BCCI Naman Awards 2026

📚 Subject : GS - खेळ, पुरस्कार

सरळसेवा, रेल्वे, तलाठी, वनरक्षक, पोलीस भरती, अग्निवीर , SSC GD, MPSC, UPSC परीक्षेसाठी विचारलेले / संभाव्य महत्त्वपूर्ण प्रश्न

प्रश्न) ‘पॉली उमरीगर पुरस्कार 2026’ (Polly Umrigar Award) पुरुष गटात कोणाला प्रदान करण्यात आला ?

1. रोहित शर्मा

2. विराट कोहली

3. हार्दिक पांड्या

4. शुभमन गिल

उत्तर : शुभमन गिल

📰 बातमी काय ? 

• भारतीय क्रिकेट नियामक मंडळाने (BCCI) मार्च 2026 रोजी नवी दिल्ली येथे 'नमन पुरस्कार' सोहळ्याचे आयोजन केले होते. 

• हा पुरस्कार सोहळा 2024-25 या क्रिकेट हंगामातील खेळाडूंच्या ऐतिहासिक कामगिरीचा गौरव करण्यासाठी आयोजित करण्यात आला होता.

🤔 नमन पुरस्कार म्हणजे काय ?

• नमन पुरस्कार हा भारतीय क्रिकेटमधील सर्वात मानाचा वार्षिक पुरस्कार सोहळा आहे. 

• यामध्ये आंतरराष्ट्रीय आणि देशांतर्गत (Domestic) क्रिकेटमध्ये उत्कृष्ट कामगिरी करणाऱ्या पुरुष आणि महिला क्रिकेटपटूंना सन्मानित केले जाते. 

• तसेच भारतीय क्रिकेटमध्ये मोठे योगदान देणाऱ्या व्यक्तींना गौरविण्यात येते.

• या पुरस्कारांचे मुख्य उद्दिष्ट खेळाडूंना प्रोत्साहन देणे आणि त्यांच्या कष्टाची दखल घेणे हे आहे.

🏆 प्रमुख विजेते : 

✍️ कर्नल सी.के. नायडू जीवनगौरव पुरस्कार : राहुल द्रविड आणि रॉजर बिन्नी

• हा भारतीय क्रिकेटमधील सर्वोच्च सन्मान मानला जातो. 

• 2026 मध्ये हा पुरस्कार माजी भारतीय कर्णधार आणि मुख्य प्रशिक्षक राहुल द्रविड आणि 

• बीसीसीआईचे माजी अध्यक्ष रॉजर बिन्नी यांना विभागून देण्यात आला. 

• भारतीय क्रिकेटच्या जडणघडणीत त्यांच्या योगदानासाठी हा सन्मान करण्यात आला.

✍️ जीवनगौरव पुरस्कार (महिला) : मिताली राज

🏏 पॉली उमरीगर पुरस्कार (सर्वोत्कृष्ट आंतरराष्ट्रीय क्रिकेटपटू - पुरुष) : शुभमन गिल

🏏 सर्वोत्कृष्ट आंतरराष्ट्रीय क्रिकेटपटू (महिला) : स्मृती मंधाना

🤝 सर्वोत्कृष्ट आंतरराष्ट्रीय पदार्पण (Debut) :

• पुरुषांमध्ये - हर्षित राणा  

• महिलांमध्ये - एन. श्री चरणी 

🤔 कर्नल सी. के. नायडू जीवनगौरव पुरस्कार कोणत्या खेळाशी संबंधित आहे ? 

• कर्नल सी. के. नायडू जीवनगौरव पुरस्कार 🏏 क्रिकेट या खेळाशी संबंधित आहे. 

• भारताचे पहिले कसोटी क्रिकेट कर्णधार कर्नल सी.के. नायडू यांच्या सन्मानार्थ BCCI द्वारे हा पुरस्कार देण्यात येतो.

• पहिला, कर्नल सी. के. नायडू जीवनगौरव पुरस्कार 1994 मध्ये भारताचे पहिले कसोटी शतकवीर श्री लाला अमरनाथ यांना देण्यात आला. 

Morung Education System

📚 Subject : GS - कला आणि संस्कृती

सरळसेवा, रेल्वे, तलाठी, वनरक्षक, पोलीस भरती, अग्निवीर , SSC GD, MPSC, UPSC परीक्षेसाठी विचारलेले / संभाव्य महत्त्वपूर्ण प्रश्न

प्रश्न) पंतप्रधानांनी ‘मन की बात’ कार्यक्रमात ‘मोरुंग’ (Morung) शिक्षण प्रणालीचा उल्लेख केला तर ही शिशिक्षण पद्धती कोणत्या समुदायाशी संबंधित आहे ?

