चालू घडामोडी | जागतिक वृत्तपत्र स्वातंत्र्य निर्देशांक 2026: भारत 157 व्या स्थानावर

Important Affairs

19-05-2026

चालू घडामोडी | जागतिक वृत्तपत्र स्वातंत्र्य निर्देशांक 2026: भारत 157 व्या स्थानावर | MPSC Current Affairs

जागतिक वृत्तपत्र स्वातंत्र्य निर्देशांकात भारताची घसरण

World Press Freedom Index 2026

📚 Subject : GS -जागतिक रिपोर्ट

सरळसेवा, रेल्वे, तलाठी, वनरक्षक, पोलीस भरती, अग्निवीर , SSC GD, MPSC, UPSC परीक्षेसाठी विचारलेले / संभाव्य महत्त्वपूर्ण प्रश्न

प्रश्न) सर्वात वेगाने घसरलेलादाऊट बॉर्डर्स' या संस्थेद्वारे जाहीर झालेल्या 'जागतिक वृत्तपत्र स्वातंत्र्य निर्देशांक 2026' मध्ये भारत 180 देशांमध्ये कितव्या स्थानावर आहे ?

उत्तर : 157

📰 बातमी काय ?

• 2026 च्या जागतिक वृत्तपत्र स्वातंत्र्य निर्देशांकात भारत 180 देशांमध्ये 157 व्या स्थानावर घसरला आहे.

🧐 जागतिक वृत्तपत्र स्वातंत्र्य निर्देशांक कोण जाहीर करते ?

• जागतिक वृत्तपत्र स्वातंत्र्य निर्देशांक (World Press Freedom Index) 'रिपोर्टर्स विदाउट बॉर्डर्स' (Reporters Without Borders - RSF) ही पॅरिसस्थित आंतरराष्ट्रीय ना-नफा आणि गैर-सरकारी (NGO) संस्था दरवर्षी जाहीर करते.

• फ्रेंच नाव (RSF): या संस्थेचे मूळ फ्रेंच भाषेतील अधिकृत नाव 'रिपोर्टर्स सॅन्स फ्रंटियर्स' (Reporters Sans Frontières) असे आहे.

🚨मूल्यमापनाचे 5 मुख्य संकेतक (Five Key Indicators):

हा निर्देशांक देशांमधील खालील प्रमुख घटकांचा अभ्यास करून ठरवला जातो -

• राजकीय परिस्थिती (Political Condition)

• कायदेशीर चौकट (Legal Framework)

• आर्थिक संदर्भ (Economic Context)

• सामाजिक-सांस्कृतिक घटक (Socio-Cultural Factors)

• सुरक्षा व्यवस्था (Security Conditions)

🇮🇳 जागतिक वृत्तपत्र स्वातंत्र्य निर्देशांकात भारताची कामगिरी (India's Rank):

• या निर्देशांकात भारत 180 देशांमध्ये 157 व्या स्थानावर घसरला आहे.

• वर्ष 2025 मध्ये भारत 151 व्या स्थानावर होता, म्हणजेच भारताच्या क्रमवारीत 6 स्थानांची घसरण झाली आहे.

📢 जागतिक वृत्तपत्र स्वातंत्र्य निर्देशांकात भारतातील घसरणीची कारणे :

'रिपोर्टर्स विदाउट बॉर्डर्स' (RSF) च्या अहवालानुसार -

• पत्रकारांविरुद्ध वाढती हिंसाचार,

• प्रसारमाध्यमांची मालकी मोजक्याच लोकांच्या हातात असणे (Highly Concentrated Media Ownership)

• राष्ट्रीय सुरक्षा कायद्यांचा वाढता वापर यामुळे पत्रकारांवरील दबाव वाढला असून भारताचा समावेश "अतिशय गंभीर" (Very Serious) श्रेणीत करण्यात आला आहे.

🧐 निर्देशांकातील प्रमुख जागतिक कल (Global Trends) :

• 2026 च्या या निर्देशांकात एकूण 180 देशांचे मूल्यांकन करण्यात आले आहे.

• जागतिक संकट - जगातील 52.2 % देशांमध्ये पत्रकारितेची परिस्थिती "कठीण" (Difficult) किंवा "अतिशय गंभीर" (Very Serious) श्रेणीत पोहोचली आहे, जे वृत्तपत्र स्वातंत्र्याचा ढासळता स्तर दर्शवते.

• कायदेशीर घटकात घसरण - पत्रकारितेचे वाढते गुन्हेगारीकरण आणि कायद्यांचा गैरवापर यामुळे 'कायदेशीर संकेतकांमध्ये' (Legal Indicator) जगभरात सर्वाधिक घसरण झाली आहे.

• सर्वात धोकादायक प्रदेश - पूर्व युरोप (Eastern Europe) आणि पश्चिम आशिया (West Asia) हे प्रदेश पत्रकारांसाठी जगातील सर्वात धोकादायक भाग म्हणून नोंदवले गेले आहेत

🟢 🗞️ जागतिक वृत्तपत्र स्वातंत्र्य निर्देशांकातील पहिले 5 देश :

• नॉर्वे 🇳🇴 (सलग 10 व्या वर्षी प्रथम स्थानावर)

• नेदरलँड्स 🇳🇱

• एस्टोनिया 🇪🇪

• डेन्मार्क 🇩🇰

• स्वीडन 🇸🇪

🔴 🗞️ जागतिक वृत्तपत्र स्वातंत्र्य निर्देशांकातील शेवटचे 5 देश :

• इरिट्रिया 🇪🇷(180 वे स्थान)

• उत्तर कोरिया 🇰🇵

• चीन 🇨🇳

• इराण 🇮🇷

• सौदी अरेबिया 🇸🇦

🔑 परीक्षेच्या दृष्टीने IMP रिव्हिजन पॉईंट्स : जागतिक वृत्तपत्र स्वातंत्र्य निर्देशांक (2026)

• अहवाल जारी करणारी संस्था → रिपोर्टर्स विदाऊट बॉर्डर्स (RSF), पॅरिस.

• एकूण समाविष्ट देश → 180 देश.

• भारताचे स्थान 2026 → 157 वे स्थान (अतिशय गंभीर श्रेणी)

• प्रथम क्रमांकाचा देश → नॉर्वे (सलग 10 वे वर्ष).

• अंतिम क्रमांकाचा देश (180 वा) → इरिट्रिया (Eritrea)

• सर्वात वेगाने घसरलेला इंडिकेटर → लीगल इंडिकेटर (Legal Indicator).

जागतिक वृत्तपत्र स्वातंत्र्य निर्देशांकात भारताची घसरण
World Press Freedom Index 2026

सरळसेवा, तलाठी, वनरक्षक, पोलीस भरती, अग्निवीर , रेल्वे भरती, SSC GD, MPSC, UPSC परीक्षेसाठी विचारलेले अग्निवीर , रेल्वे भरती, SSC GD, MPSC, UPSC परीक्षेसाठी विचारलेले / संभाव्य महत्त्वपूर्ण प्रश्न

प्रश्न) सर्वात वेगाने घसरलेलादाऊट बॉर्डर्स' या संस्थेद्वारे जाहीर झालेल्या 'जागतिक वृत्तपत्र स्वातंत्र्य निर्देशांक 2026' मध्ये भारत 180 देशांमध्ये कितव्या स्थानावर आहे ?
105
122
136
157

उत्तर : 157

 बातमी काय ?
2026 च्या जागतिक वृत्तपत्र स्वातंत्र्य निर्देशांकात भारत 180 देशांमध्ये 157 व्या स्थानावर घसरला आहे.

類 जागतिक वृत्तपत्र स्वातंत्र्य निर्देशांक कोण जाहीर करते ?
जागतिक वृत्तपत्र स्वातंत्र्य निर्देशांक (World Press Freedom Index) 'रिपोर्टर्स विदाउट बॉर्डर्स' (Reporters Without Borders - RSF) ही पॅरिसस्थित आंतरराष्ट्रीय ना-नफा आणि गैर-सरकारी (NGO) संस्था दरवर्षी जाहीर करते.
फ्रेंच नाव (RSF): या संस्थेचे मूळ फ्रेंच भाषेतील अधिकृत नाव 'रिपोर्टर्स सॅन्स फ्रंटियर्स' (Reporters Sans Frontières) असे आहे.

मूल्यमापनाचे 5 मुख्य संकेतक (Five Key Indicators):
हा निर्देशांक देशांमधील खालील प्रमुख घटकांचा अभ्यास करून ठरवला जातो -
राजकीय परिस्थिती (Political Condition)
कायदेशीर चौकट (Legal Framework)
आर्थिक संदर्भ (Economic Context)
सामाजिक-सांस्कृतिक घटक (Socio-cultural Factors)
सुरक्षा व्यवस्था (Security Conditions)

🇮🇳 जागतिक वृत्तपत्र स्वातंत्र्य निर्देशांकात भारताची कामगिरी (India's Rank):
या निर्देशांकात भारत 180 देशांमध्ये 157 व्या स्थानावर घसरला आहे.
वर्ष 2025 मध्ये भारत 151 व्या स्थानावर होता, म्हणजेच भारताच्या क्रमवारीत 6 स्थानांची घसरण झाली आहे.

類 जागतिक वृत्तपत्र स्वातंत्र्य निर्देशांकात भारतातील घसरणीची कारणे :
'रिपोर्टर्स विदाउट बॉर्डर्स' (RSF) च्या अहवालानुसार -
पत्रकारांविरुद्ध वाढती हिंसाचार,
प्रसारमाध्यमांची मालकी मोजक्याच लोकांच्या हातात असणे (Highly Concentrated Media Ownership) आणि
राष्ट्रीय सुरक्षा कायद्यांचा वाढता वापर यामुळे पत्रकारांवरील दबाव वाढला असून भारताचा समावेश "अतिशय गंभीर" (Very Serious) श्रेणीत करण्यात आला आहे.

🧐 निर्देशांकातील प्रमुख जागतिक कल (Global Trends) :
2026 च्या या निर्देशांकात एकूण 180 देशांचे मूल्यांकन करण्यात आले आहे.
जागतिक संकट - जगातील 52.2 % देशांमध्ये पत्रकारितेची परिस्थिती "कठीण" (Difficult) किंवा "अतिशय गंभीर" (Very Serious) श्रेणीत पोहोचली आहे, जे वृत्तपत्र स्वातंत्र्याचा ढासळता स्तर दर्शवते.
कायदेशीर घटकात घसरण - पत्रकारितेचे वाढते गुन्हेगारीकरण आणि कायद्यांचा गैरवापर यामुळे 'कायदेशीर संकेतकांमध्ये' (Legal Indicator) जगभरात सर्वाधिक घसरण झाली आहे.
सर्वात धोकादायक प्रदेश - पूर्व युरोप (Eastern Europe) आणि पश्चिम आशिया (West Asia) हे प्रदेश पत्रकारांसाठी जगातील सर्वात धोकादायक भाग म्हणून नोंदवले गेले आहेत

जागतिक वृत्तपत्र स्वातंत्र्य निर्देशांकातील पहिले 5 देश :
नॉर्वे (सलग 10 व्या वर्षी प्रथम स्थानावर)
नेदरलँड्स
एस्टोनिया
डेन्मार्क
स्वीडन

जागतिक वृत्तपत्र स्वातंत्र्य निर्देशांकातील शेवटचे 5 देश :
इरिट्रिया (180 वे स्थान)
उत्तर कोरिया
चीन
इराण
सौदी अरेबिया

🔑 परीक्षेच्या दृष्टीने IMP रिव्हिजन पॉईंट्स : जागतिक वृत्तपत्र स्वातंत्र्य निर्देशांक (2026)

अहवाल जारी करणारी संस्था → रिपोर्टर्स विदाऊट बॉर्डर्स (RSF), पॅरिस.
एकूण समाविष्ट देश → 180 देश.
भारताचे स्थान 2026 → 157 वे स्थान (अतिशय गंभीर श्रेणी)
प्रथम क्रमांकाचा देश → नॉर्वे (सलग 10 वे वर्ष).
अंतिम क्रमांकाचा देश (180 वा) → इरिट्रिया (Eritrea)
सर्वात वेगाने घसरलेला इंडिकेटर → लीगल इंडिकेटर (Legal Indicator).

World Press Freedom Index 2026 released by Reporters Without Borders. The journalism watchdog, formerly known as Reporters Sans Frontières (RSF), Criminalisation of Journalism, jagtik vrutapatra swatantrya nirdeshank kon jahir karto, nirdeshankat bhartacha kramank kitva, world report, index, jagtik sanghatna,Antarashtriya sanghatna,

प्रश्न) रिपोर्टर्स विदाऊट बॉर्डर्स' या संस्थेद्वारे जाहीर झालेल्या 'जागतिक वृत्तपत्र स्वातंत्र्य निर्देशांक 2026' मध्ये भारत 180 देशांमध्ये कितव्या स्थानावर आहे ?
105
122
136
157

उत्तर : 157

या निर्देशांकात भारत 180 देशांमध्ये 157 व्या स्थानावर घसरला आहे.
वर्ष 2025 मध्ये भारत 151 व्या स्थानावर होता, म्हणजेच भारताच्या क्रमवारीत 6 स्थानांची घसरण झाली आहे.

🧐 जागतिक वृत्तपत्र स्वातंत्र्य निर्देशांकात भारतातील घसरणीची कारणे :
पत्रकारांविरुद्ध वाढती हिंसाचार,
प्रसारमाध्यमांची मालकी मोजक्याच लोकांच्या हातात असणे (Highly concentrated media ownership) आणि
राष्ट्रीय सुरक्षा कायद्यांचा वाढता वापर यामुळे पत्रकारांवरील दबाव वाढला असून भारताचा समावेश "अतिशय गंभीर" (Very Serious) श्रेणीत करण्यात आला आहे.

प्रश्न 2) जागतिक वृत्तपत्र स्वातंत्र्य निर्देशांक 2026' च्या संदर्भात खालील विधाने विचारात घ्या:
अ) हा निर्देशांक दरवर्षी जागतिक बॅंके द्वारे (World Bank) जागतिक स्तरावर प्रकाशित केला जातो.
ब) या वर्षीच्या क्रमवारीत 'नॉर्वे' या देशाने जगात प्रथम स्थान पटकावले आहे, तर 'इरिट्रिया' हा देश सर्वात शेवटच्या स्थानावर आहे.
क) भारताची क्रमवारी 2025 मधील 151 व्या स्थानावरून घसरून 2026 मध्ये 157 व्या स्थानावर आली आहे.

वरीलपैकी कोणती विधाने बरोबर आहेत ?

फक्त (अ) आणि (ब) योग्य
फक्त (ब) आणि (क) योग्य
फक्त (अ) आणि (क) योग्य
वरील सर्व विधाने योग्य

विधान (अ) चुकीचे आहे - जागतिक वृत्तपत्र स्वातंत्र्य निर्देशांक (World Press Freedom Index) 'रिपोर्टर्स विदाउट बॉर्डर्स' ('रिपोर्टर्स सॅन्स फ्रंटियर्स') ही पॅरिसस्थित आंतरराष्ट्रीय ना-नफा आणि गैर-सरकारी (NGO) संस्था दरवर्षी जाहीर करते.
✍️ अधिक माहिती -
या निर्देशांकात भारत 180 देशांमध्ये 157 व्या स्थानावर घसरला आहे.
वर्ष 2025 मध्ये भारत 151 व्या स्थानावर होता, म्हणजेच भारताच्या क्रमवारीत 6 स्थानांची घसरण झाली आहे.

More Current Affairs

Important Affairs

19-05-2026

चालू घडामोडी | 'जननी' प्लॅटफॉर्मचा शुभारंभ

Janani platform kay ahe, garodar mahilansathi Sarkari yojna, government scheme for mother, JANANI , Journey of Antenatal, Natal and Neonatal Integrated Care, Mother and Child Health card, government scheme, Sarkari yojna, world current affair, jagtik ghadamodi, world news, Chalu Ghadamodi 2025, Chalu Ghadamodi Marathi, Chalu Ghadamodi PDF Download, Chalu Ghadamodi Test Series, Chalu Ghadamodi Prashnottare, Mahatvachya Chalu Ghadamodi, Chalu Ghadamodi Sarav Prashna, Darrojchya Chalu Ghadamodi, Chalu Ghadamodi Marathi Masik, Talathi Chalu Ghadamodi 2025, Talathi Bharti Chalu Ghadamodi, Talathi Spardha Pariksha Chalu Ghadamodi, RRB Group D Chalu Ghadamodi Marathi, Railway Bharti Chalu Ghadamodi, RRB Sarav Prashna Chalu Ghadamodi, Maharashtra Police Bharti Chalu Ghadamodi, Police Bharti Chalu Ghadamodi Prashnottare, Maharashtra Police Chalu Ghadamodi 2025, SSC GD Chalu Ghadamodi Marathit, SSC Bharti Chalu Ghadamodi, SSC Prashnsancha Chalu Ghadamodi, Vanrakshak Bharti Chalu Ghadamodi, Vanrakshak Pariksha Chalu Ghadamodi, Vanrakshak Prashnapatrika Chalu Ghadamodi, Agniveer Bharti Chalu Ghadamodi 2025, Agniveer Spardha Pariksha Chalu Ghadamodi, Agniveer Sarav Prashna Chalu Ghadamodi, tcs chalu ghadamodi, ibps chalu ghadamodi, chalu Ghadamodi Marathi, current Affair marathi madhe, 2024 cha chalu Ghadamodi, police Bharti chalu Ghadamodi, police Bharti prashnasanch, police Bharti GK prashna, Mpsc chalu Ghadamodi, sarkari Naukri, sarkari job, sarkari yojna, Maharashtra cha chalu Ghadamodi, Maharashtra government yojna, PSI syllabus, PSI cutoff, police Bharti syllabus, police Bharti cutoff, police Bharti merit, MPSC Sathi book, MPSC Sathi pustak, police Bharti Sathi pustak, police Bharti magil prashnapatrika, MPSC previous years question papers, Mumbai police Bharti, Mumbai police Bharti Lekhi kadhi ahe, government GR, police Bharti result, MPSC result, SSC GD merit, sscgd syllabus, army Bharti merit, army Bharti result, UPSC Marathi, combine pariksha, talathi, talathi syllabus, talathi cutoff, talathi book list, talathi result, talathi merit, tcs mock test, tcs pattern, ibps pattern, tcs pyq, tcs sarav paper, tcs talathi paper, tcs pattern notes, tcs prashnasanch, tcs gk gs, tcs maths, tcs talathi, talathi jaga kiti ahe, saralseva exam, saralseva pariksha, saralseva result, zilha parishad Bharti, zilha parishad prashnapstrika, dinvishesh, Chalu Ghadamodi Marathi madhun, current Affair marathi madhe, headline-news, maharashtra-news, jhattpatt-batmya, pib, marathi batmya, government new channel, Pib, akashvani, the Hindu, Indian express, Loksatta, Lokmat, Dainik Bhaskar, sansad news, editorial, sampadkiya, vishleshan, Loksabha news, rajyasabha news, SSC GD notes, sscgd question papers, sscgd exam answer, results, SSC GD admit card, sscgd ground, exam centre, mpsc main answer writing, maharashtra police recruitment 2025, maharashtra police exam updates, maharashtra police bharti latest news, maharashtra police exam calendar 2025, maharashtra police exam syllabus pdf download, maharashtra police bharti exam pattern 2025, maharashtra police constable syllabus, physical test details maharashtra police, maharashtra police bharti admit card 2025, maharashtra police hall ticket download, maharashtra police exam admit card date, maharashtra police study material pdf, maharashtra police exam preparation tips, maharashtra police mock tests free, best books for maharashtra police exam, maharashtra police bharti previous year papers pdf, maharashtra police constable sample papers, maharashtra police si model question papers, maharashtra police eligibility criteria 2025, age limit for maharashtra police bharti, educational qualification maharashtra police, maharashtra police result 2025, maharashtra police merit list, maharashtra police exam cutoff marks, maharashtra police online application 2025, maharashtra police physical test details, document verification for maharashtra police bharti, maharashtra police recruitment 2024, maharashtra police exam calendar 2024, maharashtra police bharti exam pattern 2024, maharashtra police bharti admit card 2024, maharashtra police eligibility criteria 2024, maharashtra police result 2024, maharashtra police online application 2024, RRB Group D, Railway Group D, Railway Recruitment Board Group D, Railway Group D Exam, Railway Group Notification, Railway Group D Vacancy, Railway Group D Syllabus, Railway Group D Eligibility, Railway Group D Application, Railway Group D Admit Card, Railway Group D Result, Railway Group D Cut Off, Railway Group D Salary, Railway Group D Jobs, RRB Group D Study Material, RRB Group D Previous Papers, RRB Group D Mock Tests, RRB Group D Exam Pattern, current Affair, General Science, GK, GS, General Awareness, current affairs marathi , Mathematics, General Intelligence and reasoning, RRB chalu Ghadamodi, RRB Group D marathi notes, samanya vinyan, samanya, nyan, railway notes marathi madhe, railway pagar, pagar ani bhatta, railway bharti notes marathi, railway bhartichi tayari kashi karaychi, railway bharti magil varshanche prashnapatrika, railway bhartipyq, railway bharti prashnasanch, railway bharti test paper, railwetvnokrichi sandhi, railway job, railway bharticha syllabus, railway bharti pattern, railway bharti imp prashn, railway bhartila vicharle janare prashn, competitive exam, spardha parisha, railway bharti online class, railway bharti class, railway bharti chi tayari kashi karaychi, RRB Group D Syllabus, RRB Group D Previous Papers, RRB Group D Exam Pattern, RRB Group D Eligibility Criteria, RRB Group D Notification, RRB Group D Application, RRB Group D Admit Card, RRB Group D Result, RRB Group D Cut Off, RRB Group D Salary, RRB Group D Jobs, RRB Group D Coaching, RRB Group D Study Material, RRB Group D Mock Tests, Railway Group D Level 1, RRB Group D 2025, RRB Group D Level 1, RRB Group D Posts, RRB Group D Exam Pattern, RRB Group D Exam Date, RRB Group D Online Application, RRB Group D Previous Papers, RRB Group D Preparation Tips, RRB Group D Study Material, RRB Group D Coaching, RRB Group D Mock Tests, How to prepare for RRB Group D exam, RRB Group D exam syllabus 2025, RRB Group D eligibility criteria 2025, RRB Group D application form 2025, RRB Group D admit card download, RRB Group D result date 2025, RRB Group D cut off marks 2025, RRB Group D salary and allowances, Best books for RRB Group D exam, Online coaching for RRB Group D, Railway Group D , RRB Group D, Railway Jobs , Government Jobs, Railway Recruitment, RRB Group D Exam, Railway Group D Vacancy, RRB Group D Notification, Railway Group D Application, RRB Group D Salary, aajcha dinveshesh, suvichaar, jagtik dinveshsh, dinveshsh, gktoday, lucent

