What is 'Project Mahadeva' of the Maharashtra Government ?

Subject : GS - सरकारी योजना - महाराष्ट्र राज्य

सरळसेवा, रेल्वे, तलाठी, वनरक्षक, पोलीस भरती, अग्निवीर , SSC GD, MPSC, UPSC परीक्षेसाठी विचारलेले / संभाव्य महत्त्वपूर्ण प्रश्न

प्रश्न) ‘प्रोजेक्ट महादेवा’ हा उपक्रम महाराष्ट्र शासनातर्फे मुख्यतः कशासाठी राबविण्यात येत आहे ?

1. राज्यात सौरऊर्जा प्रकल्पांचा विस्तार करण्यासाठी

2. मोठ्या प्रमाणावर वृक्षलागवड व पर्यावरण संवर्धनासाठी

3. ग्रामीण भागात पाणी व्यवस्थापन व जलसंधारणासाठी

4. 13 वर्षांखालील फुटबॉल खेळाडूंचा शोध घेऊन त्यांचा सर्वांगीण विकास करण्यासाठी

उत्तर : 13 वर्षांखालील फुटबॉल खेळाडूंचा शोध घेऊन त्यांचा सर्वांगीण विकास करण्यासाठी

बातमी काय ?

• मुख्यमंत्री देवेंद्र फडणवीस यांच्या नेतृत्वाखाली महाराष्ट्र शासनातर्फे ‘प्रोजेक्ट महादेवा’ या राज्यस्तरीय क्रीडा उपक्रमाचा शुभारंभ मुंबई येथील वानखेडे स्टेडियम येथे करण्यात आला. 

प्रोजेक्ट महादेवा काय आहे ?

• हा महाराष्ट्र शासनाचा राज्यस्तरीय क्रीडा उपक्रम आहे.

• संपूर्ण महाराष्ट्रात 13 वर्षांखालील (U-13) फुटबॉल खेळाडूंची निवड व घडण करण्यासाठी हा प्रकल्प सुरू करण्यात आला आहे.

• या उपक्रमाचा उद्देश राज्यातील 13 वर्षांखालील फुटबॉल प्रतिभेचा शोध घेऊन त्यांना जागतिक दर्जाचे प्रशिक्षण देणे हा आहे.

प्रोजेक्ट महादेवा प्रकल्प कोणत्या संस्थांच्या सहकार्याने राबविला जात आहे ?

• महाराष्ट्र शासनाचा क्रीडा विभाग

• महाराष्ट्र इन्स्टिट्यूशन फॉर ट्रान्सफॉर्मेशन (Maharashtra Institution for Transformation - MITRA)

• व्हिलेज सोशल ट्रान्सफॉर्मेशन फाउंडेशन (Village Social Transformation Foundation - VSTF)

• वेस्टर्न इंडिया फुटबॉल असोसिएशन (Western India Football Association -WIFA)

• शहर व औद्योगिक विकास महामंडळ (City and Industrial Development Corporation -CIDCO)

 निवड प्रक्रिया व लाभ :

• एकूण 60 खेळाडूंची निवड केली जाईल - 30 मुले आणि 30 मुली

• निवड झालेल्या खेळाडूंना -

• 5 वर्षांची संपूर्ण निवासी शिष्यवृत्ती
• परदेशी प्रशिक्षकांकडून जागतिक दर्जाचे प्रशिक्षण
• शारीरिक, मानसिक व क्रीडा कौशल्य आणि सर्वांगीण विकासाची संधी

 प्रोजेक्ट महादेवा चे महत्त्व : 

• महाराष्ट्रातील फुटबॉलसाठी दीर्घकालीन टॅलेंट पाइपलाईन तयार होणार

• ग्रामीण व शहरी भागातील गुणवान खेळाडूंना समान संधी

• राज्याला राष्ट्रीय व आंतरराष्ट्रीय स्तरावर फुटबॉलमध्ये ओळख मिळण्यास मदत

62nd Raising Day of Sashastra Seema Bal 

Subject : GS - दिनविशेष, संरक्षण

सरळसेवा, रेल्वे, तलाठी, वनरक्षक, पोलीस भरती, अग्निवीर , SSC GD, MPSC, UPSC परीक्षेसाठी विचारलेले / संभाव्य महत्त्वपूर्ण प्रश्न

प्रश्न) सशस्त्र सीमा दल (SSB) चा स्थापना दिवस (Raising Day) कोणत्या दिवशी साजरा केला जातो ?