1. भील

2. संथाल

3. गोंड

4. नागा

उत्तर : नागा

📰 बातमी काय ?

• पंतप्रधान श्री. नरेंद्र मोदी यांनी ‘मन की बात’ (Mann Ki Baat) च्या 132 व्या भागात नागा समुदायाच्या ‘मोरुंग’ शिक्षण प्रणालीचे कौतुक केले.

• ही पद्धत आपली संस्कृती टिकवून आधुनिक शिक्षणाशी (गणित, विज्ञान) कशी सांगड घालते, याचे त्यांनी उदाहरण दिले.

✍️ ‘मोरुंग’ शिक्षण प्रणाली म्हणजे नेमकं काय ?

• ‘मोरुंग’ ही नागा जमातीची पारंपरिक, समुदायावर आधारित शिक्षण पद्धती आहे.

• ऐतिहासिकदृष्ट्या, हे एक 'युवा वसतिगृह' (Youth Dormitory) आणि शिकण्याचे केंद्र म्हणून ओळखले जाते.

• येथे वडीलधारी मंडळी तरुण पिढीला इतिहास, रीतिरिवाज, युद्धकौशल्य, नीतिमत्ता आणि लोककथांचे शिक्षण देतात.

🎯🎯 मुख्य वैशिष्ट्ये :

• वडीलधाऱ्यांकडून शिक्षण : ज्ञान केवळ पुस्तकातून नाही, तर अनुभवातून आणि कथा सांगून दिले जाते.

• आधुनिकतेचा मेळ : पारंपारिक ज्ञानासोबतच आता विज्ञान, गणित आणि भाषा या विषयांचेही शिक्षण दिले जाते.

• अनुभवात्मक शिक्षण : लोकगीते, पारंपारिक खेळ आणि सामुदायिक संवादाद्वारे व्यावहारिक कौशल्ये शिकवली जातात.

🤝 ‘मोरुंग’ शिक्षण प्रणाली महत्त्व :

• सांस्कृतिक वारसा जपणे - नागा जमातीची ओळख आणि मौखिक परंपरा जिवंत ठेवते.

• सर्वांगीण विकास - ही पद्धत केवळ साक्षरता नाही, तर सामाजिक, नैतिक आणि जीवन कौशल्ये विकसित करण्यावर भर देते.

🔑 परीक्षेच्या दृष्टीने IMP रिव्हिजन पॉईंट्स :

• ‘मोरुंग’ — नागा जमातीची पारंपरिक शिक्षण प्रणाली

• स्वरूप — पारंपरिक, समुदायावर आधारित

• शिक्षण पद्धत — पारंपारिक वारसा आणि आधुनिक विज्ञान यांचा संगम.

• उद्देश — संस्कृती जतन + सर्वांगीण विकास

• संदर्भ — 132 वी 'मन की बात' कार्यक्रम

Indira Gandhi Memorial Tulip Garden

📚 Subject : GS - पर्यटन, सण आणि उत्सव 

सरळसेवा, रेल्वे, तलाठी, वनरक्षक, पोलीस भरती, अग्निवीर , SSC GD, MPSC, UPSC परीक्षेसाठी विचारलेले / संभाव्य महत्त्वपूर्ण प्रश्न

प्रश्न) आशियातील सर्वात मोठे ट्यूलिप गार्डन असलेले इंदिरा गांधी मेमोरियल ट्यूलिप गार्डन कोणत्या ठिकाणी आहे ?

(सरळसेवा भरती, रेल्वे भरती, SC GD 2021, SSC CHSL 2021 )

1. धर्मशाळा

2. शिमला

3. देहरादून

4. श्रीनगर

उत्तर : श्रीनगर (Srinagar) 

📰 बातमी काय ? 

जम्मू आणि काश्मीरच्या मुख्यमंत्र्यांनी इंदिरा गांधी मेमोरियल ट्यूलिप गार्डनचे अधिकृत उद्घाटन केले. 

इंदिरा गांधी मेमोरियल ट्युलिप गार्डन बद्दल परीक्षेसाठी IMP वनलाईनर पॉईंट्स : 

• श्रीनगर मधील इंदिरा गांधी मेमोरियल ट्युलिप गार्डन आशियातील सर्वात मोठे ट्यूलिप उद्यान म्हणून लंडनच्या वर्ल्ड बुक ऑफ रेकॉर्डमध्ये दाखल झाले.