Union Health Ministry Launches JANANI Platform

📚 Subject : GS - सरकारी योजना - उपक्रम

प्रश्न) केंद्र सरकारच्या आरोग्य मंत्रालयाने सुरू केलेल्या 'JANANI' या नवीन डिजिटल प्लॅटफॉर्मचा मुख्य उद्देश खालीलपैकी कोणता आहे ?

1. ग्रामीण भागातील अंगणवाड्यांमधील बालकांना पोषण आहार पुरवणे

2. माता, गरोदर महिला आणि नवजात बालकांच्या संपूर्ण आरोग्य प्रवासाची डिजिटल देखरेख सुनिश्चित करणे

3. संस्थात्मक प्रसूती वाढवण्यासाठी गरीब महिलांना थेट रोख आर्थिक लाभ देणे

4. लहान मुलांना आणि गरोदर महिलांना घातक आजारांपासून वाचवण्यासाठी डिजिटल लसीकरण नियंत्रण करणे

उत्तर : माता, गरोदर महिला आणि नवजात बालकांच्या संपूर्ण आरोग्य प्रवासाची डिजिटल देखरेख सुनिश्चित करणे

📰 बातमी काय ?

• केंद्रीय आरोग्य आणि कुटुंब कल्याण मंत्रालयाने माता आणि बाल आरोग्य सेवांमध्ये सुधारणा करण्यासाठी आणि त्यांच्यावर डिजिटल देखरेख ठेवण्यासाठी 'जननी' (JANANI - Journey of Antenatal, Natal and Neonatal Integrated Care) नावाचा एक अत्याधुनिक डिजिटल प्लॅटफॉर्म लाँच केला आहे.

'जननी' प्लॅटफॉर्मचा शुभारंभ
Union Health Ministry Launches JANANI Platform

📚 Subject : GS - सरकारी योजना - उपक्रम

सरळसेवा, तलाठी, वनरक्षक, पोलीस भरती, अग्निवीर , रेल्वे भरती, SSC GD, MPSC, UPSC परीक्षेसाठी विचारलेले / संभाव्य महत्त्वपूर्ण प्रश्न

प्रश्न) केंद्र सरकारच्या आरोग्य मंत्रालयाने सुरू केलेल्या 'JANANI' या नवीन डिजिटल प्लॅटफॉर्मचा मुख्य उद्देश खालीलपैकी कोणता आहे ?

1. ग्रामीण भागातील अंगणवाड्यांमधील बालकांना पोषण आहार पुरवणे
2. माता, गरोदर महिला आणि नवजात बालकांच्या संपूर्ण आरोग्य प्रवासाची डिजिटल देखरेख सुनिश्चित करणे
3. संस्थात्मक प्रसूती वाढवण्यासाठी गरीब महिलांना थेट रोख आर्थिक लाभ देणे
4. लहान मुलांना आणि गरोदर महिलांना घातक आजारांपासून वाचवण्यासाठी डिजिटल लसीकरण नियंत्रण करणे

उत्तर : माता, गरोदर महिला आणि नवजात बालकांच्या संपूर्ण आरोग्य प्रवासाची डिजिटल देखरेख सुनिश्चित करणे

📰 बातमी काय ?
केंद्रीय आरोग्य आणि कुटुंब कल्याण मंत्रालयाने माता आणि बाल आरोग्य सेवांमध्ये सुधारणा करण्यासाठी आणि त्यांच्यावर डिजिटल देखरेख ठेवण्यासाठी 'जननी' (JANANI - Journey of Antenatal, Natal and Neonatal Integrated Care) नावाचा एक अत्याधुनिक डिजिटल प्लॅटफॉर्म लाँच केला आहे.

🧐 'जननी' (JANANI) प्लॅटफॉर्म काय आहे ?
JANANI फूल फॅार्म - Journey of Antenatal, Natal and Neonatal Integrated Care
'जननी' हे एक सेवा-केंद्रित डिजिटल व्यासपीठ असून, ते महिलांच्या प्रजननक्षम वयादरम्यान (Reproductive age) त्यांच्या डिजिटल आरोग्य विषयक नोंदींचे सर्वसमावेशक निरीक्षण आणि जतन करण्यासाठी तयार करण्यात आले आहे.

✍️ अपग्रेडेड आवृत्ती - हा प्लॅटफॉर्म आधीपासून कार्यरत असलेल्या Reproductive and Child Health (RCH) पोर्टलची अत्याधुनिक आणि सुधारित आवृत्ती आहे.

🔗 आरोग्य साखळी नियंत्रण - यामध्ये गरोदरपणातील काळजी (Antenatal Care), प्रसूती (Delivery), प्रसूतीनंतरची काळजी (Postnatal Care), नवजात बालकाची काळजी आणि कुटुंब नियोजन या सर्व टप्प्यांचे अखंड निरीक्षण आणि वेळेवर उपचार सुनिश्चित केले जातात.
🎯 प्रमुख वैशिष्ट्ये आणि तांत्रिक जोडणी
माता आणि बाल आरोग्य कार्ड आणि अलर्ट्स - या प्लॅटफॉर्मद्वारे क्यूआर-कोड युक्त (QR-enabled) डिजिटल माता आणि बाल आरोग्य कार्डे दिली जातात.
तसेच हाय-रिस्क (उच्च जोखीम) गरोदरपणाच्या बाबतीत सिस्टीमद्वारे ऑटोमेटेड अलर्ट्स पाठवले जातात.

✍️ नोंदणी आणि ओळख : लाभार्थ्यांची ओळख पटवण्यासाठी ABHA (Ayushman Bharat Health Account), आधार (OTP आणि बायोमेट्रिक प्रमाणीकरणाद्वारे) तसेच मोबाईल नंबर यांसारख्या युनिक आयडेंटिफायर्सचा वापर केला जातो, ज्यामुळे संपूर्ण भारतात लाभार्थ्यांचा माग काढणे सोपे होते.

🔗 इतर योजनांशी जोडणी : हा प्लॅटफॉर्म 'U-WIN' (लसीकरण प्लॅटफॉर्म) आणि 'POSHAN' (पोषण अभियान) यांच्याशी जोडला गेला आहे. स्थलांतरित लोकांना देखील याचा सहज लाभ घेता यावा म्हणून वेब आणि मोबाईलद्वारे 'स्वयं-नोंदणी' (Self-registration) सुविधा दिली आहे.

⛳️ सध्याची कामगिरी : या प्लॅटफॉर्मवर आतापर्यंत 1.34 कोटी लाभार्थ्यांची नोंदणी झाली असून, यात 30 लाखांहून अधिक गरोदर महिलांचा समावेश आहे. तसेच 30 लाख डिजिटल MCH कार्डे जनरेट करण्यात आली आहेत.

🔑 परीक्षेच्या दृष्टीने IMP रिव्हिजन पॉईंट्स :
JANANI चे पूर्ण नाव → Journey of Antenatal, Natal and Neonatal Integrated Care.
मंत्रालय → केंद्रीय आरोग्य आणि कुटुंब कल्याण मंत्रालय (MoHFW).
मुख्य उद्दिष्ट → डिजिटल आरोग्य प्रशासनाच्या माध्यमातून माता आणि बाल मृत्यूदर कमी करणे व आरोग्य सेवेची गुणवत्ता सुधारणे.

source pib

Union Health Ministry Launches JANANI Platform to Strengthen Maternal and Child Healthcare at National Summit on Best Practices

Janani platform kay ahe, garodar mahilansathi Sarkari yojna, government scheme for mother, JANANI , Journey of Antenatal, Natal and Neonatal Integrated Care, Mother and Child Health card, government scheme, Sarkari yojna,

प्रश्न) केंद्र सरकारच्या आरोग्य मंत्रालयाने सुरू केलेल्या 'JANANI' या नवीन डिजिटल प्लॅटफॉर्मचा मुख्य उद्देश खालीलपैकी कोणता आहे ?

1. ग्रामीण भागातील अंगणवाड्यांमधील बालकांना पोषण आहार पुरवणे
2. माता, गरोदर महिला आणि नवजात बालकांच्या संपूर्ण आरोग्य प्रवासाची डिजिटल देखरेख सुनिश्चित करणे
3. संस्थात्मक प्रसूती वाढवण्यासाठी गरीब महिलांना थेट रोख आर्थिक लाभ देणे
4. लहान मुलांना आणि गरोदर महिलांना घातक आजारांपासून वाचवण्यासाठी लसीकरणाची संपूर्ण नोंद डिजिटल स्वरूपात ठेवणे

उत्तर : माता, गरोदर महिला आणि नवजात बालकांच्या संपूर्ण आरोग्य प्रवासाची डिजिटल देखरेख सुनिश्चित करणे

JANANI फूल फॅार्म - Journey of Antenatal, Natal and Neonatal Integrated Care
'जननी' हे एक सेवा-केंद्रित डिजिटल व्यासपीठ आहे.
यामध्ये गरोदरपणातील काळजी (Antenatal Care), प्रसूती (Delivery), प्रसूतीनंतरची काळजी (Postnatal Care), नवजात बालकाची काळजी आणि कुटुंब नियोजन या सर्व टप्प्यांचे अखंड निरीक्षण आणि वेळेवर उपचार सुनिश्चित केले जातात.

✍️ इतर पर्याय -
ग्रामीण भागातील अंगणवाड्यांमधील बालकांना पोषण आहार पुरवणे - हा पर्याय 'पोषण अभियानाशी' (POSHAN) संबंधित आहे.
संस्थात्मक प्रसूती वाढवण्यासाठी गरीब महिलांना थेट रोख आर्थिक लाभ देणे - हा पर्याय 'प्रधानमंत्री मातृ वंदना योजना' (PMMVY) किंवा 'जननी सुरक्षा योजने'शी (JSY) संबंधित आहे.
लहान मुलांना आणि गरोदर महिलांना घातक आजारांपासून वाचवण्यासाठी लसीकरणाची संपूर्ण नोंद डिजिटल स्वरूपात ठेवणे - हा पर्याय 'U-WIN' किंवा 'मिशन इंद्रधनुष्य' या लसीकरण मोहिमेशी संबंधित आहे.

🧐 'जननी' (JANANI) प्लॅटफॉर्म काय आहे ?

• JANANI फूल फॅार्म - Journey of Antenatal, Natal and Neonatal Integrated Care

'जननी' हे एक सेवा-केंद्रित डिजिटल व्यासपीठ असून, ते महिलांच्या प्रजननक्षम वयादरम्यान (Reproductive Age) त्यांच्या डिजिटल आरोग्य विषयक नोंदींचे सर्वसमावेशक निरीक्षण आणि जतन करण्यासाठी तयार करण्यात आले आहे.

✍️ अपग्रेडेड आवृत्ती - हा प्लॅटफॉर्म आधीपासून कार्यरत असलेल्या Reproductive and Child Health (RCH) पोर्टलची अत्याधुनिक आणि सुधारित आवृत्ती आहे.

🔗 आरोग्य साखळी नियंत्रण - यामध्ये गरोदरपणातील काळजी (Antenatal Care), प्रसूती (Delivery), प्रसूतीनंतरची काळजी (Postnatal Care), नवजात बालकाची काळजी आणि कुटुंब नियोजन या सर्व टप्प्यांचे अखंड निरीक्षण आणि वेळेवर उपचार सुनिश्चित केले जातात.

🎯 प्रमुख वैशिष्ट्ये आणि तांत्रिक जोडणी

• माता आणि बाल आरोग्य कार्ड आणि अलर्ट्स - या प्लॅटफॉर्मद्वारे क्यूआर-कोड युक्त (QR-enabled) डिजिटल माता आणि बाल आरोग्य कार्डे दिली जातात.

• तसेच हाय-रिस्क (उच्च जोखीम) गरोदरपणाच्या बाबतीत सिस्टीमद्वारे ऑटोमेटेड अलर्ट्स पाठवले जातात.

➜ ✍️ नोंदणी आणि ओळख : लाभार्थ्यांची ओळख पटवण्यासाठी ABHA (Ayushman Bharat Health Account), आधार (OTP आणि बायोमेट्रिक प्रमाणीकरणाद्वारे) तसेच मोबाईल नंबर यांसारख्या युनिक आयडेंटिफायर्सचा वापर केला जातो, ज्यामुळे संपूर्ण भारतात लाभार्थ्यांचा माग काढणे सोपे होते.

➜ 🔗 इतर योजनांशी जोडणी : हा प्लॅटफॉर्म 'U-WIN' (लसीकरण प्लॅटफॉर्म) आणि 'POSHAN' (पोषण अभियान) यांच्याशी जोडला गेला आहे. स्थलांतरित लोकांना देखील याचा सहज लाभ घेता यावा म्हणून वेब आणि मोबाईलद्वारे 'स्वयं-नोंदणी' (Self-registration) सुविधा दिली आहे.

➜ ⛳️ सध्याची कामगिरी : या प्लॅटफॉर्मवर आतापर्यंत 1.34 कोटी लाभार्थ्यांची नोंदणी झाली असून, यात 30 लाखांहून अधिक गरोदर महिलांचा समावेश आहे. तसेच 30 लाख डिजिटल MCH कार्डे जनरेट करण्यात आली आहेत.

🔑 परीक्षेच्या दृष्टीने IMP रिव्हिजन पॉईंट्स :

• JANANI चे पूर्ण नाव → Journey of Antenatal, Natal and Neonatal Integrated Care.

• मंत्रालय → केंद्रीय आरोग्य आणि कुटुंब कल्याण मंत्रालय (MoHFW).

• मुख्य उद्दिष्ट → डिजिटल आरोग्य प्रशासनाच्या माध्यमातून माता आणि बाल मृत्यूदर कमी करणे व आरोग्य सेवेची गुणवत्ता सुधारणे.

Important Affairs

19-05-2026

चालू घडामोडी | लष्करी सराव ‘सिनबॅक्स- II 2026’