1. 7 मे

2. 2 डिसेंबर

3. 20 डिसेंबर

4. 1 जानेवारी

उत्तर : 20 डिसेंबर

बातमी काय ?

• दरवर्षी 20 डिसेंबर रोजी सशस्त्र सीमा दल (SSB) चा स्थापना दिन (Raising Day) साजरा केला जातो.

• या दिवशी SSB च्या जवानांच्या सेवा, शौर्य आणि सीमा सुरक्षेतील योगदानाचा गौरव केला जातो.

SSB बद्दल परीक्षेसाठी IMP वनलाईनर पॉईंट्स :

• सशस्त्र सीमा दल हे एक केंद्रीय सशस्त्र पोलिस दल (Central Armed Police Force) आहे जे नेपाळ आणि भूतानसह भारताच्या आंतरराष्ट्रीय सीमांचे रक्षण करण्यासाठी जबाबदार आहे.

• स्थापना : 1962 मध्ये चीनच्या आक्रमणानंतर, 1963 मध्ये स्पेशल सर्विस ब्युरो (Special Service Bureau) म्हणून या दलाची स्थापना करण्यात आली. 

• सीमा : भारताच्या नेपाळ (1,751 किमी) आणि भूतान (699 किमी) सीमांचे संरक्षण करण्याची जबाबदारी SSB कडे आहे.

• मंत्रालय : SSB हे दल गृह मंत्रालयाच्या (Ministry of Home Affairs) अखत्यारीत कार्यरत आहे.

SSB ची मुख्य जबाबदारी :

• सीमांवर घुसखोरी आणि तस्करी रोखणे

• मानव तस्करी व बेकायदेशीर स्थलांतर थांबवणे

• राष्ट्रविरोधी हालचालींवर लक्ष ठेवणे आणि त्या थांबवणे.

• सीमा सुरक्षेशी संबंधित गुप्त माहिती गोळा करणे

• सीमावर्ती नागरिकांसाठी नागरी कृती, मदत व विकास कामे करणे

• आपत्तीच्या वेळी मदतकार्य करणे

SSB बद्दल परीक्षेसाठी IMP प्रशासकीय माहिती : 

• मंत्रालय : गृह मंत्रालय

• मुख्यालय : नवी दिल्ली

• प्रमुख : महासंचालक (Director General)

• ब्रीदवाक्य : सेवा, सुरक्षा, बन्धुत्व (Service, Security, Brotherhood)

सशस्त्र सीमा दला संदर्भात महत्त्वाची वैशिष्ट्ये व गौरव : 

• सशस्त्र सीमा दल हे पहिले केंद्रीय अर्धसैनिक दल आहे ज्याने आपल्या रँकमध्ये महिलांचा समावेश केला. 

• 2004 मध्ये सशस्त्र सीमा दलास President’s Colours प्रदान करण्यात आला.

• President’s Colours हा कोणत्याही लष्करी तुकडीला दिले जाणारा सर्वोच्च सन्मान आहे.

Rashtrasant Gadge Maharaj

Subject : GS - महाराष्ट्रातील समाजसुधारक

सरळसेवा, रेल्वे, तलाठी, वनरक्षक, पोलीस भरती, अग्निवीर , SSC GD, MPSC, UPSC परीक्षेसाठी विचारलेले / संभाव्य महत्त्वपूर्ण प्रश्न

प्रश्न) संत गाडगे महाराजांनी काही वाईट सामाजिक रूढींच्या विरोधात प्रचार करण्यासाठी _____ हे जनसंवादाचे पारंपारिक माध्यम वापरले. (MPSC 2017) 

1. आख्यान

2. आरती

3. कथा

4. कीर्तन

उत्तर : कीर्तन

संत गाडगे महाराजांचा जन्म कोठे झाला ?