• हे झाबरवान पर्वतरांगेच्या पायथ्याशी तसेच दल सरोवरच्या (Dal Lake) किनाऱ्यावर वसलेले आहे.

• गार्डन 30 हेक्टर क्षेत्रात पसरलेले असून या गार्डनमध्ये 48 प्रकारची ट्युलिप फुलं आहेत.

• काश्मीरमधील फुलशेती आणि पर्यटनाला चालना देण्यासाठी हे गार्डन 2007 मध्ये उघडण्यात आले होते.

• इंदिरा गांधी मेमोरियल ट्युलिप गार्डन पूर्वी " सिराज बाग " या नावाने ओळखले जात असे.

ट्यूलिप महोत्सव (Tulip Festival) कोणत्या शहरात प्रसिद्ध आहे ? 

(SSC CHSL 2023) 

• ट्यूलिप महोत्सव हा भारतातील जम्मू आणि काश्मीर केंद्र शासित प्रदेशााची राजधानी श्रीनगर येथे आयोजित केला जाणारा वार्षिक कार्यक्रम आहे.

• काश्मीर खोऱ्यात वसंत ऋतू सुरू होण्याच्या काळात हा उत्सव आयोजित केला जातो.

• साधारणपणे मार्च आणि एप्रिल महिन्यात जेव्हा श्रीनगरमधील ट्यूलिप बाग पूर्णपणे बहरलेली असते, तेव्हा ट्यूलिप महोत्सव आयोजित केला जातो. 

• बागेतील विविध प्रकारच्या फुलांच्या श्रेणींचे प्रदर्शन पर्यटकांसाठी खास मेजवानी आहे.

• त्याचबरोबर या महोत्सवात जम्मू आणि काश्मीरच्या समृद्ध सांस्कृतिक वारशाचे दर्शन घडवण्यासाठी सांस्कृतिक कार्यक्रम, हस्तकला प्रदर्शने आणि इतर उपक्रमांचा समावेश आहे.

• या महोत्सवात जगभरातून मोठ्या संख्येने पर्यटक येतात.

• हा उत्सव जम्मू आणि काश्मीर सरकारच्या पर्यटन प्रयत्नांचा एक भाग आहे.

Establishment of 'Maharashtra State Disability Fund'

📚 Subject : GS - सरकारी योजना - महाराष्ट्र सरकार

सरळसेवा, रेल्वे, तलाठी, वनरक्षक, पोलीस भरती, अग्निवीर , SSC GD, MPSC, UPSC परीक्षेसाठी विचारलेले / संभाव्य महत्त्वपूर्ण प्रश्न

प्रश्न) महाराष्ट्र शासनाने 27 मार्च 2026 रोजी स्थापन केलेल्या 'महाराष्ट्र राज्य दिव्यांग निधी'ची निर्मिती खालीलपैकी कोणत्या कायद्याच्या तरतुदीनुसार केली आहे ?

1. महाराष्ट्र दिव्यांग हक्क नियम, 2023

2. दिव्यांग व्यक्ती हक्क अधिनियम, 2016 

3. भारतीय अपंग कल्याण कायदा, 1995

4. समाज कल्याण विभाग अधिनियम, 2020

उत्तर : दिव्यांग व्यक्ती हक्क अधिनियम, 2016 (कलम 88)

📰 बातमी काय ?

• महाराष्ट्र शासनाने राज्यातील दिव्यांग व्यक्तींच्या सर्वांगीण विकासासाठी 27 मार्च 2026 रोजी 'महाराष्ट्र राज्य दिव्यांग निधी' (Maharashtra State Disability Fund) स्थापन करण्याचा महत्त्वपूर्ण निर्णय घेतला आहे. 

 ⚖️ महाराष्ट्र राज्य दिव्यांग निधीची रचना आणि अंमलबजावणी

📋 अधिकृत शासन निर्णय (GR) : या निधीची स्थापना 'दिव्यांग व्यक्ती हक्क अधिनियम 2016' मधील कलम 88 च्या तरतुदीनुसार करण्यात आली आहे.

💰 प्रारंभिक तरतूद : राज्य शासनाने या निधीसाठी सुरुवातीला 20 कोटी रुपयांचा निधी मंजूर केला आहे.