Exercise, defence, defence exercise, lashkari sarav, bhartache udhya sarav, Exercise CINBAX , CINBAX yudhaabhyas, CINBAX sarav, military exercises, lashkari sarav, bhartache udhya sarav, Bharat CAMBODIA joint military exercises name , bhartache lashkari sarav notes, Pune military exercise, world current affair, jagtik ghadamodi, world news, Chalu Ghadamodi 2025, Chalu Ghadamodi Marathi, Chalu Ghadamodi PDF Download, Chalu Ghadamodi Test Series, Chalu Ghadamodi Prashnottare, Mahatvachya Chalu Ghadamodi, Chalu Ghadamodi Sarav Prashna, Darrojchya Chalu Ghadamodi, Chalu Ghadamodi Marathi Masik, Talathi Chalu Ghadamodi 2025, Talathi Bharti Chalu Ghadamodi, Talathi Spardha Pariksha Chalu Ghadamodi, RRB Group D Chalu Ghadamodi Marathi, Railway Bharti Chalu Ghadamodi, RRB Sarav Prashna Chalu Ghadamodi, Maharashtra Police Bharti Chalu Ghadamodi, Police Bharti Chalu Ghadamodi Prashnottare, Maharashtra Police Chalu Ghadamodi 2025, SSC GD Chalu Ghadamodi Marathit, SSC Bharti Chalu Ghadamodi, SSC Prashnsancha Chalu Ghadamodi, Vanrakshak Bharti Chalu Ghadamodi, Vanrakshak Pariksha Chalu Ghadamodi, Vanrakshak Prashnapatrika Chalu Ghadamodi, Agniveer Bharti Chalu Ghadamodi 2025, Agniveer Spardha Pariksha Chalu Ghadamodi, Agniveer Sarav Prashna Chalu Ghadamodi, tcs chalu ghadamodi, ibps chalu ghadamodi, chalu Ghadamodi Marathi, current Affair marathi madhe, 2024 cha chalu Ghadamodi, police Bharti chalu Ghadamodi, police Bharti prashnasanch, police Bharti GK prashna, Mpsc chalu Ghadamodi, sarkari Naukri, sarkari job, sarkari yojna, Maharashtra cha chalu Ghadamodi, Maharashtra government yojna, PSI syllabus, PSI cutoff, police Bharti syllabus, police Bharti cutoff, police Bharti merit, MPSC Sathi book, MPSC Sathi pustak, police Bharti Sathi pustak, police Bharti magil prashnapatrika, MPSC previous years question papers, Mumbai police Bharti, Mumbai police Bharti Lekhi kadhi ahe, government GR, police Bharti result, MPSC result, SSC GD merit, sscgd syllabus, army Bharti merit, army Bharti result, UPSC Marathi, combine pariksha, talathi, talathi syllabus, talathi cutoff, talathi book list, talathi result, talathi merit, tcs mock test, tcs pattern, ibps pattern, tcs pyq, tcs sarav paper, tcs talathi paper, tcs pattern notes, tcs prashnasanch, tcs gk gs, tcs maths, tcs talathi, talathi jaga kiti ahe, saralseva exam, saralseva pariksha, saralseva result, zilha parishad Bharti, zilha parishad prashnapstrika, dinvishesh, Chalu Ghadamodi Marathi madhun, current Affair marathi madhe, headline-news, maharashtra-news, jhattpatt-batmya, pib, marathi batmya, government new channel, Pib, akashvani, the Hindu, Indian express, Loksatta, Lokmat, Dainik Bhaskar, sansad news, editorial, sampadkiya, vishleshan, Loksabha news, rajyasabha news, SSC GD notes, sscgd question papers, sscgd exam answer, results, SSC GD admit card, sscgd ground, exam centre, mpsc main answer writing, maharashtra police recruitment 2025, maharashtra police exam updates, maharashtra police bharti latest news, maharashtra police exam calendar 2025, maharashtra police exam syllabus pdf download, maharashtra police bharti exam pattern 2025, maharashtra police constable syllabus, physical test details maharashtra police, maharashtra police bharti admit card 2025, maharashtra police hall ticket download, maharashtra police exam admit card date, maharashtra police study material pdf, maharashtra police exam preparation tips, maharashtra police mock tests free, best books for maharashtra police exam, maharashtra police bharti previous year papers pdf, maharashtra police constable sample papers, maharashtra police si model question papers, maharashtra police eligibility criteria 2025, age limit for maharashtra police bharti, educational qualification maharashtra police, maharashtra police result 2025, maharashtra police merit list, maharashtra police exam cutoff marks, maharashtra police online application 2025, maharashtra police physical test details, document verification for maharashtra police bharti, maharashtra police recruitment 2024, maharashtra police exam calendar 2024, maharashtra police bharti exam pattern 2024, maharashtra police bharti admit card 2024, maharashtra police eligibility criteria 2024, maharashtra police result 2024, maharashtra police online application 2024, RRB Group D, Railway Group D, Railway Recruitment Board Group D, Railway Group D Exam, Railway Group Notification, Railway Group D Vacancy, Railway Group D Syllabus, Railway Group D Eligibility, Railway Group D Application, Railway Group D Admit Card, Railway Group D Result, Railway Group D Cut Off, Railway Group D Salary, Railway Group D Jobs, RRB Group D Study Material, RRB Group D Previous Papers, RRB Group D Mock Tests, RRB Group D Exam Pattern, current Affair, General Science, GK, GS, General Awareness, current affairs marathi , Mathematics, General Intelligence and reasoning, RRB chalu Ghadamodi, RRB Group D marathi notes, samanya vinyan, samanya, nyan, railway notes marathi madhe, railway pagar, pagar ani bhatta, railway bharti notes marathi, railway bhartichi tayari kashi karaychi, railway bharti magil varshanche prashnapatrika, railway bhartipyq, railway bharti prashnasanch, railway bharti test paper, railwetvnokrichi sandhi, railway job, railway bharticha syllabus, railway bharti pattern, railway bharti imp prashn, railway bhartila vicharle janare prashn, competitive exam, spardha parisha, railway bharti online class, railway bharti class, railway bharti chi tayari kashi karaychi, RRB Group D Syllabus, RRB Group D Previous Papers, RRB Group D Exam Pattern, RRB Group D Eligibility Criteria, RRB Group D Notification, RRB Group D Application, RRB Group D Admit Card, RRB Group D Result, RRB Group D Cut Off, RRB Group D Salary, RRB Group D Jobs, RRB Group D Coaching, RRB Group D Study Material, RRB Group D Mock Tests, Railway Group D Level 1, RRB Group D 2025, RRB Group D Level 1, RRB Group D Posts, RRB Group D Exam Pattern, RRB Group D Exam Date, RRB Group D Online Application, RRB Group D Previous Papers, RRB Group D Preparation Tips, RRB Group D Study Material, RRB Group D Coaching, RRB Group D Mock Tests, How to prepare for RRB Group D exam, RRB Group D exam syllabus 2025, RRB Group D eligibility criteria 2025, RRB Group D application form 2025, RRB Group D admit card download, RRB Group D result date 2025, RRB Group D cut off marks 2025, RRB Group D salary and allowances, Best books for RRB Group D exam, Online coaching for RRB Group D, Railway Group D , RRB Group D, Railway Jobs , Government Jobs, Railway Recruitment, RRB Group D Exam, Railway Group D Vacancy, RRB Group D Notification, Railway Group D Application, RRB Group D Salary, aajcha dinveshesh, suvichaar, jagtik dinveshsh, dinveshsh, gktoday, lucent

EXERCISE CINBAX-II 2026

📚 Subject : GS - संरक्षण - युद्ध सराव

प्रश्न) मे 2026 मध्ये पार पडलेला 'CINBAX 2026' हा द्विपक्षीय लष्करी सराव भारत आणि खालीलपैकी कोणत्या देशाच्या सैन्यादरम्यान आयोजित केला जातो ?

चीन
कॅनडा
कंबोडिया
कझाकस्तान

उत्तर : कंबोडिया

📰 बातमी काय ?

• भारत आणि कंबोडिया या दोन्ही देशांच्या लष्करादरम्यान 'CINBAX' (Cambodia-India Bilateral Army Exercise) हा द्विपक्षीय लष्करी सराव पार पडला.

EXERCISE CINBAX-II 2026

📚 Subject : GS - संरक्षण - युद्ध सराव

सरळसेवा, तलाठी, वनरक्षक, पोलीस भरती, अग्निवीर , रेल्वे भरती, SSC GD, MPSC, UPSC परीक्षेसाठी विचारलेले / संभाव्य महत्त्वपूर्ण प्रश्न

प्रश्न) मे 2026 मध्ये पार पडलेला 'CINBAX 2026' हा द्विपक्षीय लष्करी सराव भारत आणि खालीलपैकी कोणत्या देशाच्या सैन्यादरम्यान आयोजित केला जातो ?

चीन
कॅनडा
कंबोडिया
कझाकस्तान

उत्तर : कंबोडिया

📰 बातमी काय ?

भारत आणि कंबोडिया या दोन्ही देशांच्या लष्करादरम्यान 'CINBAX' (Cambodia-India Bilateral Army Exercise) हा द्विपक्षीय लष्करी सराव पार पडला.

✍️ सीनबॅक्स (CINBAX) सरावा बद्दल IMP वनलाईनर पॉईंट्स :

स्वरूप - हा भारत आणि कंबोडिया यांच्यातील भूदलाचा (Army) द्विपक्षीय सराव आहे.
उद्देश - या सरावाचा उद्देश दोन्ही देशांच्या सैन्यामध्ये दहशतवादविरोधी कारवाया, संयुक्त राष्ट्र शांतता अभियान (UN Peacekeeping) आणि आपत्ती व्यवस्थापन क्षेत्रातील परस्पर सहकार्य व तांत्रिक कौशल्ये वाढवणे हा आहे.

🧐 'CINBAX' सरावाच्या दुसऱ्या आवृत्तीचे आयोजन कोठे करण्यात आले ?
मे 2026 मध्ये हा सराव कंबोडिया या देशात आयोजित करण्यात आला होता.
कंबोडियातील 'तेचो सेन नॉम थॉम मियास' (Techo Sen Phnom Thom Mreas) या प्रगत लष्करी प्रशिक्षण केंद्रात हा सराव पार पडला.

🇮🇳 भारतीय सैन्य तुकडी :
मे 2026 मध्ये कंबोडियात झालेल्या २ या आवृत्तीत भारताकडून 120 सैनिकांची तुकडी सहभागी झाली होती.
मराठा लाईट इन्फंट्री (MLI)- या 120 सैनिकांच्या भारतीय तुकडीमध्ये प्रामुख्याने महाराष्ट्राशी घनिष्ठ आणि ऐतिहासिक संबंध असलेल्या 'मराठा लाईट इन्फंट्री रेजिमेंट'च्या सैनिकांचा समावेश होता.

✍️ पहिली आवृत्ती (Inaugural Edition):
'CINBAX' या सरावाची सर्वात पहिली आवृत्ती डिसेंबर 2024 मध्ये पुणे (महाराष्ट्र) येथील औंध मिलिटरी स्टेशनवर पार पडली होती.

🔑 परीक्षेच्या दृष्टीने IMP रिव्हिजन पॉईंट्स - Exercise CINBAX
CINBAX पूर्ण नाव → Cambodia-India Bilateral Army Exercise
सहभागी देश → भारत आणि कंबोडिया
2 री आवृत्ती (मे 2026) → 'तेचो सेन नॉम थॉम मियास' प्रशिक्षण केंद्र, कंबोडिया
प्रमुख सहभागी रेजिमेंट → मराठा लाईट इन्फंट्री

✍️ सीनबॅक्स (CINBAX) सरावा बद्दल IMP वनलाईनर पॉईंट्स :

• स्वरूप - हा भारत आणि कंबोडिया यांच्यातील भूदलाचा (Army) द्विपक्षीय सराव आहे.

• उद्देश - या सरावाचा उद्देश दोन्ही देशांच्या सैन्यामध्ये दहशतवादविरोधी कारवाया, संयुक्त राष्ट्र शांतता अभियान (UN Peacekeeping) आणि आपत्ती व्यवस्थापन क्षेत्रातील परस्पर सहकार्य व तांत्रिक कौशल्ये वाढवणे हा आहे.

🧐 'CINBAX' सरावाच्या दुसऱ्या आवृत्तीचे आयोजन कोठे करण्यात आले ?

• मे 2026 मध्ये हा सराव कंबोडिया या देशात आयोजित करण्यात आला होता.

• कंबोडियातील 'तेचो सेन नॉम थॉम मियास' (Techo Sen Phnom Thom Mreas) या प्रगत लष्करी प्रशिक्षण केंद्रात हा सराव पार पडला.

🇮🇳 भारतीय सैन्य तुकडी :

• मे 2026 मध्ये कंबोडियात झालेल्या 2 या आवृत्तीत भारताकडून 120 सैनिकांची तुकडी सहभागी झाली होती.

• मराठा लाईट इन्फंट्री (MLI)- या 120 सैनिकांच्या भारतीय तुकडीमध्ये प्रामुख्याने महाराष्ट्राशी घनिष्ठ आणि ऐतिहासिक संबंध असलेल्या 'मराठा लाईट इन्फंट्री रेजिमेंट'च्या सैनिकांचा समावेश होता.

✍️ पहिली आवृत्ती (Inaugural Edition):

• 'CINBAX' या सरावाची सर्वात पहिली आवृत्ती डिसेंबर 2024 मध्ये पुणे (महाराष्ट्र) येथील औंध मिलिटरी स्टेशनवर पार पडली होती.

🔑 परीक्षेच्या दृष्टीने IMP रिव्हिजन पॉईंट्स - Exercise CINBAX

• CINBAX पूर्ण नाव → Cambodia-India Bilateral Army Exercise

• सहभागी देश → भारत आणि कंबोडिया

• 2री आवृत्ती (मे 2026) → 'तेचो सेन नॉम थॉम मियास' प्रशिक्षण केंद्र, कंबोडिया

• प्रमुख सहभागी रेजिमेंट → मराठा लाईट इन्फंट्री

Important Affairs

18-05-2026

चालू घडामोडी | केंद्रीय मंत्र्यांनी महाराष्ट्रात PMAY-G अंतर्गत मेगा गृह प्रवेश कार्यक्रमाचे उद्घाटन केले

Union Minister Inaugurated Mega Grih Pravesh Programme under PMAY-G in Satara, Pradhan Mantri Awas Yojana–Gramin, Maha Awaas Abhiyan, Ministry of Rural Development, Shivraj Singh Chouhan, government scheme, Sarkari yojna, udghatan, Inauguration, world current affair, jagtik ghadamodi, world news, Chalu Ghadamodi 2025, Chalu Ghadamodi Marathi, Chalu Ghadamodi PDF Download, Chalu Ghadamodi Test Series, Chalu Ghadamodi Prashnottare, Mahatvachya Chalu Ghadamodi, Chalu Ghadamodi Sarav Prashna, Darrojchya Chalu Ghadamodi, Chalu Ghadamodi Marathi Masik, Talathi Chalu Ghadamodi 2025, Talathi Bharti Chalu Ghadamodi, Talathi Spardha Pariksha Chalu Ghadamodi, RRB Group D Chalu Ghadamodi Marathi, Railway Bharti Chalu Ghadamodi, RRB Sarav Prashna Chalu Ghadamodi, Maharashtra Police Bharti Chalu Ghadamodi, Police Bharti Chalu Ghadamodi Prashnottare, Maharashtra Police Chalu Ghadamodi 2025, SSC GD Chalu Ghadamodi Marathit, SSC Bharti Chalu Ghadamodi, SSC Prashnsancha Chalu Ghadamodi, Vanrakshak Bharti Chalu Ghadamodi, Vanrakshak Pariksha Chalu Ghadamodi, Vanrakshak Prashnapatrika Chalu Ghadamodi, Agniveer Bharti Chalu Ghadamodi 2025, Agniveer Spardha Pariksha Chalu Ghadamodi, Agniveer Sarav Prashna Chalu Ghadamodi, tcs chalu ghadamodi, ibps chalu ghadamodi, chalu Ghadamodi Marathi, current Affair marathi madhe, 2024 cha chalu Ghadamodi, police Bharti chalu Ghadamodi, police Bharti prashnasanch, police Bharti GK prashna, Mpsc chalu Ghadamodi, sarkari Naukri, sarkari job, sarkari yojna, Maharashtra cha chalu Ghadamodi, Maharashtra government yojna, PSI syllabus, PSI cutoff, police Bharti syllabus, police Bharti cutoff, police Bharti merit, MPSC Sathi book, MPSC Sathi pustak, police Bharti Sathi pustak, police Bharti magil prashnapatrika, MPSC previous years question papers, Mumbai police Bharti, Mumbai police Bharti Lekhi kadhi ahe, government GR, police Bharti result, MPSC result, SSC GD merit, sscgd syllabus, army Bharti merit, army Bharti result, UPSC Marathi, combine pariksha, talathi, talathi syllabus, talathi cutoff, talathi book list, talathi result, talathi merit, tcs mock test, tcs pattern, ibps pattern, tcs pyq, tcs sarav paper, tcs talathi paper, tcs pattern notes, tcs prashnasanch, tcs gk gs, tcs maths, tcs talathi, talathi jaga kiti ahe, saralseva exam, saralseva pariksha, saralseva result, zilha parishad Bharti, zilha parishad prashnapstrika, dinvishesh, Chalu Ghadamodi Marathi madhun, current Affair marathi madhe, headline-news, maharashtra-news, jhattpatt-batmya, pib, marathi batmya, government new channel, Pib, akashvani, the Hindu, Indian express, Loksatta, Lokmat, Dainik Bhaskar, sansad news, editorial, sampadkiya, vishleshan, Loksabha news, rajyasabha news, SSC GD notes, sscgd question papers, sscgd exam answer, results, SSC GD admit card, sscgd ground, exam centre, mpsc main answer writing, maharashtra police recruitment 2025, maharashtra police exam updates, maharashtra police bharti latest news, maharashtra police exam calendar 2025, maharashtra police exam syllabus pdf download, maharashtra police bharti exam pattern 2025, maharashtra police constable syllabus, physical test details maharashtra police, maharashtra police bharti admit card 2025, maharashtra police hall ticket download, maharashtra police exam admit card date, maharashtra police study material pdf, maharashtra police exam preparation tips, maharashtra police mock tests free, best books for maharashtra police exam, maharashtra police bharti previous year papers pdf, maharashtra police constable sample papers, maharashtra police si model question papers, maharashtra police eligibility criteria 2025, age limit for maharashtra police bharti, educational qualification maharashtra police, maharashtra police result 2025, maharashtra police merit list, maharashtra police exam cutoff marks, maharashtra police online application 2025, maharashtra police physical test details, document verification for maharashtra police bharti, maharashtra police recruitment 2024, maharashtra police exam calendar 2024, maharashtra police bharti exam pattern 2024, maharashtra police bharti admit card 2024, maharashtra police eligibility criteria 2024, maharashtra police result 2024, maharashtra police online application 2024, RRB Group D, Railway Group D, Railway Recruitment Board Group D, Railway Group D Exam, Railway Group Notification, Railway Group D Vacancy, Railway Group D Syllabus, Railway Group D Eligibility, Railway Group D Application, Railway Group D Admit Card, Railway Group D Result, Railway Group D Cut Off, Railway Group D Salary, Railway Group D Jobs, RRB Group D Study Material, RRB Group D Previous Papers, RRB Group D Mock Tests, RRB Group D Exam Pattern, current Affair, General Science, GK, GS, General Awareness, current affairs marathi , Mathematics, General Intelligence and reasoning, RRB chalu Ghadamodi, RRB Group D marathi notes, samanya vinyan, samanya, nyan, railway notes marathi madhe, railway pagar, pagar ani bhatta, railway bharti notes marathi, railway bhartichi tayari kashi karaychi, railway bharti magil varshanche prashnapatrika, railway bhartipyq, railway bharti prashnasanch, railway bharti test paper, railwetvnokrichi sandhi, railway job, railway bharticha syllabus, railway bharti pattern, railway bharti imp prashn, railway bhartila vicharle janare prashn, competitive exam, spardha parisha, railway bharti online class, railway bharti class, railway bharti chi tayari kashi karaychi, RRB Group D Syllabus, RRB Group D Previous Papers, RRB Group D Exam Pattern, RRB Group D Eligibility Criteria, RRB Group D Notification, RRB Group D Application, RRB Group D Admit Card, RRB Group D Result, RRB Group D Cut Off, RRB Group D Salary, RRB Group D Jobs, RRB Group D Coaching, RRB Group D Study Material, RRB Group D Mock Tests, Railway Group D Level 1, RRB Group D 2025, RRB Group D Level 1, RRB Group D Posts, RRB Group D Exam Pattern, RRB Group D Exam Date, RRB Group D Online Application, RRB Group D Previous Papers, RRB Group D Preparation Tips, RRB Group D Study Material, RRB Group D Coaching, RRB Group D Mock Tests, How to prepare for RRB Group D exam, RRB Group D exam syllabus 2025, RRB Group D eligibility criteria 2025, RRB Group D application form 2025, RRB Group D admit card download, RRB Group D result date 2025, RRB Group D cut off marks 2025, RRB Group D salary and allowances, Best books for RRB Group D exam, Online coaching for RRB Group D, Railway Group D , RRB Group D, Railway Jobs , Government Jobs, Railway Recruitment, RRB Group D Exam, Railway Group D Vacancy, RRB Group D Notification, Railway Group D Application, RRB Group D Salary, aajcha dinveshesh, suvichaar, jagtik dinveshsh, dinveshsh, gktoday, lucent

Union Minister Inaugurated Mega Grih Pravesh Programme under PMAY-G in Maharashtra

📚 Subject : GS - सरकारी योजना

प्रश्न) मे 2026 प्रधानमंत्री आवास योजना-ग्रामीण या योजनेचा राज्यस्तरीय लाभार्थी सोहळा आणि महा आवास अभियान पुरस्कार वितरण महाराष्ट्रातील कोणत्या जिल्ह्यात पार पडला ?

छत्रपती संभाजीनगर
पुणे
सातारा
नागपूर

उत्तर : सातारा

📰 बातमी काय ?

• महाराष्ट्रातील सातारा येथे 'प्रधानमंत्री आवास योजना-ग्रामीण (PMAY-G) लाभार्थी परिषद' आणि 'महा आवास अभियान राज्यस्तरीय पुरस्कार वितरण सोहळा' भव्य प्रमाणात आयोजित करण्यात आला.

Union Minister Inaugurated Mega Grih Pravesh Programme under PMAY-G in Maharashtra

📚 Subject : GS - सरकारी योजना

सरळसेवा, तलाठी, वनरक्षक, पोलीस भरती, अग्निवीर , रेल्वे भरती, SSC GD, MPSC, UPSC परीक्षेसाठी विचारलेले / संभाव्य महत्त्वपूर्ण प्रश्न

प्रश्न) मे 2026 प्रधानमंत्री आवास योजना-ग्रामीण या योजनेचा राज्यस्तरीय लाभार्थी सोहळा आणि महा आवास अभियान पुरस्कार वितरण महाराष्ट्रातील कोणत्या जिल्ह्यात पार पडला ?