• गाडगे महाराजांचा जन्म 23 फेब्रुवारी 1876 मध्ये अमरावती जिल्ह्यातील शेणगाव येथे झाला.

संत गाडगे महाराजांचे पूर्ण नाव काय ? 

• त्यांचे पूर्ण नाव डेबूजी झिंगराजी जानोरकर होते.

• अंगावर फाटकी गोधडी आणि हातात गाडगे असल्यामुळे लोकांमध्ये ते ‘ गोधडे महाराज ’ किंवा ‘ गाडगे महाराज ’ म्हणूनच प्रसिद्ध आहेत.

• ते ज्या गावात जात तो गाव झाडून स्वच्छ करीत. 

• सार्वजनिक स्वच्छता, अंधश्रद्धा निर्मूलन ही तत्त्वे समाजात रुजविण्यासाठी त्यांनी स्वतः सातत्याने प्रयत्‍न केले.

समाजसुधारणेसाठी कीर्तनाचे माध्यम : 

• समाजसुधारणेसाठी व लोकशिक्षणासाठी त्यांनी कीर्तनाचे माध्यम प्रभावीपणे वापरले.

• ‘ चोरी करू नये, कर्ज काढून चैन करू नये, दारू पिऊ नये, देवापुढे पशूंचा बळी देऊ नये ’, अशा प्रकारचा उपदेश ते आपल्या कीर्तनांतून मार्मिक उदाहरणे देऊन करीत.

• त्यांनी मानवतेची सेवा आणि सहानुभूती यासारख्या मूल्यांवर जोर दिला.

• आपल्या कीर्तनांदरम्यान त्यांनी लोकांना अंधश्रद्धा आणि रूढींविरुद्ध प्रबोधन केले.

• महाराष्ट्रात सर्वत्र तसेच गुजरात, कर्नाटक व आंध्र प्रदेशाच्या काही भागांत त्यांनी गावोगाव कीर्तने करून लोकजागृती केली. 

• गाडगेबाबा यांनी त्यांच्या काळात समाजप्रबोधनाबरोबरच राज्यातील प्रमुख शहरांत व तीर्थक्षेत्री धर्मशाळा, आश्रमशाळा, नद्यांना घाट, पाणपोया, गोरक्षण, अंध-अपंगांसाठी सदावर्त, मुलांसाठी शाळा-कॉलेज व वसतिगृहे बांधून सर्वसामान्य जनतेची राहण्याची सोय केली. 

• 14 नोव्हेंबर 1956 रोजी संत गाडगे बाबांचे पंढरपूर येथे झालेले किर्तन हेच त्यांचे अखेरचे किर्तन ठरले. 

• मृत्यू : 20 डिसेंबर 1956 रोजी पेढी नदीच्या काठावर, वलगाव (अमरावती) येथे त्यांचे निधन झाले.

• गाडगेनगर, अमरावती येथे त्यांचे स्मारक आहे.

• गाडगेबाबा यांच्या नावाने महाराष्ट्र शासनाने 2000-01 पासून संत गाडगेबाबा ग्राम स्वच्छता अभियान राबविण्यास सुरुवात केली. 

Exercise Ekatha 2025

Subject : GS - युद्ध अभ्यास

सरळसेवा, रेल्वे, तलाठी, वनरक्षक, पोलीस भरती, अग्निवीर , SSC GD, MPSC, UPSC परीक्षेसाठी विचारलेले / संभाव्य महत्त्वपूर्ण प्रश्न

प्रश्न) ‘एकाथा’ हा संयुक्त सागरी सराव कोणत्या दोन देशांमध्ये आयोजित केला जातो ?

1. भारत – मालदीव

2. भारत – श्रीलंका

3. भारत – बांगलादेश

4. भारत – सेशेल्स

उत्तर : भारत – मालदीव

बातमी काय ?

