2,600 किलो वजनाच्या उपग्रहाला एका अति-लंबगोलाकार कक्षेत (Highly Elliptical Orbit) स्थापित केले जाईल.
• तो पृथ्वीच्या उत्तर ध्रुवापासून (North Pole) सुमारे 1.21 लाख किलोमीटर उंचीवर तैनात असेल.
• या उंचीवरून तो दीर्घकाळ चुंबकीय कवचाच्या बाहेरील कडेचे सतत निरीक्षण करू शकेल.
• कार्यकाळ (Shelf-Life) - या मोहिमेचा मूळ कार्यकाळ 3 वर्षे निश्चित करण्यात आला आहे.
✍️ SMILE मोहिमेचे महत्त्व (Significance)
• हवामान अंदाज (Space Weather Forecasting): मोठ्या प्रमाणावर सौर वाऱ्यांच्या प्रभावाचे मॉडेलिंग करून अंतराळातील हवामानाचा अचूक अंदाज लावणे शक्य होईल.
• पायाभूत सुविधांचे रक्षण: तीव्र सौर ज्वाला (Solar Flares) आणि कोरोनल मास इजेक्शन (CMEs) मुळे होणाऱ्या नुकसानापासून पृथ्वीवरील वीज ग्रीड (Power Grids), उपग्रह, जीपीएस (GPS) यंत्रणा, विमान वाहतूक आणि अंतराळवीरांचे रक्षण करण्यासाठी ही मोहीम वेळेपूर्वीच उत्तम 'अर्ली वॉर्निंग' (Early Warning) यंत्रणा विकसित करेल.
🔑 परीक्षेच्या दृष्टीने IMP रिव्हिजन पॉईंट्स :
• SMILE पूर्ण नाव → Solar wind Magnetosphere Ionosphere Link Explorer
• देश/संस्था → युरोपियन स्पेस एजन्सी (ESA) आणि चायनीज अकॅडमी ऑफ सायन्सेस (CAS)
• मुख्य उद्दिष्ट → पृथ्वीच्या चुंबकीय कवचाचे पहिले जागतिक X-ray आणि UV छायाचित्रण
• कक्षेचे स्वरूप आणि स्थान → अत्यंत लंबवर्तुळाकार कक्षा (Highly Elliptical Orbit), उत्तर ध्रुवाच्या वर.
• मोहिमेचा कालावधी → 3 वर्षे