छत्रपती संभाजीनगर
पुणे
सातारा
नागपूर

उत्तर : सातारा

📰 बातमी काय ?
महाराष्ट्रातील सातारा येथे 'प्रधानमंत्री आवास योजना-ग्रामीण (PMAY-G) लाभार्थी परिषद' आणि 'महा आवास अभियान राज्यस्तरीय पुरस्कार वितरण सोहळा' भव्य प्रमाणात आयोजित करण्यात आला.

केंद्रीय निधीची मंजुरी:
या कार्यक्रमादरम्यान केंद्रीय मंत्री शिवराज सिंह चौहान यांनी महाराष्ट्रासाठी वर्ष 2026-27 या आर्थिक वर्षाकरिता 8,368.50 कोटी रुपयांचा 'मदर सँक्शन' (Mother Sanction) केंद्रीय निधी जाहीर केला.
या सोहळ्यात प्रातिनिधिक स्वरूपात लाभार्थ्यांना त्यांच्या हक्काच्या घरांच्या किल्ल्या सुपूर्द करण्यात आल्या.

🧐 'प्रधानमंत्री आवास योजना-ग्रामीण' (PMAY-G) बद्दल माहिती :
⛳️ योजनेची सुरुवात -
'प्रधानमंत्री आवास योजना-शहरी' (PMAY-U) ची सुरुवात 2015 मध्ये झाली होती,
तर ग्रामीण भागासाठी 'प्रधानमंत्री आवास योजना-ग्रामीण' (PMAY-G)ची अधिकृत सुरुवात 2016 मध्ये करण्यात आली.
🏛️ मंत्रालय - ही योजना केंद्र सरकारच्या केंद्रीय ग्रामीण विकास मंत्रालयाच्या (Ministry of Rural Development) अंतर्गत राबवली जाते.
🎯 मुख्य उद्दिष्ट - ग्रामीण भागातील सर्व बेघर कुटुंबांना, तसेच कच्च्या किंवा मोडकळीस आलेल्या घरांमध्ये राहणाऱ्या कुटुंबांना पायाभूत सुविधांसह हक्काचे 'पक्के घर' उपलब्ध करून देणे.

💰 योजनेसाठी केंद्र आणि राज्य सरकारांमध्ये निधी वाटपाचे सूत्र (Funding Pattern) :
🤝 या योजनेचा आर्थिक बोजा केंद्र आणि राज्य सरकारांमध्ये खालील प्रमाणानुसार विभागला जातो:
1) सर्वसाधारण मैदानी प्रदेश (Plain Areas) - केंद्र आणि राज्यामध्ये 60:40 असे निधीचे प्रमाण असते (उदा. महाराष्ट्र).
2) ईशान्येकडील आणि हिमालयीन राज्ये - येथे केंद्र आणि राज्याचे प्रमाण 90:10 असे असते. (उदा. मेघालय, सिक्कीम)
3) केंद्रशासित प्रदेश (Union Territories) - केंद्रशासित प्रदेशांमध्ये 100% खर्च केंद्र सरकारद्वारे उचलला जातो.

🔑 परीक्षेच्या दृष्टीने IMP रिव्हिजन पॉईंट्स : 'प्रधानमंत्री आवास योजना-ग्रामीण' (PMAY-G)
राज्यस्तरीय PMAY-G सोहळा 2026 स्थान → सातारा (महाराष्ट्र)
महाराष्ट्रासाठी मंजूर निधी → 8,368.50 कोटी रुपये (वर्ष 2026-27 साठी).
PMAY-G चे सुरुवात वर्ष → 2016
मंत्रालय → केंद्रीय ग्रामीण विकास मंत्रालय
महाराष्ट्रासाठी निधी वाटप प्रमाण → 60% केंद्र : 40% राज्य.
योजनेचे मुख्य ध्येय → ग्रामीण भागातील बेघरांना मूलभूत सुविधांसह 'पक्के घर' देणे

केंद्रीय निधीची मंजुरी:

• या कार्यक्रमादरम्यान केंद्रीय मंत्री शिवराज सिंह चौहान यांनी महाराष्ट्रासाठी वर्ष 2026-27 या आर्थिक वर्षाकरिता 8,368.50 कोटी रुपयांचा 'मदर सँक्शन' (Mother Sanction) केंद्रीय निधी जाहीर केला.

या सोहळ्यात प्रातिनिधिक स्वरूपात लाभार्थ्यांना त्यांच्या हक्काच्या घरांच्या किल्ल्या सुपूर्द करण्यात आल्या.

🧐 'प्रधानमंत्री आवास योजना-ग्रामीण' (PMAY-G) बद्दल माहिती :

⛳️ योजनेची सुरुवात -

• 'प्रधानमंत्री आवास योजना-शहरी' (PMAY-U) ची सुरुवात 2015 मध्ये झाली होती,

• तर ग्रामीण भागासाठी 'प्रधानमंत्री आवास योजना-ग्रामीण' (PMAY-G)ची अधिकृत सुरुवात 2016 मध्ये करण्यात आली.

🏛️ मंत्रालय - ही योजना केंद्र सरकारच्या केंद्रीय ग्रामीण विकास मंत्रालयाच्या (Ministry of Rural Development) अंतर्गत राबवली जाते.

🎯 मुख्य उद्दिष्ट - ग्रामीण भागातील सर्व बेघर कुटुंबांना, तसेच कच्च्या किंवा मोडकळीस आलेल्या घरांमध्ये राहणाऱ्या कुटुंबांना पायाभूत सुविधांसह हक्काचे 'पक्के घर' उपलब्ध करून देणे.

💰 योजनेसाठी केंद्र आणि राज्य सरकारांमध्ये निधी वाटपाचे सूत्र (Funding Pattern) :

🤝 या योजनेचा आर्थिक बोजा केंद्र आणि राज्य सरकारांमध्ये खालील प्रमाणानुसार विभागला जातो:

1) सर्वसाधारण मैदानी प्रदेश (Plain Areas) - केंद्र आणि राज्यामध्ये 60:40 असे निधीचे प्रमाण असते (उदा. महाराष्ट्र).

2) ईशान्येकडील आणि हिमालयीन राज्ये - येथे केंद्र आणि राज्याचे प्रमाण 90:10 असे असते. (उदा. मेघालय, सिक्कीम)

3) केंद्रशासित प्रदेश (Union Territories) - केंद्रशासित प्रदेशांमध्ये 100% खर्च केंद्र सरकारद्वारे उचलला जातो.

🔑 परीक्षेच्या दृष्टीने IMP रिव्हिजन पॉईंट्स : 'प्रधानमंत्री आवास योजना-ग्रामीण' (PMAY-G)

• राज्यस्तरीय PMAY-G सोहळा 2026 स्थान → सातारा (महाराष्ट्र)

• महाराष्ट्रासाठी मंजूर निधी → 8,368.50 कोटी रुपये (वर्ष 2026-27 साठी).

• PMAY-G चे सुरुवात वर्ष → 2016

• मंत्रालय → केंद्रीय ग्रामीण विकास मंत्रालय

• महाराष्ट्रासाठी निधी वाटप प्रमाण → 60% केंद्र : 40% राज्य.

• योजनेचे मुख्य ध्येय → ग्रामीण भागातील बेघरांना मूलभूत सुविधांसह 'पक्के घर' देणे

Important Affairs

18-05-2026

चालू घडामोडी | जगातील पहिली 'शून्य उत्सर्जन कोळसा बॅटरी'

China developed the world’s first zero-emission ‘coal battery’, zero-carbon-emission direct coal fuel cell, Xie Heping, Shenzhen University,directly converts the chemical energy of coal into electricity, science and technology, world current affair, jagtik ghadamodi, world news, Chalu Ghadamodi 2025, Chalu Ghadamodi Marathi, Chalu Ghadamodi PDF Download, Chalu Ghadamodi Test Series, Chalu Ghadamodi Prashnottare, Mahatvachya Chalu Ghadamodi, Chalu Ghadamodi Sarav Prashna, Darrojchya Chalu Ghadamodi, Chalu Ghadamodi Marathi Masik, Talathi Chalu Ghadamodi 2025, Talathi Bharti Chalu Ghadamodi, Talathi Spardha Pariksha Chalu Ghadamodi, RRB Group D Chalu Ghadamodi Marathi, Railway Bharti Chalu Ghadamodi, RRB Sarav Prashna Chalu Ghadamodi, Maharashtra Police Bharti Chalu Ghadamodi, Police Bharti Chalu Ghadamodi Prashnottare, Maharashtra Police Chalu Ghadamodi 2025, SSC GD Chalu Ghadamodi Marathit, SSC Bharti Chalu Ghadamodi, SSC Prashnsancha Chalu Ghadamodi, Vanrakshak Bharti Chalu Ghadamodi, Vanrakshak Pariksha Chalu Ghadamodi, Vanrakshak Prashnapatrika Chalu Ghadamodi, Agniveer Bharti Chalu Ghadamodi 2025, Agniveer Spardha Pariksha Chalu Ghadamodi, Agniveer Sarav Prashna Chalu Ghadamodi, tcs chalu ghadamodi, ibps chalu ghadamodi, chalu Ghadamodi Marathi, current Affair marathi madhe, 2024 cha chalu Ghadamodi, police Bharti chalu Ghadamodi, police Bharti prashnasanch, police Bharti GK prashna, Mpsc chalu Ghadamodi, sarkari Naukri, sarkari job, sarkari yojna, Maharashtra cha chalu Ghadamodi, Maharashtra government yojna, PSI syllabus, PSI cutoff, police Bharti syllabus, police Bharti cutoff, police Bharti merit, MPSC Sathi book, MPSC Sathi pustak, police Bharti Sathi pustak, police Bharti magil prashnapatrika, MPSC previous years question papers, Mumbai police Bharti, Mumbai police Bharti Lekhi kadhi ahe, government GR, police Bharti result, MPSC result, SSC GD merit, sscgd syllabus, army Bharti merit, army Bharti result, UPSC Marathi, combine pariksha, talathi, talathi syllabus, talathi cutoff, talathi book list, talathi result, talathi merit, tcs mock test, tcs pattern, ibps pattern, tcs pyq, tcs sarav paper, tcs talathi paper, tcs pattern notes, tcs prashnasanch, tcs gk gs, tcs maths, tcs talathi, talathi jaga kiti ahe, saralseva exam, saralseva pariksha, saralseva result, zilha parishad Bharti, zilha parishad prashnapstrika, dinvishesh, Chalu Ghadamodi Marathi madhun, current Affair marathi madhe, headline-news, maharashtra-news, jhattpatt-batmya, pib, marathi batmya, government new channel, Pib, akashvani, the Hindu, Indian express, Loksatta, Lokmat, Dainik Bhaskar, sansad news, editorial, sampadkiya, vishleshan, Loksabha news, rajyasabha news, SSC GD notes, sscgd question papers, sscgd exam answer, results, SSC GD admit card, sscgd ground, exam centre, mpsc main answer writing, maharashtra police recruitment 2025, maharashtra police exam updates, maharashtra police bharti latest news, maharashtra police exam calendar 2025, maharashtra police exam syllabus pdf download, maharashtra police bharti exam pattern 2025, maharashtra police constable syllabus, physical test details maharashtra police, maharashtra police bharti admit card 2025, maharashtra police hall ticket download, maharashtra police exam admit card date, maharashtra police study material pdf, maharashtra police exam preparation tips, maharashtra police mock tests free, best books for maharashtra police exam, maharashtra police bharti previous year papers pdf, maharashtra police constable sample papers, maharashtra police si model question papers, maharashtra police eligibility criteria 2025, age limit for maharashtra police bharti, educational qualification maharashtra police, maharashtra police result 2025, maharashtra police merit list, maharashtra police exam cutoff marks, maharashtra police online application 2025, maharashtra police physical test details, document verification for maharashtra police bharti, maharashtra police recruitment 2024, maharashtra police exam calendar 2024, maharashtra police bharti exam pattern 2024, maharashtra police bharti admit card 2024, maharashtra police eligibility criteria 2024, maharashtra police result 2024, maharashtra police online application 2024, RRB Group D, Railway Group D, Railway Recruitment Board Group D, Railway Group D Exam, Railway Group Notification, Railway Group D Vacancy, Railway Group D Syllabus, Railway Group D Eligibility, Railway Group D Application, Railway Group D Admit Card, Railway Group D Result, Railway Group D Cut Off, Railway Group D Salary, Railway Group D Jobs, RRB Group D Study Material, RRB Group D Previous Papers, RRB Group D Mock Tests, RRB Group D Exam Pattern, current Affair, General Science, GK, GS, General Awareness, current affairs marathi , Mathematics, General Intelligence and reasoning, RRB chalu Ghadamodi, RRB Group D marathi notes, samanya vinyan, samanya, nyan, railway notes marathi madhe, railway pagar, pagar ani bhatta, railway bharti notes marathi, railway bhartichi tayari kashi karaychi, railway bharti magil varshanche prashnapatrika, railway bhartipyq, railway bharti prashnasanch, railway bharti test paper, railwetvnokrichi sandhi, railway job, railway bharticha syllabus, railway bharti pattern, railway bharti imp prashn, railway bhartila vicharle janare prashn, competitive exam, spardha parisha, railway bharti online class, railway bharti class, railway bharti chi tayari kashi karaychi, RRB Group D Syllabus, RRB Group D Previous Papers, RRB Group D Exam Pattern, RRB Group D Eligibility Criteria, RRB Group D Notification, RRB Group D Application, RRB Group D Admit Card, RRB Group D Result, RRB Group D Cut Off, RRB Group D Salary, RRB Group D Jobs, RRB Group D Coaching, RRB Group D Study Material, RRB Group D Mock Tests, Railway Group D Level 1, RRB Group D 2025, RRB Group D Level 1, RRB Group D Posts, RRB Group D Exam Pattern, RRB Group D Exam Date, RRB Group D Online Application, RRB Group D Previous Papers, RRB Group D Preparation Tips, RRB Group D Study Material, RRB Group D Coaching, RRB Group D Mock Tests, How to prepare for RRB Group D exam, RRB Group D exam syllabus 2025, RRB Group D eligibility criteria 2025, RRB Group D application form 2025, RRB Group D admit card download, RRB Group D result date 2025, RRB Group D cut off marks 2025, RRB Group D salary and allowances, Best books for RRB Group D exam, Online coaching for RRB Group D, Railway Group D , RRB Group D, Railway Jobs , Government Jobs, Railway Recruitment, RRB Group D Exam, Railway Group D Vacancy, RRB Group D Notification, Railway Group D Application, RRB Group D Salary, aajcha dinveshesh, suvichaar, jagtik dinveshsh, dinveshsh, gktoday, lucent

World’s First Coal Fuel Cell

📚 Subject : GS - विज्ञान आणि तंत्रज्ञान

प्रश्न) कोळशाचे ज्वलन न करता थेट विजेची निर्मिती करणारी जगातील पहिली शून्य-उत्सर्जन कोळसा बॅटरी (ZC-DCFC) कोणत्या देशाच्या शास्त्रज्ञांनी विकसित केली आहे ?

अमेरिका
जर्मनी
जपान
चीन

उत्तर : चीन

📰 बातमी काय ?

• जागतिक स्तरावर कार्बन उत्सर्जन कमी करण्यासाठी शास्त्रज्ञांनी एक मोठे यश मिळवले असून जगातील पहिली 'शून्य उत्सर्जन कोळसा बॅटरी' यशस्वीरित्या विकसित करण्यात आली आहे.

• कोळशाचा वापर ऊर्जेसाठी करताना पर्यावरणाची हानी रोखण्याच्या दृष्टीने हा शोध हरित ऊर्जा (Green Energy) क्षेत्रात गेम-चेंजर मानला जात आहे.

🧐 जगातील पहिल्या शून्य उत्सर्जन कोळसा बॅटरीचा शोध कोणी लावला ?

• जगातील पहिल्या शून्य उत्सर्जन कोळसा बॅटरीचा (Zero-Emission Coal Battery) शोध चीनमधील (China) शास्त्रज्ञांनी लावला आहे.

• हे क्रांतिकारी तंत्रज्ञान चीनमधील 'शेन्झेन युनिव्हर्सिटी' (Shenzhen University) आणि 'चायनीज अकॅडमी ऑफ सायन्सेस' च्या प्राध्यापक झी हेपिंग (Xie Heping) यांच्या नेतृत्वाखालील टीमने विकसित केले आहे.

• शास्त्रज्ञांनी या उपकरणाला 'झिरो-कार्बन डायरेक्ट कोल फ्युअल सेल' (Zero-Carbon Direct Coal Fuel Cell) असे नाव दिले आहे.

जगातील पहिली 'शून्य उत्सर्जन कोळसा बॅटरी'
world’s first coal fuel cell

📚 Subject : GS - विज्ञान आणि तंत्रज्ञान

सरळसेवा, तलाठी, वनरक्षक, पोलीस भरती, अग्निवीर , रेल्वे भरती, SSC GD, MPSC, UPSC परीक्षेसाठी विचारलेले / संभाव्य महत्त्वपूर्ण प्रश्न

प्रश्न) कोळशाचे ज्वलन न करता थेट विजेची निर्मिती करणारी जगातील पहिली शून्य-उत्सर्जन कोळसा बॅटरी (ZC-DCFC) कोणत्या देशाच्या शास्त्रज्ञांनी विकसित केली आहे ?
अमेरिका
जर्मनी
जपान
चीन

उत्तर : चीन

📰 बातमी काय ?
जागतिक स्तरावर कार्बन उत्सर्जन कमी करण्यासाठी शास्त्रज्ञांनी एक मोठे यश मिळवले असून जगातील पहिली 'शून्य उत्सर्जन कोळसा बॅटरी' यशस्वीरित्या विकसित करण्यात आली आहे.
कोळशाचा वापर ऊर्जेसाठी करताना पर्यावरणाची हानी रोखण्याच्या दृष्टीने हा शोध हरित ऊर्जा (Green Energy) क्षेत्रात गेम-चेंजर मानला जात आहे.

🧐 जगातील पहिल्या शून्य उत्सर्जन कोळसा बॅटरीचा शोध कोणी लावला ?
जगातील पहिल्या शून्य उत्सर्जन कोळसा बॅटरीचा (Zero-Emission Coal Battery) शोध चीनमधील (China) शास्त्रज्ञांनी लावला आहे.
हे क्रांतिकारी तंत्रज्ञान चीनमधील 'शेन्झेन युनिव्हर्सिटी' (Shenzhen University) आणि 'चायनीज अकॅडमी ऑफ सायन्सेस' च्या प्राध्यापक झी हेपिंग (Xie Heping) यांच्या नेतृत्वाखालील टीमने विकसित केले आहे.
शास्त्रज्ञांनी या उपकरणाला 'झिरो-कार्बन डायरेक्ट कोल फ्युअल सेल' (Zero-Carbon Direct Coal Fuel Cell) असे नाव दिले आहे.

⚙️ ही बॅटरी कार्य कशी करते ?
पारंपारिक थर्मल पॉवर प्लांटमध्ये कोळसा 'जाळला' (Burn/Combustion) जातो, ज्यामुळे उष्णता निर्माण होते आणि घातक वायू बाहेर पडतात.
मात्र, या नवीन कोळसा बॅटरीमध्ये (ज्याला तांत्रिक भाषेत 'डायरेक्ट कार्बन इंधन सेल' - DCFC किंवा 'कार्बन-ओरिएंटेड मेटल-एअर बॅटरी सिस्टीम' म्हणतात) कोळसा अजिबात जाळला जात नाही, तर तो एका प्रगत 'रासायनिक प्रक्रियेद्वारे' (Electrochemical Process) वीज तयार करतो.

1) पायरी 1 (इंधन निवड) - या बॅटरीमध्ये शुद्ध केलेल्या कोळशाच्या पावडरचा (सॉलिड कार्बन) वापर बॅटरीचा 'अ‍ॅनोड' (Anode - धन अग्र) म्हणजेच मुख्य इंधन स्रोत म्हणून केला जातो.
2) पायरी 2 (रासायनिक अभिक्रिया) - बॅटरीच्या दुसऱ्या टोकाकडून (Cathode - ऋण अग्र) हवेतील ऑक्सिजन आत सोडला जातो. जेव्हा कोळसा (कार्बन) आणि ऑक्सिजन यांच्यात अंतर्गत रासायनिक अभिक्रिया होते, तेव्हा थेट इलेक्ट्रॉन्स (Electrons) मुक्त होतात आणि वीज (Electric Current) तयार होते.