• भारतीय नौदलाचे उप-नौदल प्रमुख (Deputy Chief of the Naval Staff - DCNS) मालदीवच्या अधिकृत दौऱ्यावर असून, तेथे आयोजित भारत–मालदीव संयुक्त सागरी सराव ‘एकाथा 2025’च्या समारोप समारंभात सहभागी झाले.

‘एकाथा’ सराव म्हणजे काय ? 

• ‘एकाथा’ हा भारतीय नौदल आणि मालदीव नॅशनल डिफेन्स फोर्स (MNDF) यांच्यातील वार्षिक द्विपक्षीय सागरी सराव आहे.

• पहिला सराव : या सरावाची सुरुवात 2017 साली करण्यात आली.

• उद्देश : दोन्ही देशांमधील सागरी सहकार्य आणि समन्वय वाढवणे हा यामागील मुख्य उद्देश आहे.

• ‘एकाथा 2025’ ही या सरावाची 8वी आवृत्ती होती.

‘एकाथा’ सरावाचे प्रमुख उद्दिष्ट : 

• सागरी आणि किनारी भागातील (Littoral) संयुक्त कारवायांमध्ये कार्यक्षम समन्वय साधणे.

• प्रादेशिक सागरी सुरक्षेशी संबंधित सामायिक आव्हानांना तोंड देण्याची क्षमता वाढवणे.

• दोन्ही नौदलांमधील व्यावसायिक समज आणि परस्पर विश्वास बळकट करणे.

‘एकाथा’ सरावाचे धोरणात्मक महत्त्व : 

• हा सराव भारताच्या MAHASAGAR (Mutual and Holistic Advancement for Security and Growth for All in the Region) या दृष्टिकोनाशी सुसंगत आहे.

• तसेच भारताच्या ‘शेजारी प्रथम' (‘Neighbourhood First’ Policy) या मोहिमेला बळकटी देतो.

• हिंद महासागर क्षेत्रातील सुरक्षा व स्थैर्य वाढवण्यासाठी हा सराव महत्त्वाचा मानला जातो.

Indian Army's Air Defence Strategy : New Use of MANPADS

Subject : GS - संरक्षण (Defence)

सरळसेवा, रेल्वे, तलाठी, वनरक्षक, पोलीस भरती, अग्निवीर , SSC GD, MPSC, UPSC परीक्षेसाठी विचारलेले / संभाव्य महत्त्वपूर्ण प्रश्न

प्रश्न) MANPADS (Man-Portable Air Defence Systems) प्रामुख्याने कशासाठी वापरली जाते ?

1. पाणबुडीविरोधी हल्ल्यासाठी

2. उपग्रह नष्ट करण्यासाठी

3. लांब पल्ल्याच्या बॅलिस्टिक क्षेपणास्त्रांना रोखण्यासाठी

4. कमी उंचीवर उडणारी विमाने, हेलिकॉप्टर व ड्रोन पाडण्यासाठी

उत्तर : कमी उंचीवर उडणारी विमाने, हेलिकॉप्टर व ड्रोन पाडण्यासाठी

बातमी काय ?

• Indian Army आपल्या हवाई संरक्षण धोरणात बदल करत असून, MANPADS प्रणालीचा वापर सब-सॉनिक क्रूझ क्षेपणास्त्रांचा (Sub-Sonic Cruise Missiles) धोका रोखण्यासाठी अधिक प्रभावीपणे करत आहे.

MANPADS म्हणजे काय ? 

• MANPADS म्हणजे Man-Portable Air Defence Systems.

• ही अशी जमिनीवरून हवेत मार करणारी क्षेपणास्त्रे आहेत जी एक सैनिक किंवा लहान तुकडी सहज वापरू शकते.

• ही प्रणाली प्रामुख्याने खांद्यावरून डागली जाणारी हवाई संरक्षण क्षेपणास्त्रे म्हणून ओळखली जाते.