🏛️ अंमलबजावणी विभाग : हा निधी दिव्यांग सक्षमीकरण विभाग (पूर्वीचा दिव्यांग कल्याण विभाग) मार्फत राबविला जाणार आहे.

महाराष्ट्र राज्य दिव्यांग निधीचे उद्दिष्टे कोणती ?

• नियमित सरकारी योजनांच्या चौकटीत न बसणाऱ्या उपक्रमांना आर्थिक पाठबळ देणे.

• दिव्यांगांचे पुनर्वसन, शिक्षण, आरोग्य सेवा आणि कौशल्य विकासावर विशेष लक्ष केंद्रित करणे.

• दिव्यांगांसाठी आवश्यक सहाय्यक साधने (Aids and Appliances) उपलब्ध करून देणे. 

🌍 महाराष्ट्राची दिव्यांगांसाठी विशेष निर्णय : 

• स्वतंत्र मंत्रालय : महाराष्ट्र हे दिव्यांगांसाठी स्वतंत्र मंत्रालय स्थापन करणारे पहिले राज्य आहे.

• जिल्हास्तरीय तरतूद : राज्यातील जिल्हा वार्षिक योजनेतील एकूण निधीपैकी 1% निधी हा केवळ दिव्यांगांसाठी राखीव ठेवण्याचा निर्णय 2026 च्या अर्थसंकल्पात घेण्यात आला आहे.

• मार्च 2026 मध्ये महाराष्ट्र सरकारने या विभागाचे नाव 'दिव्यांग कल्याण विभाग' बदलून 'दिव्यांग सक्षमीकरण विभाग' असे केले आहे.

International Zero Waste Day 

📚 Subject : GS - दिनविशेष, पर्यावरण

सरळसेवा, रेल्वे, तलाठी, वनरक्षक, पोलीस भरती, अग्निवीर , SSC GD, MPSC, UPSC परीक्षेसाठी विचारलेले / संभाव्य महत्त्वपूर्ण प्रश्न

प्रश्न) 'आंतरराष्ट्रीय शून्य कचरा दिवस' (International Zero Waste Day ) कधी साजरा केला जातो ?

1. 8 मार्च

2. 30 मार्च

3. 2 एप्रिल

4. 5 जून

उत्तर : 30 मार्च

• जगभरात दरवर्षी 30 मार्च हा दिवस आंतरराष्ट्रीय शून्य कचरा दिवस (International Zero Waste Day) म्हणून साजरा करतात. 

🤔 'आंतरराष्ट्रीय शून्य कचरा दिवस' का साजरी करतात ? 

• दरवर्षी, जगात 2.1 अब्ज ते 2.3 अब्ज टन घनकचरा निर्माण होतो.

• यात कापड आणि पॅकेजिंगपासून ते इलेक्ट्रॉनिक्स, प्लास्टिक आणि अन्नापर्यंत कचऱ्याचा समावेश आहे. 

• जागतिक कचरा व्यवस्थापन सेवा या प्रचंड कचऱ्याचे व्यवस्थापन करण्यासाठी अपुरी आहेत. 

• जगभरात 2.7 अब्ज लोकांना घनकचरा संकलनाची सुविधा उपलब्ध नाही आणि ते विल्हेवाटीसाठी खुल्या डंपसाईट्सवर अवलंबून आहेत.

• कचरा कमी करण्यासाठी आणि पर्यावरणाची काळजी घेण्यासाठी

कचरा व्यवस्थापनाचे महत्त्व आणि त्याबद्दल जनजागृती करण्यासाठी 'आंतरराष्ट्रीय शून्य कचरा दिवस' साजरा करतात. 

• जागतिक स्तरावर कचरा व्यवस्थापनाला चालना देण्याचे महत्त्व आणि शाश्वत उपभोग आणि उत्पादन पद्धतींना प्रोत्साहन देण्याची आवश्यकता या दोन्ही गोष्टींवर हा दिवस प्रकाश टाकतो.

• प्लास्टिक आणि इतर हानिकारक कचरा कमी करण्यासाठी उपाययोजनांबद्दल जागरूकता निर्माण करणे, वस्तूंच्या पुनर्वापराला प्रोत्साहन देणे हे या दिवसाचे उद्दिष्ट आहे. 

• शून्य-कचरा उपक्रम 2030 च्या शाश्वत विकासाच्या (Sustainable Development Goals) अजेंडाशी सुसंगत आहेत.