3) पायरी 3 (कार्बन कॅप्चर - CCUS) - या प्रक्रियेतून केवळ शुद्ध कार्बन डायऑक्साइड हा एकमेव वायू उप-उत्पादन (By-product) म्हणून तयार होतो. पारंपारिक कोळसा कारखान्यांसारखी यामध्ये घातक राख (Ash), सल्फर डायऑक्साइड किंवा नायट्रोजन ऑक्साईड्स तयार होत नाहीत.

4) पायरी 4 (शून्य उत्सर्जन साठवणूक) - बॅटरी पूर्णपणे सीलबंद (Closed-loop) असल्यामुळे, तयार झालेला हा शुद्ध कार्बन डायऑक्साइड वायू हवेत सोडण्याऐवजी पूर्णपणे पकडला (Capture) जातो. हा साठवलेला जमिनीत सुरक्षितपणे गाडला जातो (Carbon Storage) किंवा त्याचा वापर इतर रासायनिक उत्पादने बनवण्यासाठी केला जातो. यामुळे वातावरणातील उत्सर्जन 'शून्य' राहते.

🎯 या तंत्रज्ञानाचे आर्थिक व जागतिक महत्त्व (Significance)
1) ऊर्जा साठवणूक (Storage Capacity) - ही यंत्रणा केवळ स्वच्छ वीज निर्माण करत नाही, तर एखाद्या रासायनिक बॅटरीसारखीच ऊर्जा साठवून ठेवते आणि जेव्हा गरज असेल, तेव्हा केमिकल रिॲक्शन सुरू करून कोणत्याही धुराशिवाय थेट वीज पुरवठा (Power Supply) करू शकते.

2) जागतिक हवामान ध्येय - संयुक्त राष्ट्रांच्या हवामान परिषदेतील (COP) 'नेट झिरो' (Net-Zero कार्बन उत्सर्जन) उद्दिष्ट साध्य करण्यासाठी हे तंत्रज्ञान मैलाचा दगड ठरणार आहे.

3) शाश्वत ऊर्जा संक्रमण (Sustainable Energy Transition) - भारत आणि जगातील इतर विकसनशील देश अजूनही विजेसाठी कोळशावर मोठ्या प्रमाणावर अवलंबून आहेत.
अचानक कोळसा बंद करणे आर्थिकदृष्ट्या शक्य नसल्याने, हे तंत्रज्ञान कोळशाचा वापर करूनही पर्यावरण सुरक्षित ठेवण्याचा एक सुवर्णमध्य प्रदान करते.

🔑 परीक्षेच्या दृष्टीने IMP रिव्हिजन पॉईंट्स : Zero-Carbon Direct Coal Fuel Cell
जगातील पहिली शून्य उत्सर्जन कोळसा बॅटरी → चीन
संशोधक → प्राध्यापक झी हेपिंग (Xie Heping) यांच्या नेतृत्वाखालील टीम
कार्यपद्धती → कोळसा थेट न जाळता प्रगत रासायनिक प्रक्रियेद्वारे ऊर्जेची निर्मिती.
मुख्य फायदा → हवेत कार्बन डायऑक्साइड (CO2) चे उत्सर्जन शून्य टक्क्यांवर आणणे.

Source : https://www.scmp.com/news/china/science/article/3351241/china-unveils-worlds-first-coal-fuel-cell-can-produce-electricity-zero-emission

China developed the world’s first zero-emission ‘coal battery’, zero-carbon-emission direct coal fuel cell, Xie Heping, Shenzhen University,directly converts the chemical energy of coal into electricity, science and technology,

प्रश्न) कोळशाचे ज्वलन न करता थेट विजेची निर्मिती करणारी जगातील पहिली शून्य-उत्सर्जन कोळसा बॅटरी कोणत्या देशाच्या शास्त्रज्ञांनी विकसित केली आहे ?

अमेरिका
जर्मनी
जपान
चीन

उत्तर : चीन

🏛️ संशोधक संस्था: हे क्रांतिकारी तंत्रज्ञान चीनमधील 'शेन्झेन युनिव्हर्सिटी' (Shenzhen University) आणि 'चायनीज अकॅडमी ऑफ सायन्सेस' च्या प्राध्यापक झी हेपिंग (Xie Heping) यांच्या नेतृत्वाखालील टीमने विकसित केले आहे.
🔋कार्यपद्धत : या पद्धतीमध्ये कोळशाची बारीक पावडर केली जाते.
बॅटरीच्या ॲनोड (Anode) चेंबरमध्ये कोळसा आणि कॅथोड (Cathode) चेंबरमध्ये ऑक्सिजन पुरवला जातो.
त्यामध्ये कोळशाचे ज्वलन न होता थेट इलेक्ट्रोकेमिकल ऑक्सिडेशन (Electrochemical Oxidation) प्रक्रियेद्वारे विजेची निर्मिती होते.
✅ उच्च कार्यक्षमता ( High Efficiency) - पारंपरिक वीज प्रकल्पांमध्ये कोळशापासून वीज बनवताना वाफेचे चक्र (Steam Cycle) आणि टर्बाइन वापरावे लागते, ज्यामुळे ऊर्जेचा अपव्यय होतो.
या कोळसा बॅटरीची कार्यक्षमता नेहमीच्या कोळसा प्रकल्पांपेक्षा खूप जास्त आहे.
🌳 कार्बन कॅप्चर - या प्रक्रियेत तयार होणारा कार्बन डायऑक्साइड (CO2) हवेत सोडला जात नाही, तर तो अत्यंत शुद्ध स्वरूपात (High Purity) सिस्टीममध्येच जमा केला जातो.

प्रश्न 2) अलीकडेच आंतरराष्ट्रीय स्तरावर विज्ञान व पर्यावरण क्षेत्रात चर्चेत आलेल्या जागतिक पहिल्या 'शून्य उत्सर्जन कोळसा बॅटरी' (Zero-Emission Coal Battery) या तंत्रज्ञानाबाबत खालील विधाने विचारात घ्या:

अ) या नाविन्यपूर्ण तंत्रज्ञानाचा शोध अमेरिकेतील अग्रगण्य वैज्ञानिक आणि ऊर्जा संशोधन संस्थांच्या पथकाने लावला आहे.
ब) हे तंत्रज्ञान कोळशाचे उघड्या हवेत थेट ज्वलन (Direct Combustion) न करता 'केमिकल लूपिंग' (Chemical Looping) या प्रगत रासायनिक प्रक्रियेवर कार्य करते.
क) या बॅटरीमध्ये अंतर्गत 'कार्बन कॅप्चर' (In-built Carbon Capture) यंत्रणा असल्यामुळे पर्यावरणात होणारे कार्बन डायऑक्साइडचे (CO2) निव्वळ उत्सर्जन शून्य राखले जाते.

वरीलपैकी कोणती विधाने बरोबर आहेत ?
1. फक्त अ आणि ब
2. फक्त ब आणि क
3. फक्त अ आणि क
4. वरील सर्व विधाने बरोबर आहेत.

उत्तर : फक्त ब आणि क

❌ विधान (अ ) चुकीचे आहे कारण हा शोध चीन ने लावला आहे.

🏛️ संशोधक संस्था: हे क्रांतिकारी तंत्रज्ञान चीनमधील 'शेन्झेन युनिव्हर्सिटी' (Shenzhen University) आणि 'चायनीज अकॅडमी ऑफ सायन्सेस' च्या प्राध्यापक झी हेपिंग (Xie Heping) यांच्या नेतृत्वाखालील टीमने विकसित केले आहे.
🔋कार्यपद्धत : या पद्धतीमध्ये कोळशाची बारीक पावडर केली जाते.
बॅटरीच्या ॲनोड (Anode) चेंबरमध्ये कोळसा आणि कॅथोड (Cathode) चेंबरमध्ये ऑक्सिजन पुरवला जातो.
त्यामध्ये कोळशाचे ज्वलन न होता थेट इलेक्ट्रोकेमिकल ऑक्सिडेशन (Electrochemical Oxidation) प्रक्रियेद्वारे विजेची निर्मिती होते.
✅ उच्च कार्यक्षमता ( High Efficiency) - पारंपरिक वीज प्रकल्पांमध्ये कोळशापासून वीज बनवताना वाफेचे चक्र (Steam Cycle) आणि टर्बाइन वापरावे लागते, ज्यामुळे ऊर्जेचा अपव्यय होतो.
या कोळसा बॅटरीची कार्यक्षमता नेहमीच्या कोळसा प्रकल्पांपेक्षा खूप जास्त आहे.
🌳 कार्बन कॅप्चर - या प्रक्रियेत तयार होणारा कार्बन डायऑक्साइड (CO2) हवेत सोडला जात नाही, तर तो अत्यंत शुद्ध स्वरूपात (High Purity) सिस्टीममध्येच जमा केला जातो.

⚙️ ही बॅटरी कार्य कशी करते ?

• पारंपारिक थर्मल पॉवर प्लांटमध्ये कोळसा 'जाळला' (Burn/Combustion) जातो, ज्यामुळे उष्णता निर्माण होते आणि घातक वायू बाहेर पडतात.

• मात्र, या नवीन कोळसा बॅटरीमध्ये (ज्याला तांत्रिक भाषेत 'डायरेक्ट कार्बन इंधन सेल' - DCFC किंवा 'कार्बन-ओरिएंटेड मेटल-एअर बॅटरी सिस्टीम' म्हणतात) कोळसा अजिबात जाळला जात नाही, तर तो एका प्रगत 'रासायनिक प्रक्रियेद्वारे' (Electrochemical Process) वीज तयार करतो.

1) पायरी 1 (इंधन निवड) - या बॅटरीमध्ये शुद्ध केलेल्या कोळशाच्या पावडरचा (सॉलिड कार्बन) वापर बॅटरीचा 'अ‍ॅनोड' (Anode - धन अग्र) म्हणजेच मुख्य इंधन स्रोत म्हणून केला जातो.

2) पायरी 2 (रासायनिक अभिक्रिया) - बॅटरीच्या दुसऱ्या टोकाकडून (Cathode - ऋण अग्र) हवेतील ऑक्सिजन आत सोडला जातो. जेव्हा कोळसा (कार्बन) आणि ऑक्सिजन यांच्यात अंतर्गत रासायनिक अभिक्रिया होते, तेव्हा थेट इलेक्ट्रॉन्स (Electrons) मुक्त होतात आणि वीज (Electric Current) तयार होते.

3) पायरी 3 (कार्बन कॅप्चर - CCUS) - या प्रक्रियेतून केवळ शुद्ध कार्बन डायऑक्साइड हा एकमेव वायू उप-उत्पादन (By-product) म्हणून तयार होतो. पारंपारिक कोळसा कारखान्यांसारखी यामध्ये घातक राख (Ash), सल्फर डायऑक्साइड किंवा नायट्रोजन ऑक्साईड्स तयार होत नाहीत.

4) पायरी 4 (शून्य उत्सर्जन साठवणूक) - बॅटरी पूर्णपणे सीलबंद (Closed-loop) असल्यामुळे, तयार झालेला हा शुद्ध कार्बन डायऑक्साइड वायू हवेत सोडण्याऐवजी पूर्णपणे पकडला (Capture) जातो. हा साठवलेला जमिनीत सुरक्षितपणे गाडला जातो (Carbon Storage) किंवा त्याचा वापर इतर रासायनिक उत्पादने बनवण्यासाठी केला जातो. यामुळे वातावरणातील उत्सर्जन 'शून्य' राहते.

🎯 या तंत्रज्ञानाचे आर्थिक व जागतिक महत्त्व (Significance)

1) ऊर्जा साठवणूक (Storage Capacity) - ही यंत्रणा केवळ स्वच्छ वीज निर्माण करत नाही, तर एखाद्या रासायनिक बॅटरीसारखीच ऊर्जा साठवून ठेवते आणि जेव्हा गरज असेल, तेव्हा केमिकल रिॲक्शन सुरू करून कोणत्याही धुराशिवाय थेट वीज पुरवठा (Power Supply) करू शकते.

2) जागतिक हवामान ध्येय - संयुक्त राष्ट्रांच्या हवामान परिषदेतील (COP) 'नेट झिरो' (Net-Zero कार्बन उत्सर्जन) उद्दिष्ट साध्य करण्यासाठी हे तंत्रज्ञान मैलाचा दगड ठरणार आहे.

3) शाश्वत ऊर्जा संक्रमण (Sustainable Energy Transition) - भारत आणि जगातील इतर विकसनशील देश अजूनही विजेसाठी कोळशावर मोठ्या प्रमाणावर अवलंबून आहेत.

अचानक कोळसा बंद करणे आर्थिकदृष्ट्या शक्य नसल्याने, हे तंत्रज्ञान कोळशाचा वापर करूनही पर्यावरण सुरक्षित ठेवण्याचा एक सुवर्णमध्य प्रदान करते.

🔑 परीक्षेच्या दृष्टीने IMP रिव्हिजन पॉईंट्स : Zero-Carbon Direct Coal Fuel Cell

• जगातील पहिली शून्य उत्सर्जन कोळसा बॅटरी → चीन

• संशोधक → प्राध्यापक झी हेपिंग (Xie Heping) यांच्या नेतृत्वाखालील टीम

• कार्यपद्धती → कोळसा थेट न जाळता प्रगत रासायनिक प्रक्रियेद्वारे ऊर्जेची निर्मिती.

• मुख्य फायदा → हवेत कार्बन डायऑक्साइड (CO2) चे उत्सर्जन शून्य टक्क्यांवर आणणे.

Important Affairs

18-05-2026

चालू घडामोडी | व्हिटली पुरस्कार जिंकणाऱ्या 2 भारतीय महिला कोण ?

Whitley Award

📚 Subject : GS - पर्यावरण, पुरस्कार

प्रश्न) डॉ. बर्खा सुब्बा यांना पर्यावरण संवर्धन क्षेत्रातील प्रतिष्ठेचा 'व्हिटली पुरस्कार 2026' हा खालीलपैकी कोणत्या दुर्मिळ प्राण्याच्या संरक्षणासाठी देण्यात आला ?

1. ग्रेटर अ‍ॅडजुटंट स्टॉर्क

2. हिमालयीन सॅलामँडर

3. इंडियन स्किमर पक्षी

4. रेड पांडा

उत्तर : हिमालयीन सॅलामँडर

📰 बातमी काय ?

• वैश्विक गौरव (2026): पर्यावरण आणि वन्यजीव संवर्धन क्षेत्रातील अत्यंत प्रतिष्ठित मानला जाणारा 'व्हिटली पुरस्कार 2026' (Whitley Awards) नुकताच जाहीर झाला आहे.

• भारतीय महिलांची कामगिरी: या वर्षी जगभरातून निवडण्यात आलेल्या 6 प्रमुख विजेत्यांमध्ये भारतातील दोन महिला संवर्धनशास्त्रज्ञांचा (Conservationists) समावेश आहे.

• परवीन शेख आणि डॉ. बर्खा सुब्बा अशी या दोन विजेत्यांची नावे असून, लंडन येथे युनायटेड किंगडमच्या (UK) राजकुमारी प्रिन्सेस अ‍ॅन (Princess Anne) यांच्या हस्ते त्यांना हा पुरस्कार प्रदान करण्यात आला.

व्हिटली पुरस्कार जिंकणाऱ्या 2 भारतीय महिला कोण ?
Whitley Award

📚 Subject : GS - पर्यावरण, पुरस्कार

सरळसेवा, तलाठी, वनरक्षक, पोलीस भरती, अग्निवीर , रेल्वे भरती, SSC GD, MPSC, UPSC परीक्षेसाठी विचारलेले / संभाव्य महत्त्वपूर्ण प्रश्न

प्रश्न) डॉ. बर्खा सुब्बा यांना पर्यावरण संवर्धन क्षेत्रातील प्रतिष्ठेचा 'व्हिटली पुरस्कार 2026' हा खालीलपैकी कोणत्या दुर्मिळ प्राण्याच्या संरक्षणासाठी देण्यात आला ?

1. ग्रेटर अ‍ॅडजुटंट स्टॉर्क
2. हिमालयीन सॅलामँडर
3. इंडियन स्किमर पक्षी
4. रेड पांडा

उत्तर : हिमालयीन सॅलामँडर

📰 बातमी काय ?
वैश्विक गौरव (2026): पर्यावरण आणि वन्यजीव संवर्धन क्षेत्रातील अत्यंत प्रतिष्ठित मानला जाणारा 'व्हिटली पुरस्कार 2026' (Whitley Awards) नुकताच जाहीर झाला आहे.
भारतीय महिलांची कामगिरी: या वर्षी जगभरातून निवडण्यात आलेल्या 6 प्रमुख विजेत्यांमध्ये भारतातील दोन महिला संवर्धनशास्त्रज्ञांचा (Conservationists) समावेश आहे.
परवीन शेख आणि डॉ. बर्खा सुब्बा अशी या दोन विजेत्यांची नावे असून, लंडन येथे युनायटेड किंगडमच्या (UK) राजकुमारी प्रिन्सेस अ‍ॅन (Princess Anne) यांच्या हस्ते त्यांना हा पुरस्कार प्रदान करण्यात आला.

🧐 व्हिटली पुरस्कार (Whitley Award)
🌳 'ग्रीन ऑस्कर' - हा पुरस्कार पर्यावरण संवर्धन क्षेत्रातील कामगिरीसाठी दिला जातो. याला जागतिक स्तरावर 'ग्रीन ऑस्कर' (Green Oscars) म्हणून ओळखले जाते.
🏛️ स्थापना व संस्था - या पुरस्काराची स्थापना यूके (UK) मधील 'व्हिटली फंड फॉर नेचर' (Whitley Fund for Nature - WFN) या धर्मादाय संस्थेद्वारे करण्यात आली आहे.
🎯 उद्देश - आशिया, आफ्रिका आणि लॅटिन अमेरिकेसारख्या विकसनशील देशांमधील तळागाळातील (Grassroots) पर्यावरण आणि वन्यजीव संवर्धकांनो आर्थिक बळ देणे.
🏆 पुरस्काराचे स्वरूप - या पुरस्कारांतर्गत विजेत्यांना त्यांच्या प्रकल्पाचा विस्तार करण्यासाठी 1 वर्षासाठी 50,000 पाउंड्स (£50,000) चा निधी, विशेष प्रशिक्षण आणि आंतरराष्ट्रीय ओळख दिली जाते.

🏆 'व्हिटली गोल्ड अवॉर्ड 2026' कोणाला देण्यात आला ?
या वर्षीचा मुख्य 'व्हिटली गोल्ड अवॉर्ड 2026' हा इंडोनेशियाच्या फारविझा फरहान (Farwiza Farhan) यांना देण्यात आला आहे.

🇮🇳 भारतीय विजेते आणि त्यांचे महत्त्वपूर्ण योगदान
1) परवीन शेख (Parveen Shaikh) -
प्रकल्प विषय - 'स्किमर गार्डियन्स: प्रोटेक्टिंग रिव्हरिन बर्ड्स अँड देअर हॅबिटॅट' (Skimmer guardians: protecting riverine birds and their habitats).
योगदान - परवीन शेख या अत्यंत दुर्मिळ आणि संकटग्रस्त असलेल्या 'इंडियन स्किमर' (Indian Skimmer) या नदीकाठच्या पक्ष्याच्या संरक्षणासाठी काम करत आहेत. जगभरातील एकूण 'इंडियन स्किमर' पैकी 90% पेक्षा जास्त लोकसंख्या केवळ भारतात आढळते.
कामगिरी - त्यांनी चंबळ नदी खोऱ्यात स्थानिक लोकांना एकत्र करून 'गार्डियन्स ऑफ द स्किमर' ही मोहीम सुरू केली. त्यांच्या प्रयत्नांमुळे चंबळमधील या पक्ष्यांची संख्या 2017 मधील 400 वरून 2025 पर्यंत जवळपास 1,000 झाली आहे.

