चालू घडामोडी | भवसागर रेफरल सेंटर
Bhavasagara Referral Centre
📚 Subject : GS - पर्यावरण
सरळसेवा, रेल्वे, तलाठी, वनरक्षक, पोलीस भरती, अग्निवीर , SSC GD, MPSC, UPSC परीक्षेसाठी विचारलेले / संभाव्य महत्त्वपूर्ण प्रश्न
प्रश्न) अलिकडेच पर्यावरण, वन आणि हवामान बदल मंत्रालयाने ‘भवसागर रेफरल सेंटर’ला खोल समुद्रातील जीवसंपत्तीचे राष्ट्रीय भांडार म्हणून घोषित केले. तर हे केंद्र कोणत्या राज्यात आहे ?
1. गुजरात
2. महाराष्ट्र
3. केरळ
4. तामिळनाडू
उत्तर : केरळ
📰 बातमी काय ?
• पर्यावरण, वन आणि हवामान बदल मंत्रालयाने (MoEFCC) केरळ राज्यातील कोची येथील ‘भवसागर रेफरल सेंटर’ला जैवविविधता अधिनियम 2002 अंतर्गत खोल समुद्रातील जीवसंपत्तीचे राष्ट्रीय भांडार (National Repository) म्हणून घोषित केले आहे.
• या निर्णयामुळे भारताच्या समुद्री जैवविविधतेच्या संशोधन आणि संवर्धनाला नवे बळ मिळणार आहे.
🤔 ‘भवसागर रेफरल सेंटर’ नेमकं काय आहे ?
• हे एक विशेष वैज्ञानिक केंद्र आहे, जे खोल समुद्रातील जीवसृष्टीचे जतन (Preservation), अभ्यास (Study) आणि नोंदणी (Documentation) करण्यासाठी कार्य करते.
• या केंद्रामध्ये समुद्रातून मिळणाऱ्या विविध जीवांचे नमुने आणि त्यासंबंधित वैज्ञानिक माहिती एकत्रित स्वरूपात सुरक्षित ठेवली जाते.
• सोप्या शब्दात सांगायचे तर, हे केंद्र खोल समुद्रातील जैवविविधतेचे राष्ट्रीय स्तरावरील संग्रहालय आणि संशोधन केंद्र आहे.
🏢 हे केंद्र कुठे आणि कोणाच्या अंतर्गत कार्य करते ?
• हे केंद्र केरळमधील कोची येथे स्थित असून ‘सेंटर फॉर मरीन लिव्हिंग रिसोर्सेस अँड इकॉलॉजी (CMLRE)’ या संस्थेअंतर्गत कार्य करते.
• CMLRE ही संस्था पृथ्वी विज्ञान मंत्रालयाच्या अंतर्गत येते,
• तर या केंद्राला राष्ट्रीय भांडाराचा दर्जा पर्यावरण मंत्रालयाने दिला आहे.
🧐 या केंद्राचा उद्देश काय आहे ?
• या केंद्राचा मुख्य उद्देश खोल समुद्रातील जीवसृष्टीबाबत संशोधनाला चालना देणे आणि वैज्ञानिकांना आवश्यक माहिती व नमुने उपलब्ध करून देणे हा आहे.
• यामुळे समुद्रातील अजूनही अज्ञात असलेल्या जीवसृष्टीचा सखोल अभ्यास करता येतो.
• तसेच या संशोधनामुळे देशाच्या ब्लू इकॉनॉमीला गती मिळते आणि समुद्री जैवविविधतेचे संरक्षण अधिक प्रभावीपणे करता येते.
⚙️ या केंद्राची वैशिष्ट्ये काय आहेत ?
• सध्या येथे 3,500 पेक्षा जास्त नमुने संग्रहित करण्यात आले आहेत.
• प्रत्येक नमुन्याबरोबर त्याची आनुवंशिक माहिती (DNA) देखील सुरक्षित ठेवली जाते, ज्यामुळे भविष्यातील संशोधनासाठी महत्त्वाचा डेटा उपलब्ध राहतो.
• याशिवाय, भारतीय समुद्री क्षेत्रात एखादी नवीन प्रजाती सापडल्यास तिचे अधिकृत संग्रहण आणि नोंदणी करण्याचे कार्यही हे केंद्र करते.
🎯 याचे महत्त्व काय आहे ?
• या केंद्राच्या स्थापनेमुळे भारताची खोल समुद्रातील जैवविविधता जतन करण्याची आणि तिचा अभ्यास करण्याची क्षमता मोठ्या प्रमाणात वाढली आहे.
• यामुळे संशोधकांना आवश्यक वैज्ञानिक माहिती सहज उपलब्ध होते, ज्याचा उपयोग धोरणनिर्मिती आणि संशोधनात होतो.
• तसेच समुद्राशी संबंधित आर्थिक विकासाला चालना मिळून देशाची ब्लू इकॉनॉमी अधिक मजबूत होते.
🔑 परीक्षेच्या दृष्टीने IMP रिव्हिजन पॉईंट्स : भवसागर रेफरल सेंटर
• भवसागर रेफरल सेंटर → खोल समुद्रातील जैवविविधतेचे राष्ट्रीय भांडार
• स्थान → कोची (केरळ)
• संस्था → सेंटर फॉर मरीन लिव्हिंग रिसोर्सेस अँड इकॉलॉजी (CMLRE)
• मंत्रालय → पृथ्वी विज्ञान मंत्रालय
• कायदा → जैवविविधता अधिनियम 2002
• वैशिष्ट्य → 3,500 प्रजातींचे नमुने + DNA माहिती
• भूमिका → नवीन प्रजातींचे अधिकृत संग्रहण
