चालू घडामोडी | 'द्वीप शक्ती' सराव
Exercise Dweep Shakti
📚 Subject : GS - संरक्षण - युद्ध सराव
सरळसेवा, रेल्वे, तलाठी, वनरक्षक, पोलीस भरती, अग्निवीर , SSC GD, MPSC, UPSC परीक्षेसाठी विचारलेले / संभाव्य महत्त्वपूर्ण प्रश्न
प्रश्न) 'द्वीप शक्ती' (Dweep Shakti) सरावाबाबत खालीलपैकी योग्य विधान निवडा :
1. हा केवळ नौदलाचा सराव आहे
2. हा भारत-रशिया द्विपक्षीय सराव आहे.
3. हा त्रिसेवा संयुक्त लष्करी सराव आहे
4. हा भारत-जपान द्विपक्षीय सराव आहे.
उत्तर : हा त्रिसेवा संयुक्त लष्करी सराव आहे
📰 बातमी काय ?
• अलिकडेच भारतीय लष्कर, नौदल आणि वायुसेना या तिन्ही दलांनी मिळून 'द्वीप शक्ती' हा उच्च-तीव्रतेचा त्रि-सेवा (Tri-Service) सराव यशस्वीरित्या पूर्ण केला आहे.
• या सरावातून सेना, नौदल आणि वायुसेना यांच्यातील समन्वय आणि बेट क्षेत्रांच्या संरक्षणाची क्षमता प्रभावीपणे प्रदर्शित झाली.
🤔 'द्वीप शक्ती' सराव म्हणजे काय ?
• ‘Dweep Shakti’ हा भारताचा एक मोठ्या प्रमाणावर होणारा त्रिसेवा (भारतीय लष्कर, नौदल आणि वायुसेना) संयुक्त सराव आहे.
• या सरावाचा मुख्य उद्देश किनारी आणि बेट भागातील युद्धसज्जता तपासणे हा आहे.
• विशेषतः दूरस्थ बेटांचे संरक्षण आणि जलद सैन्य तैनाती (rapid deployment) यावर भर दिला जातो.
📍 'द्वीप शक्ती' सराव कुठे आणि कोणाच्या नेतृत्वाखाली झाला ?
• आयोजक : हा सराव अंदमान आणि निकोबार कमांड (Andaman and Nicobar Command) च्या नेतृत्वाखाली आयोजित करण्यात आला होता.
• ठिकाण : अंदमान आणि निकोबार द्वीपसमूह.
• महत्त्व : अंदमान आणि निकोबार कमांड ही भारतातील एकमेव थिएटर कमांड (Theater Command) आहे, जिथे तिन्ही दले एकाच नेतृत्वाखाली काम करतात.
⚙️ 'द्वीप शक्ती' सरावाची उद्दिष्टे आणि संकल्पना स्पष्टता :
• या सरावाचा मुख्य हेतू म्हणजे तीनही दलांनी एकत्रितपणे काम करताना त्यांच्या समन्वय क्षमतेत वाढ करणे.
• जल-स्थल (Amphibious) हल्ल्यांमध्ये अचूकता आणणे,
• जलद प्रतिसाद यंत्रणा विकसित करणे आणि
• वास्तविक युद्धस्थितीत एकसंध (Cohesive) दल म्हणून कार्य करणे - हे या सरावाचे केंद्रबिंदू आहेत.
🚀 'द्वीप शक्ती' सरावाची वैशिष्ट्ये :
• या सरावात समुद्रातून जमिनीवर सैनिक उतरवण्याचा (amphibious assault) सराव करण्यात आला.
• समुद्री मार्गांवर नियंत्रण प्रस्थापित करण्यासाठी विविध ड्रिल्स घेतल्या गेल्या.
• किनाऱ्यावर टँक आणि बख्तरबंद वाहने उतरवून लॉजिस्टिक क्षमतांची चाचणी घेण्यात आली.
• याशिवाय ड्रोन स्वार्मिंग आणि इलेक्ट्रॉनिक युद्ध प्रणालींचा वापर करून आधुनिक तंत्रज्ञानाचीही चाचणी घेण्यात आली.
• युद्धभूमीवर किंवा कोणत्याही मोहिमेत जमीन, पाणी आणि आकाश या तिन्ही ठिकाणांहून काम करणाऱ्या दलांना एकमेकांशी एकाच वेळी (तातडीने) संपर्क साधता यावा आणि माहितीची देवाणघेवाण करता यावी, यासाठी विशेष सराव करण्यात आले.
🌍 'द्वीप शक्ती' सरावाचे महत्त्व :
• हा सराव भारताच्या बेट क्षेत्रांच्या संरक्षणासाठी अत्यंत महत्त्वाचा आहे.
• भारताची सागरी सीमा आणि विशेष आर्थिक क्षेत्राचे (Exclusive Economic Zone - EEZ) सुरक्षित ठेवण्यासाठी जलद प्रतिसाद देण्याची क्षमता यातून वाढते.
• इंडो-पॅसिफिक क्षेत्रातील वाढत्या स्पर्धेच्या पार्श्वभूमीवर हा सराव भारताची सागरी ताकद (maritime power) मजबूत करतो.
• भारताच्या बेटांना 'अनसिंकेबल एअरक्राफ्ट कॅरियर्स' (कधीही न बुडणाऱ्या विमानवाहू नौका) मानले जाते; त्यांचे संरक्षण करण्याची भारताची तयारी यातून सिद्ध झाली.
🔑 परीक्षेच्या दृष्टीने IMP रिव्हिजन पॉईंट्स : Exercise Dweep Shakti
• 'द्वीप शक्ती'— भारतीय लष्कर, नौदल आणि वायुसेना यांचा संयुक्त लष्करी सराव
• आयोजक — अंदमान आणि निकोबार कमांड
• स्थान — अंदमान आणि निकोबार द्वीपसमूह
• मुख्य फोकस — बेट संरक्षण + जलद सैन्य तैनाती