2) डॉ. बर्खा सुब्बा (Dr. Barkha Subba)
प्रकल्प विषय - 'सर्व्हायव्हर ऑफ अ लॉस्ट वर्ल्ड: सेविंग द हिमालयन सॅलामँडर अँड इट्स वेटलँड्स' (Survivor of a lost world: saving the Himalayan salamander and its wetlands).
योगदान - डॉ. बर्खा सुब्बा या फेडरेशन ऑफ सोसायटीज फॉर एन्व्हायर्नमेंटल प्रोटेक्शन (FSEP) या संस्थेच्या माध्यमातून दार्जिलिंग टेकड्यांमध्ये (पश्चिम बंगाल) अत्यंत दुर्मिळ आणि वैशिष्ट्यपूर्ण अशा 'हिमालयीन सॅलामँडर' (Himalayan Salamander) या उभयचर (Amphibian) प्राण्याच्या आणि त्याच्या पाणथळ जागांच्या (Wetlands) संरक्षणासाठी काम करत आहेत.
कामगिरी - दार्जिलिंग परिसरातील पाणथळ जागांचे होणारे प्रदूषण आणि मानवी हस्तक्षेप रोखण्यासाठी त्यांनी स्थानिक चहाच्या बागांचे व्यवस्थापक आणि नागरिकांना एकत्र करून संवर्धनाचे मॉडेल उभे केले.

🔑 परीक्षेच्या दृष्टीने IMP रिव्हिजन पॉईंट्स : व्हिटली पुरस्कार

पुरस्काराचे टोपणनाव → 'ग्रीन ऑस्कर' (Green Oscars)
पुरस्कार देणारी संस्था → व्हिटली फंड फॉर नेचर (WFN), युनायटेड किंगडम.
पुरस्कार निधी रक्कम → 50,000 पाउंड्स (£50,000).
भारतीय विजेते 2026 → परवीन शेख आणि डॉ. बर्खा सुब्बा.
परवीन शेख यांचे कार्यक्षेत्र → इंडियन स्किमर पक्षी संवर्धन
डॉ. बर्खा सुब्बा यांचे कार्यक्षेत्र → हिमालयीन सॅलामँडर आणि पाणथळ जागा संवर्धन
2026 चा व्हिटली गोल्ड अवॉर्ड विजेता → फारविझा फरहान (इंडोनेशिया)

source news
https://whitleyaward.org/winners-hub/

Parveen Shaikh Wins 2026 Whitley Award, Barkha Subba Wins 2026 Whitley Award, Himalayan salamander, conservation of the Indian Skimmer, Whitley Fund for Nature , Green Oscars, Puraskar konala milala, Environment awards, environment notes, vanrakshak bharti, forest guard, paryavaran notes,

प्रश्न) डॉ. बर्खा सुब्बा यांना पर्यावरण संवर्धन क्षेत्रातील प्रतिष्ठेचा 'व्हिटली पुरस्कार 2026' हा खालीलपैकी कोणत्या दुर्मिळ प्राण्याच्या संरक्षणासाठी देण्यात आला ?

1. ग्रेटर अ‍ॅडजुटंट स्टॉर्क
2. हिमालयीन सॅलामँडर
3. इंडियन स्किमर पक्षी
4. रेड पांडा

उत्तर : हिमालयीन सॅलामँडर

डॉ. बर्खा सुब्बा यांनी दार्जिलिंगच्या पर्वतीय प्रदेशात आढळणाऱ्या दुर्मिळ आणि नष्ट होत चाललेल्या 'हिमालयीन सॅलामँडर' (Himalayan Salamander) आणि तिथल्या पाणथळ जागांच्या संरक्षणासाठी स्थानिक समुदायाला एकत्र करून मोठे काम उभे केले आहे, म्हणूनच त्यांना 2026 चा व्हिटली पुरस्कार देण्यात आला आहे.

प्रश्न) नुकत्याच जाहीर झालेल्या आंतरराष्ट्रीय 'व्हिटली पुरस्कार 2026' (Whitley Awards) बाबत खालील विधानांचा विचार करा :
अ) या पुरस्काराला जागतिक स्तरावर 'ग्रीन ऑस्कर' म्हणून ओळखले जाते आणि हा युनायटेड किंगडमच्या संस्थेकडून दिला जातो.
ब) वर्ष 2026 च्या पुरस्कारांमध्ये भारताच्या परवीन शेख यांना 'हिमालयीन सॅलामँडर' या प्राण्याच्या संरक्षणासाठी हा पुरस्कार मिळाला आहे.
क) डॉ. बर्खा सुब्बा यांना दार्जिलिंग परिसरातील 'इंडियन स्किमर' या पक्ष्याच्या आणि त्याच्या नदी परिसंस्थेच्या संवर्धनासाठी हा सन्मान मिळाला.

वरीलपैकी कोणते/ती विधान/विधाने बरोबर आहेत ?
1. फक्त (अ)
2. फक्त (ब) आणि (क)
3. फक्त (अ) आणि (क)
4. वरील सर्व विधाने बरोबर आहेत.

उत्तर : फक्त (अ)

❌ विधाने (ब) आणि (क) चुकीची आहेत कारण - विधानांमध्ये नावांची आणि संबंधित प्राण्यांची/ पपक्ष्यांची आदलाबदल केली आहे.

1) परवीन शेख (Parveen Shaikh) -
योगदान - परवीन शेख या अत्यंत दुर्मिळ आणि संकटग्रस्त असलेल्या 'इंडियन स्किमर' (Indian Skimmer) या नदीकाठच्या पक्ष्याच्या संरक्षणासाठी काम करत आहेत.
जगभरातील एकूण 'इंडियन स्किमर' पैकी 90% पेक्षा जास्त लोकसंख्या केवळ भारतात आढळते.

2) डॉ. बर्खा सुब्बा (Dr. Barkha Subba)
डॉ. बर्खा सुब्बा या फेडरेशन ऑफ सोसायटीज फॉर एन्व्हायर्नमेंटल प्रोटेक्शन (FSEP) या संस्थेच्या माध्यमातून दार्जिलिंग टेकड्यांमध्ये (पश्चिम बंगाल) अत्यंत दुर्मिळ आणि वैशिष्ट्यपूर्ण अशा 'हिमालयीन सॅलामँडर' (Himalayan Salamander) या उभयचर (Amphibian) प्राण्याच्या आणि त्याच्या पाणथळ जागांच्या (Wetlands) संरक्षणासाठी काम करत आहेत.

🧐 व्हिटली पुरस्कार (Whitley Award)

• 🌳 'ग्रीन ऑस्कर' - हा पुरस्कार पर्यावरण संवर्धन क्षेत्रातील कामगिरीसाठी दिला जातो. याला जागतिक स्तरावर 'ग्रीन ऑस्कर' (Green Oscars) म्हणून ओळखले जाते.

🏛️ स्थापना व संस्था - या पुरस्काराची स्थापना यूके (UK) मधील 'व्हिटली फंड फॉर नेचर' (Whitley Fund for Nature - WFN) या धर्मादाय संस्थेद्वारे करण्यात आली आहे.

• 🎯 उद्देश - आशिया, आफ्रिका आणि लॅटिन अमेरिकेसारख्या विकसनशील देशांमधील तळागाळातील (Grassroots) पर्यावरण आणि वन्यजीव संवर्धकांनो आर्थिक बळ देणे.

• 🏆 पुरस्काराचे स्वरूप - या पुरस्कारांतर्गत विजेत्यांना त्यांच्या प्रकल्पाचा विस्तार करण्यासाठी 1 वर्षासाठी 50,000 पाउंड्स (£50,000) चा निधी, विशेष प्रशिक्षण आणि आंतरराष्ट्रीय ओळख दिली जाते.

🏆 'व्हिटली गोल्ड अवॉर्ड 2026' कोणाला देण्यात आला ?

• या वर्षीचा मुख्य 'व्हिटली गोल्ड अवॉर्ड 2026' हा इंडोनेशियाच्या फारविझा फरहान (Farwiza Farhan) यांना देण्यात आला आहे.

🇮🇳 भारतीय विजेते आणि त्यांचे महत्त्वपूर्ण योगदान

1) परवीन शेख (Parveen Shaikh) -

• प्रकल्प विषय - 'स्किमर गार्डियन्स: प्रोटेक्टिंग रिव्हरिन बर्ड्स अँड देअर हॅबिटॅट' (Skimmer guardians: protecting riverine birds and their habitats).

• योगदान - परवीन शेख या अत्यंत दुर्मिळ आणि संकटग्रस्त असलेल्या 'इंडियन स्किमर' (Indian Skimmer) या नदीकाठच्या पक्ष्याच्या संरक्षणासाठी काम करत आहेत. जगभरातील एकूण 'इंडियन स्किमर' पैकी 90% पेक्षा जास्त लोकसंख्या केवळ भारतात आढळते.

• कामगिरी - त्यांनी चंबळ नदी खोऱ्यात स्थानिक लोकांना एकत्र करून 'गार्डियन्स ऑफ द स्किमर' ही मोहीम सुरू केली. त्यांच्या प्रयत्नांमुळे चंबळमधील या पक्ष्यांची संख्या 2017 मधील 400 वरून 2025 पर्यंत जवळपास 1,000 झाली आहे.

2) डॉ. बर्खा सुब्बा (Dr. Barkha Subba)

• प्रकल्प विषय - 'सर्व्हायव्हर ऑफ अ लॉस्ट वर्ल्ड: सेविंग द हिमालयन सॅलामँडर अँड इट्स वेटलँड्स' (Survivor of a lost world: saving the Himalayan salamander and its wetlands).

• योगदान - डॉ. बर्खा सुब्बा या फेडरेशन ऑफ सोसायटीज फॉर एन्व्हायर्नमेंटल प्रोटेक्शन (FSEP) या संस्थेच्या माध्यमातून दार्जिलिंग टेकड्यांमध्ये (पश्चिम बंगाल) अत्यंत दुर्मिळ आणि वैशिष्ट्यपूर्ण अशा 'हिमालयीन सॅलामँडर' (Himalayan Salamander) या उभयचर (Amphibian) प्राण्याच्या आणि त्याच्या पाणथळ जागांच्या (Wetlands) संरक्षणासाठी काम करत आहेत.

• कामगिरी - दार्जिलिंग परिसरातील पाणथळ जागांचे होणारे प्रदूषण आणि मानवी हस्तक्षेप रोखण्यासाठी त्यांनी स्थानिक चहाच्या बागांचे व्यवस्थापक आणि नागरिकांना एकत्र करून संवर्धनाचे मॉडेल उभे केले.

🔑 परीक्षेच्या दृष्टीने IMP रिव्हिजन पॉईंट्स : व्हिटली पुरस्कार

• पुरस्काराचे टोपणनाव → 'ग्रीन ऑस्कर' (Green Oscars)

• पुरस्कार देणारी संस्था → व्हिटली फंड फॉर नेचर (WFN), युनायटेड किंगडम.

• पुरस्कार निधी रक्कम → 50,000 पाउंड्स (£50,000).

• भारतीय विजेते 2026 → परवीन शेख आणि डॉ. बर्खा सुब्बा.

• परवीन शेख यांचे कार्यक्षेत्र → इंडियन स्किमर पक्षी संवर्धन

• डॉ. बर्खा सुब्बा यांचे कार्यक्षेत्र → हिमालयीन सॅलामँडर आणि पाणथळ जागा संवर्धन

• 2026 चा व्हिटली गोल्ड अवॉर्ड विजेता → फारविझा फरहान (इंडोनेशिया)

Important Affairs

16-05-2026

चालू घडामोडी | सिक्कीम राज्य स्थापना दिन

Statehood Day of Sikkim

📚 Subject : GS - दिनविशेष, राज्यशास्त्र

प्रश्न) 16 मे 1975 रोजी सिक्कीम हे खालीलपैकी कोणत्या घटनादुरुस्ती अन्वये भारतीय संघराज्याचे 22 वे अधिकृत राज्य बनले ?

24 वी घटनादुरुस्ती
31 वी घटनादुरुस्ती
36 वी घटनादुरुस्ती
42 वी घटनादुरुस्ती

उत्तर : 36 वी घटनादुरुस्ती

📰 बातमी काय ?

• भारताच्या उपराष्ट्रपतींनी 16 मे 2026 रोजी गँगटोक (Gangtok) येथे आयोजित सिक्कीमच्या 51व्या राज्य वर्धापनदिन (51st Statehood Day) सोहळ्याला संबोधित केले.

• 16 मे 1975 रोजी सिक्कीम अधिकृतपणे भारतीय संघराज्याचा भाग बनले होते, ज्याला 2026 मध्ये 51 वर्षे पूर्ण झाली आहेत.

सिक्कीम राज्य स्थापना दिन
Statehood Day of Sikkim

📚 Subject : GS - दिनविशेष, राज्यशास्त्र

सरळसेवा, तलाठी, वनरक्षक, पोलीस भरती, अग्निवीर , रेल्वे भरती, SSC GD, MPSC, UPSC परीक्षेसाठी विचारलेले / संभाव्य महत्त्वपूर्ण प्रश्न

प्रश्न) 16 मे 1975 रोजी सिक्कीम हे खालीलपैकी कोणत्या घटनादुरुस्ती अन्वये भारतीय संघराज्याचे 22 वे अधिकृत राज्य बनले ?
24 वी घटनादुरुस्ती
31 वी घटनादुरुस्ती
36 वी घटनादुरुस्ती
42 वी घटनादुरुस्ती

उत्तर : 36 वी घटनादुरुस्ती

📰 बातमी काय ?
भारताच्या उपराष्ट्रपतींनी 16 मे 2026 रोजी गँगटोक (Gangtok) येथे आयोजित सिक्कीमच्या 51 व्या राज्य वर्धापनदिन (51st Statehood Day) सोहळ्याला संबोधित केले.
16 मे 1975 रोजी सिक्कीम अधिकृतपणे भारतीय संघराज्याचा भाग बनले होते, ज्याला 2026 मध्ये 51 वर्षे पूर्ण झाली आहेत.

🔍 सिक्कीमची ऐतिहासिक पार्श्वभूमी :
1) चोग्याल राजेशाही (Chogyal Monarchy) -
भारतात विलीन होण्यापूर्वी, सिक्कीम हा एक सार्वभौम हिमालयातील देश होता, जिथे 1642 पासून ते 1975 पर्यंत वंशपरंपरेने 'नामग्याल घराण्याचे' (चोग्याल) राज्य होते.

2) रक्षित राज्य काळ (Protectorate Era: 1947–1974) -
भारताच्या स्वातंत्र्यानंतर, 'भारत-सिक्कीम करार, 1950' नुसार सिक्कीमला भारताचे 'रक्षित राज्य' (Protectorate) घोषित करण्यात आले.
या अंतर्गत सिक्कीमची अंतर्गत स्वायत्तता कायम राहिली, परंतु त्याचे संरक्षण (Defense), परराष्ट्र व्यवहार (External Affairs) आणि दळणवळण (Communications) ही जबाबदारी भारत सरकारकडे सोपवण्यात आली.

⛳️ संकल्पना - 'सार्वमत' (Referendum) म्हणजे काय ?
"एखाद्या अत्यंत महत्त्वाच्या राष्ट्रीय किंवा राजकीय मुद्द्यावर थेट जनतेचे मत मागवणे" होय.
यात लोकप्रतिनिधी किंवा सरकार निर्णय घेत नाही, तर देशातील सर्वसामान्य नागरिक थेट 'हो' (Yes) किंवा 'नाही' (No) या स्वरूपात मतदान करून आपला अंतिम निर्णय ठरवतात.

🧐 सिक्कीमच्या भारतातील विलीनीकरणाचा घटनात्मक इतिहास (Constitutional Evolution)
1) 35 वी घटनादुरुस्ती कायदा, 1974 - या दुरुस्तीद्वारे सिक्कीमला भारताचे 'सहयोगी राज्य' (Associate State) म्हणून एक विशेष व तात्पुरता दर्जा देण्यात आला होता.

2) सार्वमत (April 1975 Referendum) - एप्रिल 1975 मध्ये सिक्कीममध्ये एक ऐतिहासिक सार्वमत घेण्यात आले, ज्यामध्ये 97% पेक्षा जास्त मतदारांनी राजेशाही पूर्णपणे संपुष्टात आणून भारतात सामील होण्याच्या बाजूने प्रचंड मतदान केले.

3) 36 वी घटनादुरुस्ती कायदा, 1975 - सार्वमतानंतर संसदेने हा कायदा संमत केला.
या ऐतिहासिक पावलामुळे 16 मे 1975 रोजी सिक्कीम अधिकृतपणे भारताचे 22 वे राज्य (22nd State) म्हणून पूर्णपणे समाविष्ट झाले आणि सहयोगी राज्याचा दर्जा रद्द झाला.

4) कलम 371F (Article 371F - विशेष तरतुदी) -
भारतीय संविधानातील कलम 371F अन्वये सिक्कीमला विशेष दर्जा देण्यात आला आहे.
हा अनुच्छेद सिक्कीमच्या जुन्या स्थानिक कायद्यांचे रक्षण करतो, मूळ रहिवाशांशिवाय इतरांना जमीन खरेदीवर निर्बंध घालून स्थानिक लोकसंख्याशास्त्राचे संरक्षण करतो आणि राज्यातील शांतता राखण्यासाठी राज्यपालांना (Governor) विशेष अधिकार देतो.

🔑 परीक्षेच्या दृष्टीने IMP रिव्हिजन पॉईंट्स :
सिक्कीम राज्य वर्धापनदिन → 16 मे (16 मे 1975 रोजी स्थापना)
भारताचे कितवे राज्य ? → 22 वे राज्य
35 वी घटनादुरुस्ती (1974) → सिक्कीमला 'सहयोगी राज्य' (Associate State) चा दर्जा दिला.
36 वी घटनादुरुस्ती (1975) → सिक्कीमचा भारतात पूर्ण विलय (22 वे पूर्ण राज्य बनले).
पूर्वीचे राजघराणे → नामग्याल घराणे (चोग्याल राजेशाही - 1642 ते 1597).

Statehood Day of Sikkim, Sikkim Rajya sthapna din, 36th Constitutional Amendment Act, 1975, 35th Constitutional Amendment Act, 1974, History of Sikkim Statehood, Chogyal Monarchy, Namgyal dynasty, Indo-Sikkim Treaty of 1950, referendum mhanje kay, sikkim bhartat kevha samil zale, indian States, Indian constitution bhartache sanvidhan Rajyashastra rajyaghatna, India after independence, state reorganization,

प्रश्न) 16 मे 1975 रोजी सिक्कीम हे खालीलपैकी कोणत्या घटनादुरुस्ती अन्वये भारतीय संघराज्याचे 22 वे अधिकृत राज्य बनले ?
24 वी घटनादुरुस्ती
31 वी घटनादुरुस्ती
36 वी घटनादुरुस्ती
42 वी घटनादुरुस्ती

उत्तर : 36 वी घटनादुरुस्ती

✍️ 36 व्या घटनादुरुस्ती कायदा, 1975 नुसार सिक्कीममधील राजेशाही संपुष्टात आणून त्याला भारताचे 22 वे अधिकृत राज्य घोषित करण्यात आले.
म्हणूनच दरवर्षी 16 मे हा दिवस सिक्कीमचा राज्य वर्धापनदिन म्हणून साजरा केला जातो.
✍️ अधिक माहिती -
कलम 371F (Article 371F - विशेष तरतुदी) -
भारतीय संविधानातील कलम 371F अन्वये सिक्कीमला विशेष दर्जा देण्यात आला आहे.
हा अनुच्छेद सिक्कीमच्या जुन्या स्थानिक कायद्यांचे रक्षण करतो, मूळ रहिवाशांशिवाय इतरांना जमीन खरेदीवर निर्बंध घालून स्थानिक लोकसंख्याशास्त्राचे संरक्षण करतो आणि राज्यातील शांतता राखण्यासाठी राज्यपालांना (Governor) विशेष अधिकार देतो.