🤔 आंतरराष्ट्रीय शून्य कचरा दिवसाचा ठराव कोणत्या देशाच्या पुढाकाराने मांडण्यात आला ?  

• जगभरात शून्य-कचरा उपक्रमांना प्रोत्साहन देण्यासाठी आंतरराष्ट्रीय शून्य कचरा दिवसाचा ठराव तुर्की या देशाच्या पुढाकाराने 105 देशांच्या पाठिंब्याने संयुक्त राष्ट्रांच्या महासभेत मांडला गेला. 

• संयुक्त राष्ट्रांच्या महासभेने 14 डिसेंबर 2022 रोजी हा ठराव मंजूर केला, ज्यामध्ये 30 मार्च हा दिवस आंतरराष्ट्रीय शून्य कचरा दिवस म्हणून घोषित करण्यात आला.

1️⃣ पहिला 'आंतरराष्ट्रीय शून्य कचरा दिवस' केव्हा साजरी करण्यात आला ? 

• 30 मार्च 2023 रोजी पहिला 'आंतरराष्ट्रीय शून्य कचरा दिवस' साजरी करण्यात आला. 

'आंतरराष्ट्रीय शून्य कचरा दिवस' 2026 ची संकल्पना थीम काय आहे ? 

• 'आंतरराष्ट्रीय शून्य कचरा दिवस' 2026 ची मुख्य संकल्पना (थीम) "अन्न नासाडी" (Food Waste) ही आहे. 

• 2026 सालासाठी या दिनाचे विशेष लक्ष अन्नाची नासाडी रोखण्यावर केंद्रित करण्यात आले आहे. 

• या मोहिमेचा मुख्य संदेश "शून्य कचऱ्याची सुरुवात तुमच्या ताटापासून होते" (Zero waste starts on your plate) हा आहे.

🔑 परीक्षेच्या दृष्टीने IMP रिव्हिजन पॉईंट्स : International Zero Waste Day

• आंतरराष्ट्रीय शून्य कचरा दिवस — 30 मार्च

• संयुक्त राष्ट्रांची मंजूरी — 2022

• ठराव मांडणारा प्रमुख देश — तुर्की

• पहिला शून्य कचरा दिवस — 30 मार्च 2023

• 2026 थीम — Food Waste (अन्न नासाडी रोखणे)

What is 'Payments Vision 2028'?

📚 Subject : GS - अर्थशास्त्र - बॅंकिंग

सरळसेवा, रेल्वे, तलाठी, वनरक्षक, पोलीस भरती, अग्निवीर , SSC GD, MPSC, UPSC परीक्षेसाठी विचारलेले / संभाव्य महत्त्वपूर्ण प्रश्न

प्रश्न) ‘पेमेंट्स व्हिजन 2028’ हा नवा धोरणात्मक आराखडा खालीलपैकी कोणत्या संस्थेने जाहीर केला आहे ?

1) केंद्रीय अर्थ मंत्रालय

2) भारतीय रिझर्व्ह बँक (RBI)

3) नीती आयोग (NITI Aayog)

4) भारतीय प्रतिभूती आणि विनिमय मंडळ (SEBI)

उत्तर : भारतीय रिझर्व्ह बँक (RBI)

📰 बातमी काय ?

• Reserve Bank of India ने ‘पेमेंट्स व्हिजन 2028’ (Payments Vision 2028) हा नवा धोरणात्मक आराखडा जाहीर केला आहे, ज्यामध्ये डिजिटल पेमेंट प्रणाली अधिक सुरक्षित आणि विश्वासार्ह करण्यावर भर देण्यात आला आहे.

🤔 ‘Payments Vision 2028’ म्हणजे काय ?

• हा एक व्यापक धोरणात्मक आराखडा (Policy Roadmap) आहे, जो भारतातील पेमेंट प्रणालींच्या पुढील विकासासाठी दिशा ठरवतो.

• पूर्वीचा फोकस “सर्वांपर्यंत पोहोच” (4Es) होता, पण आता लक्ष विश्वास (Trust), सुरक्षा आणि जागतिक स्तरावर विस्तार यावर केंद्रित करण्यात आले आहे.

• भारतीय रिझर्व्ह बँकेने (RBI) या दस्तऐवजाचे (Document) नाव ‘शेपिंग इंडियाज पेमेंट फ्रंटियर’ (Shaping India’s Payment Frontier) असे ठेवले आहे.

🎯 हा बदल का महत्त्वाचा आहे ?