MANPADS ची रचना व क्षमता : 

• याची लांबी साधारणत 2 मीटरपेक्षा कमी असते.

• वजन सुमारे 10 ते 20 किलो असते.

• कमी उंचीवर उडणाऱ्या लक्ष्यांसाठी ही प्रणाली उपयुक्त आहे.

• सुमारे 8 किमी अंतर आणि सुमारे 4.5 किमी उंची पर्यंत प्रभावी मारा करण्याची क्षमता MANPADS ची असते.

MANPADS कोणत्या लक्ष्यांविरुद्ध प्रभावी आहेत ?

• हेलिकॉप्टर

• ड्रोन

• कमी उंचीवर उडणारी विमाने

• सब-सॉनिक क्रूझ क्षेपणास्त्रे (Sub-Sonic Cruise Missiles)

➡️ म्हणूनच भारतीय लष्कर या प्रणालीचा वापर नव्या धोक्यांवर केंद्रित करत आहे.

MANPADS चा इतिहास व जागतिक वापर : 

• 1960 च्या दशकात अमेरिका (Redeye) आणि सोव्हिएत संघ (Strela) यांनी प्रथम MANPADS तैनात केले.

• आज जगातील सुमारे 105 देश MANPADS वापरतात.

• मात्र फक्त 12 देश MANPADS या प्रणालीचे उत्पादन करतात.

• भारत हा MANPADS उत्पादन करणाऱ्या 12 देशांपैकी एक आहे.

Goa Liberation Day

Subject : GS - दिनविशेष, राज्यशास्त्र

सरळसेवा, रेल्वे, तलाठी, वनरक्षक, पोलीस भरती, अग्निवीर , SSC GD, MPSC, UPSC परीक्षेसाठी विचारलेले / संभाव्य महत्त्वपूर्ण प्रश्न

प्रश्न) पोर्तुगीज वसाहतवादी राजवटीपासून गोवा मुक्त झाल्याच्या स्मरणार्थ दरवर्षी खालील पैकी कोणता दिवस गोवा मुक्ती दिन म्हणून साजरी करतात ?

1. 19 डिसेंबर

2. 25 डिसेंबर 

3. 31 डिसेंबर

4. 1 जानेवारी

उत्तर : 19 डिसेंबर

बातमी काय ?

• पोर्तुगीज वसाहतवादी राजवटीपासून गोवा मुक्त झाल्याच्या स्मरणार्थ दरवर्षी 19 डिसेंबर रोजी गोवा मुक्ती दिन साजरा केला जातो.

• गोवा मुक्ती संग्रामाच्या चळवळीत सहभागी झालेल्या सर्वांच्या धैर्याचे आणि अतुलनीय योगदानाचे या दिवशी स्मरण करतात. 

गोवा पोर्तुगीजांनी कधी काबीज केला ? 

• 1510 मध्ये गव्हर्नर अफोंसो डी अल्बुकर्क याने विजापूरच्या आदिलशाहाकडून गोवा जिंकले.

• येथूनच अल्बुकर्कने भारतात पोर्तुगीज सत्ता वाढविण्यास सुरुवात केली.

• अल्बुकर्क हा भारतातील पोर्तुगीज सत्तेचा पहिला गव्हर्नर जनरल होता. 

गोवा मुक्ती आंदोलन : 

• डॉ. राम मनोहर लोहिया आणि लुईस डी मिनेझिस ब्रागांसा यांसारख्या नेत्यांनी वसाहतवादी धोरणांवर टीका केली.

• डॉ. राम मनोहर लोहिया यांच्या नेतृत्वाखाली पोर्तुगीज सत्तेच्या विरोधात अनेक सभा, मोर्चे, आंदोलने काढण्यात आली.

• 15 ऑगस्ट 1947 रोजी भारताला स्वातंत्र्य मिळताच भारताने पोर्तुगीजांना गोवा आणि दीव-दमणचा प्रदेश भारताकडे सोपवण्याची विनंती केली पण त्यांनी नकार दिला.