प्रश्न) सिक्कीमच्या राज्य निर्मिती संदर्भात खालील विधानांचा विचार करा आणि योग्य विधान/विधाने असलेला पर्याय निवडा :
(अ) दरवर्षी 16 मे हा दिवस सिक्कीमचा राज्य स्थापना दिन म्हणून साजरा केला जातो.
(ब) 1975 मध्ये झालेल्या 36 व्या घटनादुरुस्तीनुसार सिक्कीमला भारतीय संघराज्यात 22 वे पूर्ण राज्य म्हणून दर्जा मिळाला.
(क) भारतीय संविधानातील कलम 371 (F) अन्वये सिक्कीम राज्यासाठी विशेष तरतुदी करण्यात आल्या आहेत.

पर्याय :
फक्त (अ) आणि (ब) योग्य
फक्त (ब) आणि (क) योग्य
फक्त (अ) आणि (क) योग्य
वरील सर्व विधाने योग्य

उत्तर : वरील सर्व विधाने योग्य
सिक्कीम अधिकृतपणे 16 मे 1975 रोजी भारताचे 22 वे राज्य बनले.
त्यामुळे दरवर्षी 16 मे हा दिवस 'सिक्कीम राज्य स्थापना दिन' म्हणून साजरा केला जातो.

ऐतिहासिक पार्श्वभूमी व राजेशाहीचा अंत -
भारतात विलीन होण्यापूर्वी, सिक्कीम हा एक सार्वभौम हिमालयातील देश होता, जिथे 1642 पासून ते 1975 पर्यंत वंशपरंपरेने 'नामग्याल घराण्याचे' (चोग्याल) राज्य होते.
१९७५ मध्ये तेथील जनतेने सार्वमताद्वारे (Referendum) राजेशाही संपवून भारतात विलीन होण्याचा निर्णय घेतला.

✍️ कलम 371 (F) (विशेष दर्जा) - हे कलम सिक्कीमच्या जुन्या स्थानिक कायद्यांचे रक्षण करतो, मूळ रहिवाशांशिवाय इतरांना जमीन खरेदीवर निर्बंध घालून स्थानिक लोकसंख्याशास्त्राचे संरक्षण करतो आणि राज्यातील शांतता राखण्यासाठी राज्यपालांना (Governor) विशेष अधिकार देतो.

🔍 सिक्कीमची ऐतिहासिक पार्श्वभूमी :

1) चोग्याल राजेशाही (Chogyal Monarchy) -

• भारतात विलीन होण्यापूर्वी, सिक्कीम हा एक सार्वभौम हिमालयातील देश होता, जिथे 1642 पासून ते 1975 पर्यंत वंशपरंपरेने 'नामग्याल घराण्याचे' (चोग्याल) राज्य होते.

2) रक्षित राज्य काळ (Protectorate Era: 1947–1974) -

• भारताच्या स्वातंत्र्यानंतर, 'भारत-सिक्कीम करार, 1950' नुसार सिक्कीमला भारताचे 'रक्षित राज्य' (Protectorate) घोषित करण्यात आले.

• या अंतर्गत सिक्कीमची अंतर्गत स्वायत्तता कायम राहिली, परंतु त्याचे संरक्षण (Defense), परराष्ट्र व्यवहार (External Affairs) आणि दळणवळण (Communications) ही जबाबदारी भारत सरकारकडे सोपवण्यात आली.

⛳️ संकल्पना - 'सार्वमत' (Referendum) म्हणजे काय ?

• "एखाद्या अत्यंत महत्त्वाच्या राष्ट्रीय किंवा राजकीय मुद्द्यावर थेट जनतेचे मत मागवणे" होय.

• यात लोकप्रतिनिधी किंवा सरकार निर्णय घेत नाही, तर देशातील सर्वसामान्य नागरिक थेट 'हो' (Yes) किंवा 'नाही' (No) या स्वरूपात मतदान करून आपला अंतिम निर्णय ठरवतात.

🧐 सिक्कीमच्या भारतातील विलीनीकरणाचा घटनात्मक इतिहास (Constitutional Evolution)

1) 35 वी घटनादुरुस्ती कायदा, 1974 - या दुरुस्तीद्वारे सिक्कीमला भारताचे 'सहयोगी राज्य' (Associate State) म्हणून एक विशेष व तात्पुरता दर्जा देण्यात आला होता.

2) सार्वमत (April 1975 Referendum) - एप्रिल 1975 मध्ये सिक्कीममध्ये एक ऐतिहासिक सार्वमत घेण्यात आले, ज्यामध्ये 97% पेक्षा जास्त मतदारांनी राजेशाही पूर्णपणे संपुष्टात आणून भारतात सामील होण्याच्या बाजूने प्रचंड मतदान केले.

3) 36 वी घटनादुरुस्ती कायदा, 1975 - सार्वमतानंतर संसदेने हा कायदा संमत केला.

या ऐतिहासिक पावलामुळे 16 मे 1975 रोजी सिक्कीम अधिकृतपणे भारताचे 22 वे राज्य (22nd State) म्हणून पूर्णपणे समाविष्ट झाले आणि सहयोगी राज्याचा दर्जा रद्द झाला.

4) कलम 371F (Article 371F - विशेष तरतुदी) -

भारतीय संविधानातील कलम 371F अन्वये सिक्कीमला विशेष दर्जा देण्यात आला आहे.

हा अनुच्छेद सिक्कीमच्या जुन्या स्थानिक कायद्यांचे रक्षण करतो, मूळ रहिवाशांशिवाय इतरांना जमीन खरेदीवर निर्बंध घालून स्थानिक लोकसंख्याशास्त्राचे संरक्षण करतो आणि राज्यातील शांतता राखण्यासाठी राज्यपालांना (Governor) विशेष अधिकार देतो.

🔑 परीक्षेच्या दृष्टीने IMP रिव्हिजन पॉईंट्स :

• सिक्कीम राज्य वर्धापनदिन → 16 मे (16 मे 1975 रोजी स्थापना)

• भारताचे कितवे राज्य ? → 22 वे राज्य

• 35वी घटनादुरुस्ती (1974) → सिक्कीमला 'सहयोगी राज्य' (Associate State) चा दर्जा दिला.

• 36वी घटनादुरुस्ती (1975) → सिक्कीमचा भारतात पूर्ण विलय (22 वे पूर्ण राज्य बनले).

• पूर्वीचे राजघराणे → नामग्याल घराणे (चोग्याल राजेशाही - 1642 ते 1975).

Important Affairs

16-05-2026

चालू घडामोडी | IITM 'इनक्युबेशन सेंटर उद्घाटन' आणि WISE-2026 आयोजन

IITM Pune Inaugurated Climate-Tech Incubation Center and Host Hosts WISE-2026 National Enterprise for Atmospheric Technology, NEAT, Ministry of Earth Sciences, Dr. M. Ravichandran, Weather and Climate Innovation Meet for Startups and Entrepreneurs, WISE-2026 world current affair, jagtik ghadamodi, world news, Chalu Ghadamodi 2025, Chalu Ghadamodi Marathi, Chalu Ghadamodi PDF Download, Chalu Ghadamodi Test Series, Chalu Ghadamodi Prashnottare, Mahatvachya Chalu Ghadamodi, Chalu Ghadamodi Sarav Prashna, Darrojchya Chalu Ghadamodi, Chalu Ghadamodi Marathi Masik, Talathi Chalu Ghadamodi 2025, Talathi Bharti Chalu Ghadamodi, Talathi Spardha Pariksha Chalu Ghadamodi, RRB Group D Chalu Ghadamodi Marathi, Railway Bharti Chalu Ghadamodi, RRB Sarav Prashna Chalu Ghadamodi, Maharashtra Police Bharti Chalu Ghadamodi, Police Bharti Chalu Ghadamodi Prashnottare, Maharashtra Police Chalu Ghadamodi 2025, SSC GD Chalu Ghadamodi Marathit, SSC Bharti Chalu Ghadamodi, SSC Prashnsancha Chalu Ghadamodi, Vanrakshak Bharti Chalu Ghadamodi, Vanrakshak Pariksha Chalu Ghadamodi, Vanrakshak Prashnapatrika Chalu Ghadamodi, Agniveer Bharti Chalu Ghadamodi 2025, Agniveer Spardha Pariksha Chalu Ghadamodi, Agniveer Sarav Prashna Chalu Ghadamodi, tcs chalu ghadamodi, ibps chalu ghadamodi, chalu Ghadamodi Marathi, current Affair marathi madhe, 2024 cha chalu Ghadamodi, police Bharti chalu Ghadamodi, police Bharti prashnasanch, police Bharti GK prashna, Mpsc chalu Ghadamodi, sarkari Naukri, sarkari job, sarkari yojna, Maharashtra cha chalu Ghadamodi, Maharashtra government yojna, PSI syllabus, PSI cutoff, police Bharti syllabus, police Bharti cutoff, police Bharti merit, MPSC Sathi book, MPSC Sathi pustak, police Bharti Sathi pustak, police Bharti magil prashnapatrika, MPSC previous years question papers, Mumbai police Bharti, Mumbai police Bharti Lekhi kadhi ahe, government GR, police Bharti result, MPSC result, SSC GD merit, sscgd syllabus, army Bharti merit, army Bharti result, UPSC Marathi, combine pariksha, talathi, talathi syllabus, talathi cutoff, talathi book list, talathi result, talathi merit, tcs mock test, tcs pattern, ibps pattern, tcs pyq, tcs sarav paper, tcs talathi paper, tcs pattern notes, tcs prashnasanch, tcs gk gs, tcs maths, tcs talathi, talathi jaga kiti ahe, saralseva exam, saralseva pariksha, saralseva result, zilha parishad Bharti, zilha parishad prashnapstrika, dinvishesh, Chalu Ghadamodi Marathi madhun, current Affair marathi madhe, headline-news, maharashtra-news, jhattpatt-batmya, pib, marathi batmya, government new channel, Pib, akashvani, the Hindu, Indian express, Loksatta, Lokmat, Dainik Bhaskar, sansad news, editorial, sampadkiya, vishleshan, Loksabha news, rajyasabha news, SSC GD notes, sscgd question papers, sscgd exam answer, results, SSC GD admit card, sscgd ground, exam centre, mpsc main answer writing, maharashtra police recruitment 2025, maharashtra police exam updates, maharashtra police bharti latest news, maharashtra police exam calendar 2025, maharashtra police exam syllabus pdf download, maharashtra police bharti exam pattern 2025, maharashtra police constable syllabus, physical test details maharashtra police, maharashtra police bharti admit card 2025, maharashtra police hall ticket download, maharashtra police exam admit card date, maharashtra police study material pdf, maharashtra police exam preparation tips, maharashtra police mock tests free, best books for maharashtra police exam, maharashtra police bharti previous year papers pdf, maharashtra police constable sample papers, maharashtra police si model question papers, maharashtra police eligibility criteria 2025, age limit for maharashtra police bharti, educational qualification maharashtra police, maharashtra police result 2025, maharashtra police merit list, maharashtra police exam cutoff marks, maharashtra police online application 2025, maharashtra police physical test details, document verification for maharashtra police bharti, maharashtra police recruitment 2024, maharashtra police exam calendar 2024, maharashtra police bharti exam pattern 2024, maharashtra police bharti admit card 2024, maharashtra police eligibility criteria 2024, maharashtra police result 2024, maharashtra police online application 2024, RRB Group D, Railway Group D, Railway Recruitment Board Group D, Railway Group D Exam, Railway Group Notification, Railway Group D Vacancy, Railway Group D Syllabus, Railway Group D Eligibility, Railway Group D Application, Railway Group D Admit Card, Railway Group D Result, Railway Group D Cut Off, Railway Group D Salary, Railway Group D Jobs, RRB Group D Study Material, RRB Group D Previous Papers, RRB Group D Mock Tests, RRB Group D Exam Pattern, current Affair, General Science, GK, GS, General Awareness, current affairs marathi , Mathematics, General Intelligence and reasoning, RRB chalu Ghadamodi, RRB Group D marathi notes, samanya vinyan, samanya, nyan, railway notes marathi madhe, railway pagar, pagar ani bhatta, railway bharti notes marathi, railway bhartichi tayari kashi karaychi, railway bharti magil varshanche prashnapatrika, railway bhartipyq, railway bharti prashnasanch, railway bharti test paper, railwetvnokrichi sandhi, railway job, railway bharticha syllabus, railway bharti pattern, railway bharti imp prashn, railway bhartila vicharle janare prashn, competitive exam, spardha parisha, railway bharti online class, railway bharti class, railway bharti chi tayari kashi karaychi, RRB Group D Syllabus, RRB Group D Previous Papers, RRB Group D Exam Pattern, RRB Group D Eligibility Criteria, RRB Group D Notification, RRB Group D Application, RRB Group D Admit Card, RRB Group D Result, RRB Group D Cut Off, RRB Group D Salary, RRB Group D Jobs, RRB Group D Coaching, RRB Group D Study Material, RRB Group D Mock Tests, Railway Group D Level 1, RRB Group D 2025, RRB Group D Level 1, RRB Group D Posts, RRB Group D Exam Pattern, RRB Group D Exam Date, RRB Group D Online Application, RRB Group D Previous Papers, RRB Group D Preparation Tips, RRB Group D Study Material, RRB Group D Coaching, RRB Group D Mock Tests, How to prepare for RRB Group D exam, RRB Group D exam syllabus 2025, RRB Group D eligibility criteria 2025, RRB Group D application form 2025, RRB Group D admit card download, RRB Group D result date 2025, RRB Group D cut off marks 2025, RRB Group D salary and allowances, Best books for RRB Group D exam, Online coaching for RRB Group D, Railway Group D , RRB Group D, Railway Jobs , Government Jobs, Railway Recruitment, RRB Group D Exam, Railway Group D Vacancy, RRB Group D Notification, Railway Group D Application, RRB Group D Salary, aajcha dinveshesh, suvichaar, jagtik dinveshsh, dinveshsh, gktoday, lucent

IITM 'Incubation Center Inauguration' and WISE-2026 organization

📚 Subject : GS

प्रश्न) 2026 मध्ये हवामान तंत्रज्ञान क्षेत्रातील स्टार्टअप्सना बळ देण्यासाठी 'WISE-2026' राष्ट्रीय परिषद आणि पहिल्या इनक्युबेशन सेंटरचे उद्घाटन महाराष्ट्रातील कोणत्या शहरात करण्यात आले ?

पुणे
मुंबई
नागपूर
नाशिक

उत्तर : पुणे

📰 बातमी काय ?

• 'इंडियन इन्स्टिट्यूट ऑफ ट्रॉपिकल मेट्रोलॉजी' (IITM), पुणे येथे हवामान, हवामान बदल आणि वातावरणीय तंत्रज्ञान क्षेत्रातील स्टार्टअप्ससाठी एका विशेष 'इनक्युबेशन सेंटर' चे अधिकृत उद्घाटन करण्यात आले.

👨‍💼 प्रमुख पाहुणे - या अत्याधुनिक सुविधेचे उद्घाटन डॉ. एम. रविचंद्रन (सचिव, केंद्रीय पृथ्वी विज्ञान मंत्रालय) यांच्या हस्ते करण्यात आले

IITM 'इनक्युबेशन सेंटर उद्घाटन' आणि WISE-2026 आयोजन
IITM 'Incubation Center inauguration' and WISE-2026 organization

📚 Subject : GS

सरळसेवा, तलाठी, वनरक्षक, पोलीस भरती, अग्निवीर , रेल्वे भरती, SSC GD, MPSC, UPSC परीक्षेसाठी विचारलेले / संभाव्य महत्त्वपूर्ण प्रश्न

प्रश्न) 2026 मध्ये हवामान तंत्रज्ञान क्षेत्रातील स्टार्टअप्सना बळ देण्यासाठी 'WISE-2026' राष्ट्रीय परिषद आणि पहिल्या इनक्युबेशन सेंटरचे उद्घाटन महाराष्ट्रातील कोणत्या शहरात करण्यात आले ?
पुणे
मुंबई
नागपूर
नाशिक

उत्तर : पुणे

📰 बातमी काय ?
'इंडियन इन्स्टिट्यूट ऑफ ट्रॉपिकल मेट्रोलॉजी' (IITM), पुणे येथे हवामान, हवामान बदल आणि वातावरणीय तंत्रज्ञान क्षेत्रातील स्टार्टअप्ससाठी एका विशेष 'इनक्युबेशन सेंटर' चे अधिकृत उद्घाटन करण्यात आले.

👨‍💼 प्रमुख पाहुणे - या अत्याधुनिक सुविधेचे उद्घाटन डॉ. एम. रविचंद्रन (सचिव, केंद्रीय पृथ्वी विज्ञान मंत्रालय) यांच्या हस्ते करण्यात आले

⛳️ WISE-2026 परिषद -
या उद्घाटनाचे औचित्य साधून IITM ने “Weather and Climate Innovation Meet for Startups and Entrepreneurs” (WISE-2026) या एकदिवसीय राष्ट्रीय परिषदेचे आयोजन पुणे येथे केले होते.

NEAT' उपक्रम आणि 'मिशन मौसम' (Strategic Framework):
1) NEAT उपक्रम - हे नवीन इनक्युबेशन सेंटर 'नॅशनल एंटरप्राइज फॉर अ‍ॅटमॉस्फेरिक टेक्नॉलॉजी' (National Enterprise for Atmospheric Technology - NEAT) या उपक्रमाचा एक भाग आहे.

2) मिशन मौसम (Mission Mausam)- NEAT उपक्रम हा केंद्रीय पृथ्वी विज्ञान मंत्रालयाच्या 'मिशन मौसम' या महत्त्वाकांक्षी फ्लॅगशिप कार्यक्रमांतर्गत विकसित करण्यात आला आहे.

3) मिशन मौसमचे उद्दिष्ट - प्रगत हवामान अंदाज, कृत्रिम बुद्धिमत्ता (AI) आधारित मॉडेलिंग आणि अचूक हवामान सेवांच्या माध्यमातून भारताला "हवामान-सज्ज आणि हवामान-स्मार्ट राष्ट्र" (Weather-ready and Climate-smart Nation) बनवणे हे या मिशनचे मुख्य ध्येय आहे.

🤔 इनक्युबेशन सेंटर कोणत्या क्षेत्रातील नाविन्यपूर्ण शोधांना मदत करेल ?
हे इनक्युबेशन सेंटर मुख्यत्वे हायपरलोकल (अति-स्थानिक) हवामान अंदाज, आपत्ती व्यवस्थापन, कृषी क्षेत्र, अपारंपरिक/अक्षय ऊर्जा, आरोग्य क्षेत्रातील हवामान बदल आणि हवामान लवचिकता तंत्रज्ञान या क्षेत्रांमधील नाविन्यपूर्ण शोधांना (Innovations) प्रोत्साहन देईल

🧐 इनक्युबेशन सेंटर चा आर्थिक उद्देश काय ?
'क्लायमेट-टेक' (Climate-tech) क्षेत्रातील उद्योजकतेला चालना देणे, सरकारी आणि खाजगी भागीदारी (PPP) मजबूत करणे आणि वैज्ञानिक हवामान माहितीचे रूपांतर समाजासाठी उपयुक्त व्यावहारिक उपायांमध्ये करणे.

'IITM पुणे' बद्दल माहिती :
IITM फूल फॅार्म - Indian Institute of Tropical Meteorology
मराठी नाव - भारतीय उष्णकटिबंधीय हवामानशास्त्र संस्था
IITM ही भारताची हवामान आणि वातावरणीय विज्ञानावर संशोधन करणारी सर्वोच्च संस्था आहे.
🏛️ मंत्रालय - ही संस्था केंद्रीय पृथ्वी विज्ञान मंत्रालयाच्या (Ministry of Earth Sciences) अंतर्गत एक स्वायत्त संस्था म्हणून काम करते.
⛳️ स्थान - पुणे, महाराष्ट्र

🔑 परीक्षेच्या दृष्टीने IMP रिव्हिजन पॉईंट्स
हवामान स्टार्टअप इनक्युबेशन सेंटर स्थान → IITM, पुणे
उद्घाटक → डॉ. एम. रविचंद्रन (सचिव, पृथ्वी विज्ञान मंत्रालय).
संबंधित मुख्य मिशन → मिशन मौसम
मुख्य तंत्रज्ञान भर → AI-driven मॉडेलिंग आणि हवामान लवचिकता (Climate Resilience).