• भारतामध्ये डिजिटल पेमेंट्स वेगाने वाढत आहेत, पण त्यासोबत फसवणूक आणि सायबर धोकेही वाढले आहेत.

• म्हणूनच आता फक्त वापर वाढवणे पुरेसे नाही, तर

👉 सुरक्षितता

👉 वापरकर्त्यांचा विश्वास

👉 प्रणालीची स्थिरता

यावर भर देणे आवश्यक झाले आहे.

⚙️ या धोरणात काय नवीन आहे ? 

✍️ या आराखड्यात पेमेंट प्रणाली अधिक सुरक्षित, सोपी आणि प्रगत करण्यासाठी अनेक सुधारणा सुचवण्यात आल्या आहेत.

• Account Portability (PaSS) : ग्राहकांनी बँक बदलली तरी त्यांच्या पेमेंट सूचना सहज transfer करता येतील

• User Control (Switch On/Off) : UPI, IMPS सारख्या सेवांवर स्वतः नियंत्रण ठेवता येईल, ज्यामुळे फसवणूक कमी होईल

• Shared Liability : ग्राहकांच्या संरक्षणासाठी, फसवणूक झाल्यास किंवा अनधिकृत व्यवहारांसाठी, व्यवहार जारी करणारी बँक आणि लाभार्थी बँक या दोघीही जबाबदारी वाटून घेणारे एक नवीन जबाबदारी मॉडेल असेल.

• Cyber सुरक्षा (KRI) : सायबर धोके ओळखण्यासाठी early warning system विकसित केला जाईल

• TReDS Interoperability : MSME साठी कर्ज मिळणे सोपे करण्यासाठी unified प्रणाली

• Cross-border सुधारणा : आंतरराष्ट्रीय व्यवहार अधिक जलद आणि स्वस्त करण्यावर भर

• AI वापर : डेटा विश्लेषणासाठी AI आधारित प्रणाली तयार केली जाणार

• E-cheque : पारंपरिक चेक प्रणालीला डिजिटल स्वरूपात बदलण्याचा प्रयत्न

🎯 ‘पेमेंट्स व्हिजन 2028’ चे महत्त्व काय आहे ?

• जागतिक नेतृत्व : भारत रिअल-टाइम डिजिटल पेमेंटमध्ये जागतिक नेता म्हणून आपले स्थान टिकवून ठेवेल.

• पारदर्शकता : AI-आधारित पेमेंट डेटा रिपॉझिटरीमुळे संशोधनासाठी आणि धोरण निर्मितीसाठी अचूक माहिती उपलब्ध होईल.

• मेक इन इंडियाला चालना : MSME क्षेत्राला मिळणाऱ्या तरलतेमुळे (Liquidity) छोट्या उद्योगांना मोठा आधार मिळेल.

🔑 परीक्षेच्या दृष्टीने IMP रिव्हिजन पॉईंट्स :

• Payments Vision 2028 — RBI चा धोरणात्मक आराखडा

• आराखड्याचे नाव — ‘शेपिंग इंडियाज पेमेंट फ्रंटियर’

• लक्ष्य — विश्वास + सुरक्षितता + जागतिक विस्तार

• E-cheque — डिजिटल चेक

• आंतरराष्ट्रीय व्यवहार अधिक जलद आणि स्वस्त

• UPI, IMPS सारख्या सेवांवर कस्टमरचे नियंत्रण

Rajasthan Day

📚 Subject : GS - दिनविशेष, राज्यशास्त्र, भूगोल - पर्यटन

सरळसेवा, रेल्वे, तलाठी, वनरक्षक, पोलीस भरती, अग्निवीर , SSC GD, MPSC, UPSC परीक्षेसाठी विचारलेले / संभाव्य महत्त्वपूर्ण प्रश्न

प्रश्न) राजस्थान राज्य स्थापना दिन केव्हा असतो ?  

1. 21 जानेवारी

2. 30 मार्च

3. 1 एप्रिल

4. 1 मे 

उत्तर : 30 मार्च

🎯 राजस्थान राज्या बद्दल परीक्षेसाठी IMP वनलाईनर पॉईंट्स : 

• दरवर्षी 30 मार्च रोजी राजस्थान राज्य स्थापना दिन साजरा केला जातो.  

• राजस्थानची अधिकृत स्थापना 30 मार्च 1949 रोजी झाली.

• देशात आणि जगात राजस्थानला वीरांची भूमी म्हणूनही ओळखले जाते.