सैन्य कारवाई - ऑपरेशन विजय :

• 1961 पर्यंत पोर्तुगीजांसोबतचे राजनैतिक प्रयत्न अयशस्वी झाल्यानंतर, 18 डिसेंबर रोजी भारत सरकारने ऑपरेशन विजय सुरू केले.

• ऑपरेशन विजयच्या माध्यमातून भारतीय सशस्त्र दलांनी फक्त 36 तासांच्या आत गोव्याला पोर्तुगीज राजवटीतून मुक्त केले. 

• या ऑपरेशनमध्ये भारतीय लष्कर, नौदल आणि हवाई दल यांनी संयुक्तपणे कामगिरी केली.

• 19 डिसेंबर 1961 रोजी गोवा भारताचा भाग बनला आणि पोर्तुगीज सत्तेचा शेवट झाला.

गोवा राज्य स्थापना दिन केव्हा असतो ? 

(Statehood Day of Goa)

• पोर्तुगीज सत्तेचा शेवट झाल्यावर गोवा, दीव आणि दमणला केंद्रशासित प्रदेश बनवण्यात आले.

• 30 मे 1987 रोजी गोव्याला राज्याचा दर्जा देण्यात आल्या.

• 30 मे 1987 रोजी गोवा हे भारतीय संघराज्याचे 25 वे राज्य बनले.

• तर दमण आणि दीव हे केंद्रशासित प्रदेश राहिले.

• त्यामुळे 30 मे गोवा राज्य स्थापना दिन म्हणून साजरा करतात.

गोवा राज्या बद्दल परीक्षेसाठी IMP वनलाईनर पॉईंट्स : 

• गोवा मुक्ती दिन : 19 डिसेंबर 

• गोवा राज्य स्थापना दिन : 30 मे

• राजधानी : पणजी

• राजभाषा (अधिकृत भाषा) : कोंकणी (Konkani)

• गोव्याला पूर्वेकडील रोम म्हणून ही ओळखले जाते. 

• राज्यपाल :  पुसापती अशोक गजपती राजू  (Pusapati Ashok Gajapathi Raju)  

• मुख्यमंत्री : श्री प्रमोद सावंत (Shri Pramod Sawant) 

“Exercise Harimau Shakti -2025” 

Subject : GS - युद्ध अभ्यास

सरळसेवा, रेल्वे, तलाठी, वनरक्षक, पोलीस भरती, अग्निवीर , SSC GD, MPSC, UPSC परीक्षेसाठी विचारलेले / संभाव्य महत्त्वपूर्ण प्रश्न

प्रश्न) भारत आणि मलेशिया यांच्यात “हरिमाऊ शक्ती – 2025” हा संयुक्त लष्करी सराव कोठे आयोजित करण्यात आला आहे ?

1. पहांग, मलेशिया

2. महाजन फील्ड फायरिंग रेंज, राजस्थान

3. डेहराडून, उत्तराखंड

4. पुणे, महाराष्ट्र

उत्तर : महाजन फील्ड फायरिंग रेंज, राजस्थान

बातमी काय ?

• अलिकडेच, भारत आणि मलेशिया यांच्यातील पाचवा संयुक्त लष्करी सराव “हरिमाऊ शक्ती – 2025” पार पडला.

• या सरावाचा मुख्य उद्देश दहशतवादविरोधी कारवायांमध्ये परस्पर समन्वय आणि कार्यक्षमता वाढवणे हा आहे.

हरिमाऊ शक्ती 2025 या संयुक्त लष्करी सरावाचे आयोजन कोठे करण्यात आले आहे ? 

• एक वर्ष भारत तर पुढच्या वर्षी मलेशिया अशा पद्धतीने या लष्करी सरावाचे आयोजन दरवर्षी करण्यात येते.

• 2025 या वर्षीचा हरिमाऊ शक्ती सराव राजस्थानमधील महाजन फील्ड फायरिंग रेंज येथे आयोजित करण्यात आला.

हरिमाऊ शक्ती या सरावात सहभागी तुकड्या कोणत्या ?