SOURCE PIB

IITM Pune Inaugurates State-of-the-Art Incubation Center and Hosts Landmark ‘WISE-2026’ Meet to Revolutionize Climate Entrepreneurship

IITM Pune Inaugurated Climate-Tech Incubation Center and Host Hosts WISE-2026
National Enterprise for Atmospheric Technology, NEAT, Ministry of Earth Sciences, Dr. M. Ravichandran, Weather and Climate Innovation Meet for Startups and Entrepreneurs, WISE-2026

प्रश्न) 2026 मध्ये हवामान तंत्रज्ञान क्षेत्रातील स्टार्टअप्सना बळ देण्यासाठी 'WISE-2026' राष्ट्रीय परिषद आणि पहिल्या इनक्युबेशन सेंटरचे उद्घाटन महाराष्ट्रातील कोणत्या शहरात करण्यात आले ?
पुणे
मुंबई
नागपूर
नाशिक

उत्तर : पुणे

'इंडियन इन्स्टिट्यूट ऑफ ट्रॉपिकल मेट्रोलॉजी' (IITM), पुणे येथे हवामान, हवामान बदल आणि वातावरणीय तंत्रज्ञान क्षेत्रातील स्टार्टअप्ससाठी एका विशेष 'इनक्युबेशन सेंटर' चे अधिकृत उद्घाटन करण्यात आले.
⛳️ WISE-2026 परिषद -
या उद्घाटनाचे औचित्य साधून IITM ने “Weather and Climate Innovation Meet for Startups and Entrepreneurs” (WISE-2026) या एकदिवसीय राष्ट्रीय परिषदेचे आयोजन पुणे येथे केले होते.

⛳️ WISE-2026 परिषद -

• या उद्घाटनाचे औचित्य साधून IITM ने “Weather and Climate Innovation Meet for Startups and Entrepreneurs” (WISE-2026) या एकदिवसीय राष्ट्रीय परिषदेचे आयोजन पुणे येथे केले होते.

NEAT' उपक्रम आणि 'मिशन मौसम' (Strategic Framework):

1) NEAT उपक्रम - हे नवीन इनक्युबेशन सेंटर 'नॅशनल एंटरप्राइज फॉर अ‍ॅटमॉस्फेरिक टेक्नॉलॉजी' (National Enterprise for Atmospheric Technology - NEAT) या उपक्रमाचा एक भाग आहे.

2) मिशन मौसम (Mission Mausam)- NEAT उपक्रम हा केंद्रीय पृथ्वी विज्ञान मंत्रालयाच्या 'मिशन मौसम' या महत्त्वाकांक्षी फ्लॅगशिप कार्यक्रमांतर्गत विकसित करण्यात आला आहे.

3) मिशन मौसमचे उद्दिष्ट - प्रगत हवामान अंदाज, कृत्रिम बुद्धिमत्ता (AI) आधारित मॉडेलिंग आणि अचूक हवामान सेवांच्या माध्यमातून भारताला "हवामान-सज्ज आणि हवामान-स्मार्ट राष्ट्र" (Weather-ready and Climate-smart Nation) बनवणे हे या मिशनचे मुख्य ध्येय आहे.

🤔 इनक्युबेशन सेंटर कोणत्या क्षेत्रातील नाविन्यपूर्ण शोधांना मदत करेल ?

• हे इनक्युबेशन सेंटर मुख्यत्वे हायपरलोकल (अति-स्थानिक) हवामान अंदाज, आपत्ती व्यवस्थापन, कृषी क्षेत्र, अपारंपरिक/अक्षय ऊर्जा, आरोग्य क्षेत्रातील हवामान बदल आणि हवामान लवचिकता तंत्रज्ञान या क्षेत्रांमधील नाविन्यपूर्ण शोधांना (Innovations) प्रोत्साहन देईल

🧐 इनक्युबेशन सेंटर चा आर्थिक उद्देश काय ?

• 'क्लायमेट-टेक' (Climate-tech) क्षेत्रातील उद्योजकतेला चालना देणे, सरकारी आणि खाजगी भागीदारी (PPP) मजबूत करणे आणि वैज्ञानिक हवामान माहितीचे रूपांतर समाजासाठी उपयुक्त व्यावहारिक उपायांमध्ये करणे.

'IITM पुणे' बद्दल माहिती :

• IITM फूल फॅार्म - Indian Institute of Tropical Meteorology

• मराठी नाव - भारतीय उष्णकटिबंधीय हवामानशास्त्र संस्था

• IITM ही भारताची हवामान आणि वातावरणीय विज्ञानावर संशोधन करणारी सर्वोच्च संस्था आहे.

• 🏛️ मंत्रालय - ही संस्था केंद्रीय पृथ्वी विज्ञान मंत्रालयाच्या (Ministry of Earth Sciences) अंतर्गत एक स्वायत्त संस्था म्हणून काम करते.

⛳️ स्थान - पुणे, महाराष्ट्र

🔑 परीक्षेच्या दृष्टीने IMP रिव्हिजन पॉईंट्स

• हवामान स्टार्टअप इनक्युबेशन सेंटर स्थान → IITM, पुणे

• उद्घाटक → डॉ. एम. रविचंद्रन (सचिव, पृथ्वी विज्ञान मंत्रालय).

• संबंधित मुख्य मिशन → मिशन मौसम

• मुख्य तंत्रज्ञान भर → AI-Driven मॉडेलिंग आणि हवामान लवचिकता (Climate Resilience).

Important Affairs

16-05-2026

चालू घडामोडी | ‘महिला सक्षमीकरण संसदीय समितीच्या’ अध्यक्षपदी कोण ?

Who is the chairman of the 'Parliamentary Committee on Women's Empowerment' ?

📚 Subject : GS - राज्यशास्त्र - संसदीय समिती

प्रश्न) 2026-27 या वर्षासाठी पुनर्रचित केलेल्या 'महिला सक्षमीकरण संसदीय समितीच्या' (Committee on Empowerment of Women) अध्यक्षपदी खालीलपैकी कोणाची नियुक्ती करण्यात आली ?

स्मृती इराणी
दग्गुबती पुरंदेश्वरी
सुप्रिया सुळे
कनिमोझी करुणानिधी

उत्तर : दग्गुबती पुरंदेश्वरी (Daggubati Purandeswari)

📰 बातमी काय ?

• लोकसभा अध्यक्ष ओम बिर्ला यांनी वर्ष 2026-27 साठी 'महिला सक्षमीकरण संसदीय समिती'चे (Parliamentary Committee on Empowerment of Women) अधिकृतपणे पुनर्गठन केले आहे.

‘महिला सक्षमीकरण संसदीय समितीच्या’ अध्यक्षपदी कोण ?
Who is the chairman of the 'Parliamentary Committee on Women's Empowerment' ?

📚 Subject : GS - राज्यशास्त्र - संसदीय समिती

सरळसेवा, तलाठी, वनरक्षक, पोलीस भरती, अग्निवीर , रेल्वे भरती, SSC GD, MPSC, UPSC परीक्षेसाठी विचारलेले / संभाव्य महत्त्वपूर्ण प्रश्न

प्रश्न) 2026-27 या वर्षासाठी पुनर्रचित केलेल्या 'महिला सक्षमीकरण संसदीय समितीच्या' (Committee on Empowerment of Women) अध्यक्षपदी खालीलपैकी कोणाची नियुक्ती करण्यात आली ?

स्मृती इराणी
दग्गुबती पुरंदेश्वरी
सुप्रिया सुळे
कनिमोझी करुणानिधी

उत्तर : दग्गुबती पुरंदेश्वरी (Daggubati Purandeswari)

📰 बातमी काय ?
लोकसभा अध्यक्ष ओम बिर्ला यांनी वर्ष 2026-27 साठी 'महिला सक्षमीकरण संसदीय समिती'चे (Parliamentary Committee on Empowerment of Women) अधिकृतपणे पुनर्गठन केले आहे.

🧐 'महिला सक्षमीकरण संसदीय समिती' च्या नवीन अध्यक्षा (Chairperson) कोण ?
लोकसभेच्या ज्येष्ठ खासदार दग्गुबती पुरंदेश्वरी (Daggubati Purandeswari) यांची या अत्यंत महत्त्वाच्या समितीच्या अध्यक्षपदी नियुक्ती करण्यात आली आहे.

🧐 महिला सक्षमीकरण समिती काय आहे ?
स्वरूप - ही भारतीय संसदेतील एक अत्यंत प्रतिष्ठेची " संयुक्त संसदीय समिती " (JPC - Joint Parliamentary Committee) आहे.
लैंगिक समानता सुनिश्चित करणे, धोरणांचे पुनरावलोकन करणे आणि महिला कल्याणकारी उपक्रमांचे मूल्यमापन करणे यासाठी ही समिती एक संस्थात्मक यंत्रणा म्हणून काम करते.

🏛️ स्थापना - या समितीची स्थापना सर्वप्रथम 11 व्या लोकसभेदरम्यान 29 एप्रिल 1997 रोजी करण्यात आली होती.

🤝 कार्यपद्धती - या समितीचे सदस्य पक्षाच्या विचारसरणीच्या पलीकडे जाऊन महिलांच्या प्रगतीसाठी एकजूट होऊन काम करतात.

🎯 एकूण सदस्य संख्या - या समितीत एकूण 28 सदस्य असतात.
लोकसभा - लोकसभेतून 18 सदस्य यात समाविष्ट केले जातात, ज्यांची निवड लोकसभा अध्यक्षांद्वारे केली जाते.
राज्यसभा - राज्यसभेतून 10 सदस्य यात समाविष्ट केले जातात, ज्यांचे नामांकन राज्यसभेच्या सभापतींद्वारे केले जाते.

⏳कार्यकाळ - या समितीचा कार्यकाळ 1 वर्षापेक्षा जास्त नसतो. दरवर्षी या समितीचे नव्याने पुनर्गठन केले जाते.

⚙️ समितीची प्रमुख कार्ये (Key Functions) :
1) राष्ट्रीय महिला आयोग अहवाल तपासणे - राष्ट्रीय महिला आयोगाने (NCW) सादर केलेल्या वैधानिक अहवालांचा अभ्यास करणे आणि त्यानुसार केंद्र सरकारला कायदेशीर किंवा कार्यकारी पावले उचलण्याची शिफारस करणे.

2) लैंगिक समानतेचे मूल्यमापन - सार्वजनिक आणि खाजगी जीवनात महिलांना समान दर्जा आणि प्रतिष्ठा मिळवून देण्यासाठी केंद्र सरकारने घेतलेल्या उपायांची तपासणी करणे.

3) शिक्षण आणि प्रतिनिधित्व नियंत्रण - महिलांना दर्जेदार शिक्षण देणे आणि कायदेमंडळ, सार्वजनिक सेवांमध्ये पुरेसे प्रतिनिधित्व सुनिश्चित करणाऱ्या कल्याणकारी योजनांचे मूल्यांकन करणे.

4) विशेष अधिकार - लोकसभा अध्यक्ष किंवा राज्यसभा सभापतींनी सोपवलेल्या महिलांशी संबंधित कोणत्याही विशिष्ट मुद्द्यांवर गतिमान पद्धतीने काम करणे.

🎯 या समितीचे महत्त्व (Significance):
ही समिती राजकीय हेतू आणि प्रत्यक्ष अंमलबजावणी यामधील दरी सांधण्याचे काम करते.
महिला सुरक्षेचे परिणाम आणि जेंडर बजेटिंग (Gender Budgeting) मधील निधी वाटपासाठी ही समिती मंत्रालयांना उत्तरदायी धरते.

🔑 परीक्षेच्या दृष्टीने IMP रिव्हिजन पॉईंट्स : 'महिला सक्षमीकरण संसदीय समिती
नवीन अध्यक्षा (2026-27) → खासदार दग्गुबती पुरंदेश्वरी
समितीचे स्वरूप → संयुक्त संसदीय समिती (Joint Parliamentary Committee)
एकूण सदस्य संख्या → 28 सदस्य (18 लोकसभेचे + 10 राज्यसभेचे)
समितीची पहिली स्थापना → 29 एप्रिल 1997 (11 वी लोकसभा)
समितीचा कार्यकाळ → जास्तीत जास्त एक वर्ष (वार्षिक पुनर्गठन होते)

Source news
Lok Sabha Speaker Om Birla Constitutes Committee On Empowerment Of Women

Lok Sabha MP Daggubati Purandeswar, Who is the chairman of the 'Parliamentary Committee on Women's Empowerment'?, Committee on Empowerment of Women, Joint Parliamentary Committee, National Commission for Women, parliamentary committee, sansadiya samiti, Rajyashastra, rajyaghatna, Indian constitution, bhartache sanvidhan, संसदीय समिती म्हणजे काय ?

प्रश्न) लोकसभा अध्यक्ष ओम बिर्ला यांनी 2026-27 या वर्षासाठी पुनर्रचित केलेल्या 'महिला सक्षमीकरण संसदीय समितीच्या' (Committee on Empowerment of Women) अध्यक्षपदी खालीलपैकी कोणाची नियुक्ती केली आहे ?

स्मृती इराणी
दग्गुबती पुरंदेश्वरी
सुप्रिया सुळे
कनिमोझी करुणानिधी

उत्तर : दग्गुबती पुरंदेश्वरी (Daggubati Purandeswari)

✍️ अधिक माहिती -
स्वरूप - ही भारतीय संसदेतील एक अत्यंत प्रतिष्ठेची " संयुक्त संसदीय समिती " (JPC - Joint Parliamentary Committee) आहे.
लैंगिक समानता सुनिश्चित करणे, धोरणांचे पुनरावलोकन करणे आणि महिला कल्याणकारी उपक्रमांचे मूल्यमापन करणे यासाठी ही समिती एक संस्थात्मक यंत्रणा म्हणून काम करते.
एकूण सदस्य संख्या → 28 सदस्य (18 लोकसभेचे + 10 राज्यसभेचे)
⏳कार्यकाळ - या समितीचा कार्यकाळ 1 वर्षापेक्षा जास्त नसतो. दरवर्षी या समितीचे नव्याने पुनर्गठन केले जाते

प्रश्न) संसदेच्या 'महिला सक्षमीकरण समिती' (Committee on Empowerment of Women) बाबत खालील विधाने विचारात घ्या :

अ) वरिष्ठ खासदार दग्गुबती पुरंदेश्वरी यांची 2026-27 या वर्षासाठी या समितीच्या अध्यक्षपदी नियुक्ती करण्यात आली आहे.
ब) या संयुक्त संसदीय समितीत एकूण 30 सदस्य असतात, ज्यामध्ये लोकसभेचे आणि राज्यसभेचे 10 सदस्य असतात.
क) या समितीची स्थापना सर्वप्रथम 1997 मध्ये करण्यात आली होती आणि तिचा कार्यकाळ हा एका वेळी 1 वर्षापेक्षा जास्त नसतो.

वरीलपैकी कोणती विधाने बरोबर आहेत ?
1. फक्त अ आणि ब
2. फक्त ब आणि क
3. फक्त अ आणि क
4. वरील सर्व विधाने बरोबर आहेत.

उत्तर : फक्त अ आणि क

✅ विधान (अ) बरोबर आहे - खासदार दग्गुबती पुरंदेश्वरी या २०२६-२७ च्या पॅनेलच्या नवीन अध्यक्षा आहेत.
❌ विधान (ब) चुकीचे आहे -
🎯 एकूण सदस्य संख्या - या समितीत एकूण 28 सदस्य असतात.
लोकसभा - लोकसभेतून 18 सदस्य यात समाविष्ट केले जातात, ज्यांची निवड लोकसभा अध्यक्षांद्वारे केली जाते.
राज्यसभा - राज्यसभेतून 10 सदस्य यात समाविष्ट केले जातात, ज्यांचे नामांकन राज्यसभेच्या सभापतींद्वारे केले जाते.
✅ विधान (क) बरोबर आहे -
🏛️ स्थापना - या समितीची स्थापना सर्वप्रथम 11 व्या लोकसभेदरम्यान 29 एप्रिल 1997 रोजी करण्यात आली होती.
⏳कार्यकाळ - या समितीचा कार्यकाळ 1 वर्षापेक्षा जास्त नसतो. दरवर्षी या समितीचे नव्याने पुनर्गठन केले जाते.

🧐 'महिला सक्षमीकरण संसदीय समिती' च्या नवीन अध्यक्षा (Chairperson) कोण ?

• लोकसभेच्या ज्येष्ठ खासदार दग्गुबती पुरंदेश्वरी (Daggubati Purandeswari) यांची या अत्यंत महत्त्वाच्या समितीच्या अध्यक्षपदी नियुक्ती करण्यात आली आहे.

🧐 महिला सक्षमीकरण समिती काय आहे ?

• स्वरूप - ही भारतीय संसदेतील एक अत्यंत प्रतिष्ठेची " संयुक्त संसदीय समिती " (JPC - Joint Parliamentary Committee) आहे.

• लैंगिक समानता सुनिश्चित करणे, धोरणांचे पुनरावलोकन करणे आणि महिला कल्याणकारी उपक्रमांचे मूल्यमापन करणे यासाठी ही समिती एक संस्थात्मक यंत्रणा म्हणून काम करते.

🏛️ स्थापना - या समितीची स्थापना सर्वप्रथम 11 व्या लोकसभेदरम्यान 29 एप्रिल 1997 रोजी करण्यात आली होती.

🤝 कार्यपद्धती - या समितीचे सदस्य पक्षाच्या विचारसरणीच्या पलीकडे जाऊन महिलांच्या प्रगतीसाठी एकजूट होऊन काम करतात.

🎯 एकूण सदस्य संख्या - या समितीत एकूण 28 सदस्य असतात.

• लोकसभा - लोकसभेतून 18 सदस्य यात समाविष्ट केले जातात, ज्यांची निवड लोकसभा अध्यक्षांद्वारे केली जाते.

• राज्यसभा - राज्यसभेतून 10 सदस्य यात समाविष्ट केले जातात, ज्यांचे नामांकन राज्यसभेच्या सभापतींद्वारे केले जाते.

⏳कार्यकाळ - या समितीचा कार्यकाळ 1 वर्षापेक्षा जास्त नसतो. दरवर्षी या समितीचे नव्याने पुनर्गठन केले जाते.

⚙️ समितीची प्रमुख कार्ये (Key Functions) :

1) राष्ट्रीय महिला आयोग अहवाल तपासणे - राष्ट्रीय महिला आयोगाने (NCW) सादर केलेल्या वैधानिक अहवालांचा अभ्यास करणे आणि त्यानुसार केंद्र सरकारला कायदेशीर किंवा कार्यकारी पावले उचलण्याची शिफारस करणे.

2) लैंगिक समानतेचे मूल्यमापन - सार्वजनिक आणि खाजगी जीवनात महिलांना समान दर्जा आणि प्रतिष्ठा मिळवून देण्यासाठी केंद्र सरकारने घेतलेल्या उपायांची तपासणी करणे.

3) शिक्षण आणि प्रतिनिधित्व नियंत्रण - महिलांना दर्जेदार शिक्षण देणे आणि कायदेमंडळ, सार्वजनिक सेवांमध्ये पुरेसे प्रतिनिधित्व सुनिश्चित करणाऱ्या कल्याणकारी योजनांचे मूल्यांकन करणे.

4) विशेष अधिकार - लोकसभा अध्यक्ष किंवा राज्यसभा सभापतींनी सोपवलेल्या महिलांशी संबंधित कोणत्याही विशिष्ट मुद्द्यांवर गतिमान पद्धतीने काम करणे.