• राजस्थानला राजांची भूमी (Land of Kings) म्हणूनही ओळखले जाते. 

• पृथ्वीराज चौहान, महाराणा प्रताप, राणा सांगा, राणा कुंभ यांसारख्या योद्ध्यांचा आणि वीरांचा इतिहास राजस्थानने जतन केला आहे.  

• हळदी खोऱ्यातील लढाया, चित्तोड, खानवा, तराईन आणि रणथंभोरच्या लढाया राजस्थानच्या भूमीवर लढल्या गेल्या.  

• राजस्थान आपल्या ऐतिहासिक किल्ले, राजवाडे, कला आणि संस्कृतीसाठी पर्यटकांना आकर्षित करते.

• लोकप्रिय पर्यटन स्थळ असलेले जयपूर या शहराला गुलाबी शहर म्हणूनही ओळखले जाते.

🤔 राजस्थानचे जुने नाव काय आहे ? 

• राजपुताना हे राजस्थान राज्याचे जुने नाव आहे. 

• स्वातंत्र्यापूर्वी, ब्रिटिश राजवटीत हा प्रदेश राजपुताना म्हणून ओळखला जात असे.

🇮🇳 क्षेत्रफळाच्या दृष्टीने भारतातील सर्वात मोठे राज्य कोणते ? 

(सरळसेवा भरती, पोलीस भरती, वनरक्षक भरती, रेल्वे, MPSC, NTPC 2016)

• क्षेत्रफळाच्या दृष्टीने राजस्थान हे भारतातील सर्वात मोठे राज्य आहे.

🧐 राजस्थानची राजधानी कोणती ? 

• जयपूर ही राजस्थानची राजधानी आहे. 

• जयपूर या शहराला गुलाबी शहर (Pink City) म्हणूनही ओळखले जाते.

• महाराजा सवाई जयसिंग द्वितीय (Maharaja Sawai Jai Singh II) यांनी 18 नोव्हेंबर 1727 रोजी जयपूर शहराची स्थापना केली.

🧐 भारतातील कोणत्या शहराला सुवर्णनगरी (Golden City) म्हणतात ?

• राजस्थानातील जैसलमेर या शहराला भारतातील सुवर्णनगरी म्हणतात.  

🖌️ सिंधू संस्कृतीचे प्राचीन कालीबंगा (Kalibangan) स्थळ भारतातील कोणत्या राज्यात आहे ? 

• कालीबंगा हे राजस्थानच्या हनुमानगड जिल्ह्यात घग्गर नदीच्या काठावर आहे. 

• कालीबंगा हे नाव काली आणि बांगन या दोन शब्दांपासून बनले आहे. 

• कालीबंगा (काळी बांगडी) : काली म्हणजे काळा आणि बंगा म्हणजे बांगडी.

🎭 घुमर कोणत्या राज्यातील लोकनृत्य आहे ? 

(सरळसेवा भरती, पोलीस भरती, वनरक्षक भरती, रेल्वे) 

घुमर नृत्य हे राजस्थानातील एक प्रसिद्ध लोकनृत्य आहे, जे विशेषतः महिला सादर करतात.

🌳 केवलादेव घाना राष्ट्रीय उद्यान कोणत्या राज्यात आहे ? 

(सरळसेवा भरती, वनरक्षक भरती, रेल्वे, MPSC, NTPC 2021)

• केवलादेव घाना राष्ट्रीय उद्यान राजस्थान राज्यात आहे.

• केवलादेव राष्ट्रीय उद्यान हे राजस्थानमधील भरतपूर येथे स्थित एक पाणथळ जागा आणि पक्षी अभयारण्य आहे.

• केवलादेव राष्ट्रीय उद्यान हे आंतरराष्ट्रीय महत्त्वाचे रामसर स्थळ (पाणथळ क्षेत्र) आहे. 

• केवलादेव राष्ट्रीय उद्यान पक्ष्यांच्या प्रजातींसाठी युनेस्कोचे जागतिक वारसा स्थळ म्हणून प्रसिद्ध आहे. 