• भारतीय तुकडी : डोग्रा रेजिमेंट (Dogra Regiment)

• मलेशियन तुकडी : 25वी बटालियन, रॉयल मलेशियन आर्मी (Royal Malaysian Army)

हरिमाऊ शक्ती 2025 सरावाचे मुख्य उद्दिष्टे कोणती ?

• दहशतवादविरोधी कारवायांमध्ये संयुक्त प्रतिसादांचा समन्वय साधणे

• दोन्ही देशांच्या सैन्यांमधील परस्पर कार्यक्षमता (Interoperability) वाढवणे

• जीवितहानी व मालमत्तेचे नुकसान कमी करणे

हरिमाऊ शक्ती 2025 सरावातील प्रमुख लष्करी कृती : 

• घेराबंदी, शोध आणि नष्ट मोहिमा (Cordon & Search Operations)

• हेलिबोर्न ऑपरेशन्स (Heliborne Operations)

• हेलिपॅड सुरक्षित ठेवण्याचा सराव

• अपघातग्रस्तांना बाहेर काढण्याचा (Casualty Evacuation) सराव

हरिमाऊ शक्ती 2025 या सरावाचे महत्त्व : 

• भारत आणि मलेशिया यांच्यातील संरक्षण सहकार्य मजबूत होईल.

• संयुक्त राष्ट्रांच्या (UN) शांतता राखण्याच्या कारवायांसाठी तयारी.

• दोन्ही देशांमधील द्विपक्षीय संबंध अधिक दृढ होतील.

हरिमाऊ शक्ती – 2025 (Short Notes)

• सरावाचा प्रकार : भारत–मलेशिया संयुक्त लष्करी सराव

• सरावाची आवृत्ती : पाचवी (5th Edition)

• कालावधी : 5 ते 18 डिसेंबर 2025

• ठिकाण : महाजन फील्ड फायरिंग रेंज, राजस्थान

भारताबरोबर चे लष्करी युद्ध सराव : 

• भारत आणि मलेशिया : हरिमाऊ शक्ती

• भारत आणि सिंगापूर : बोल्ड कुरुक्षेत्र, अग्नी वॉरियर

• भारत आणि अमेरिका : वज्र प्रहार, युद्ध अभ्यास

• भारत आणि इंडोनेशिया : गरुड शक्ती

• भारत आणि श्रीलंका : मित्र शक्ती

• भारत आणि नेपाळ : सूर्य किरण

• भारत आणि चीन : हॅंड-इन-हॅंड

• भारत आणि रशिया : इंद्र

India–ADB ₹19,800 Crore Loan Agreements

Subject : GS - अर्थशास्त्र, जागतिक संघटना

सरळसेवा, रेल्वे, तलाठी, वनरक्षक, पोलीस भरती, अग्निवीर , SSC GD, MPSC, UPSC परीक्षेसाठी विचारलेले / संभाव्य महत्त्वपूर्ण प्रश्न

प्रश्न) अलीकडे भारताने एशियन डेव्हलपमेंट बँकेसोबत (ADB) सुमारे $2.2 अब्ज कर्ज करार कोणत्या उद्देशासाठी केले आहेत ?

1. संरक्षण आधुनिकीकरणासाठी

2. कृषी निर्यात वाढीसाठी

3. मानव संसाधन विकास, स्वच्छ ऊर्जा, आरोग्य व पायाभूत सुविधांसाठी

4. फक्त बँकिंग क्षेत्र सुधारण्यासाठी

उत्तर : मानव संसाधन विकास, स्वच्छ ऊर्जा, आरोग्य व पायाभूत सुविधांसाठी

बातमी काय ?

• भारत आणि Asian Development Bank यांच्यात $2.2 अब्जांहून अधिक (अंदाजे ₹19,800 करोड़) रकमेचे कर्ज करार करण्यात आले असून, त्यातून देशातील पाच मोठ्या विकास प्रकल्पांना अर्थसहाय्य दिले जाणार आहे.

हे करार नेमके कशासाठी आहेत ?

• हे कर्ज विविध क्षेत्रांतील विकासाला गती देण्यासाठी देण्यात आले आहे.

• यामध्ये कौशल्य विकास, सौर ऊर्जा, आरोग्य सेवा, शहरी वाहतूक आणि शाश्वत उपजीविका यांचा समावेश आहे.

• लोकांचे जीवनमान सुधारणे आणि समावेशक आर्थिक विकास साधणे हा यामागील उद्देश आहे.

$2.2 अब्ज (अंदाजे ₹19,800 करोड़) कर्ज पॅकेजची प्रमुख क्षेत्रनिहाय माहिती : 

कौशल्य विकास व रोजगार :

• निधी - $846 दशलक्ष (अंदाजे ₹ 7,614 करोड़)

• 12 राज्यांतील 650 ITI संस्थांचे आधुनिकीकरण.

• 5 राष्ट्रीय कौशल्य प्रशिक्षण संस्थांचे उन्नतीकरण.

• रोजगार - सुमारे 1.3 दशलक्ष युवकांच्या रोजगारक्षमतेत वाढ, विशेषतः नवीकरणीय ऊर्जा व इलेक्ट्रिक मोबिलिटी क्षेत्रात.

रूफटॉप सोलर ऊर्जा : 

• निधी - $650 दशलक्ष (अंदाजे ₹ 5,850 करोड़) 

• PM सूर्य घर : मुफ्त बिजली योजना अंतर्गत मदत.

• 2027 पर्यंत 1 कोटी घरांवर रूफटॉप सोलर बसवण्याचे लक्ष्य.

• स्वस्त व तारणमुक्त कर्ज आणि क्षेत्रीय सुधारणा यावर भर.

आरोग्य सेवा विस्तार :

• निधी - $398.8 दशलक्ष ( अंदाजे ₹ 3,589 करोड़)

• गुवाहाटी, दिब्रूगड आणि सिलचर येथील वैद्यकीय महाविद्यालयांचे उन्नतीकरण.

• ही महाविद्यालये उत्कृष्टतेची केंद्रे (Centres of Excellence) म्हणून विकसित केली जाणार.

शहरी वाहतूक : 

• निधी - $240 दशलक्ष (अंदाजे ₹ 2,160 करोड़)

• चेन्नई मेट्रो रेल प्रकल्प – टप्पा 2 साठी कर्ज.

• नवीन मार्ग व स्थानके, हवामान-संवेदनशील (climate-resilient) रचना आणि सर्वसमावेशक प्रवेश सुविधा.

शाश्वत उपजीविका :

• निधी - $77 दशलक्ष ( अंदाजे 693 करोड़)

• मेघालयातील इको-टुरिझम व हवामान-स्मार्ट शेती प्रकल्प.

• स्थानिक व आदिवासी समुदायांचे उत्पन्न वाढवणे आणि पर्यावरण संवर्धन.

एशियन डेव्हलपमेंट बँक (ADB) म्हणजे काय ?

• ADB ही आशिया–प्रशांत क्षेत्रासाठी काम करणारी बहुपक्षीय विकास बँक आहे.

• उद्देश : गरीबी निर्मूलन, समावेशक व शाश्वत विकासाला चालना देणे.

एशियन डेव्हलपमेंट बँक बद्दल परीक्षेसाठी IMP पॉईंट्स : 

• स्थापना : 19 डिसेंबर 1966

• मुख्यालय : मनीला, फिलिपिन्स (Manila, Philippines)

• सदस्य देश : 69 (50 प्रादेशिक + 19 अप्रादेशिक)

• भारत : संस्थापक सदस्य देश (1966)

एशियन डेव्हलपमेंट बँक ची प्रमुख कार्ये कोणती ? 

• शिक्षण, आरोग्य, ऊर्जा, वाहतूक आणि हवामान कृतीवर विशेष लक्ष देणे त्यासाठी मदत करणे.

• सरकार व खासगी क्षेत्राला कर्ज, अनुदान व तांत्रिक मदत देणे.