🔑 परीक्षेच्या दृष्टीने IMP रिव्हिजन पॉईंट्स : राजस्थान

• राजस्थान राज्याची स्थापना — 30 मार्च 1949  

• राजस्थान — क्षेत्रफळाच्या दृष्टीने भारतातील सर्वात मोठे राज्य

• राजपुताना — राजस्थानचे जुने नाव 

• राजधानी — जयपूर (गुलाबी शहर)

• जयपूर शहराची स्थापना — महाराजा सवाई जयसिंग द्वितीय (1727)

• प्रसिद्ध लोकनृत्य — घुमर

Tunguska Air Defence Missile System

📚 Subject : GS - संरक्षण

सरळसेवा, रेल्वे, तलाठी, वनरक्षक, पोलीस भरती, अग्निवीर , SSC GD, MPSC, UPSC परीक्षेसाठी विचारलेले / संभाव्य महत्त्वपूर्ण प्रश्न

प्रश्न) अलिकडेच भारताने ------- देशासोबत सुमारे 445 कोटी रुपयांचा करार करून ‘तुंगुस्का’ (Tunguska) हवाई संरक्षण प्रणाली खरेदी करण्याचा निर्णय घेतला.

1. रशिया

2. अमेरिका

3. इस्राईल

4. फ्रान्स

उत्तर : रशिया

📰 बातमी काय ?

• भारताच्या संरक्षण मंत्रालयाने रशियाच्या 'JSC रोसोबोरोनएक्सपोर्ट' (JSC Rosoboronexport) सोबत सुमारे 445 कोटी रुपयांचा करार करून ‘तुंगुस्का’ हवाई संरक्षण प्रणाली खरेदी करण्याचा निर्णय घेतला आहे.

🚀 'तुंगुस्का एअर डिफेन्स मिसाईल सिस्टिम' काय आहे ?

• ‘तुंगुस्का’ (2K22M) ही एक स्वयंचलित (Self-Propelled) हवाई संरक्षण प्रणाली (Air Defence Missile System) आहे.

• ही एक 'हायब्रीड' प्रणाली आहे, यामध्ये एकाच वाहनावर क्षेपणास्त्रे (missiles) आणि तोफा (guns) दोन्ही बसवलेले असतात.

• लांब अंतरासाठी क्षेपणास्त्रे (Missiles) वापरते.

• जवळच्या लक्ष्यांसाठी वेगवान तोफा (Autocannons) वापरते.

• म्हणूनच ती कमी उंचीवर उडणाऱ्या शत्रूंच्या लक्ष्यांवर प्रभावीपणे हल्ला करू शकते.

🎯 ही प्रणाली का महत्त्वाची आहे ?

• आधुनिक युद्धामध्ये ड्रोन, हेलिकॉप्टर आणि कमी उंचीवर उडणाऱ्या क्षेपणास्त्रांचा वापर वाढला आहे.

• ‘तुंगुस्का’ प्रणाली विशेषतः अशा कमी उंचीच्या धोक्यापासून (Low-Altitude Threats) सैन्याचे संरक्षण करण्यासाठी तयार करण्यात आली आहे.

⚙️ मुख्य तांत्रिक वैशिष्ट्ये :

• Dual System (Missile + Gun): 9M311 क्षेपणास्त्रे आणि 30mm तोफा — दोन्हींचा एकत्र वापर

• रडार प्रणाली : 360° रडार सुमारे 18 किमी अंतरावर लक्ष्य ओळखू शकतो

• ऑप्टिकल बॅकअप : शत्रूने रडार जॅम केले तरी ऑप्टिकल ट्रॅकिंगद्वारे ही प्रणाली कार्य करू शकते.

🇮🇳 भारतासाठी महत्त्व : 

• ड्रोन युद्धाला उत्तर : सध्याच्या युद्धनीतीत ड्रोन्सचा वापर वाढला आहे, अशा वेळी तुंगुस्काची रॅपिड-फायर गन स्वस्त आणि प्रभावी उपाय ठरते.

• मोबाईल संरक्षण : लष्कराचे रणगाडे आणि तुकड्या जेव्हा हालचाल करत असतात, तेव्हा त्यांना फिरते हवाई संरक्षण कवच मिळते.

• भारताच्या बहुस्तरीय (Multi-layered) हवाई संरक्षण जाळ्याला यामुळे अधिक बळकटी मिळणार आहे.

🔑 परीक्षेच्या दृष्टीने IMP रिव्हिजन पॉईंट्स : Tunguska Air Defence Missile System

• तुंगुस्का प्रणाली — हवाई संरक्षण प्रणाली

• प्रकार — हायब्रीड (Missile + Gun)

• करार — ₹445 कोटी (भारत–रशिया)

• कंपनी — JSC Rosoboronexport

• लक्ष्य — कमी उंचीवरील धोके (ड्रोन, हेलिकॉप्टर)