चालू घडामोडी | जागतिक आरोग्य दिन

Important Affairs

07-04-2026

चालू घडामोडी | जागतिक आरोग्य दिन

World Health Day

📚 Subject : GS - दिनविशेष, जागतिक संघटना

सरळसेवा, रेल्वे, तलाठी, वनरक्षक, पोलीस भरती, अग्निवीर , SSC GD, MPSC, UPSC परीक्षेसाठी विचारलेले / संभाव्य महत्त्वपूर्ण प्रश्न

प्रश्न) दरवर्षी "जागतिक आरोग्य दिन" केव्हा साजरा केला जातो ?

(सरळसेवा भरती, महाराष्ट्र पोलीस भरती, मुंबई पोलीस 2017, SSC CHSL 2021, RRB 2019,...)

1. 7 मार्च

2. 7 एप्रिल

3. 7 मे

4. 7 जून

उत्तर : 7 एप्रिल

✅ जागतिक आरोग्य दिना बद्दल परीक्षेसाठी IMP वनलाईनर पॉईंट्स :

• दरवर्षी जागतिक आरोग्य दिन 7 एप्रिल या दिवशी साजरा केला जातो.

• जगभरात आरोग्य समस्यांबद्दल जागरूकता निर्माण करणे आणि लोकांना निरोगी जीवन जगण्यास प्रोत्साहित करण्यासाठी हा दिवस साजरा केला जातो.

World Health Day

📚 Subject : GS - दिनविशेष, जागतिक संघटना

सरळसेवा, तलाठी, वनरक्षक, पोलीस भरती, अग्निवीर , रेल्वे भरती, SSC GD, MPSC, UPSC परीक्षेसाठी विचारलेले / संभाव्य महत्त्वपूर्ण प्रश्न

प्रश्न) दरवर्षी "जागतिक आरोग्य दिन" केव्हा साजरा केला जातो ?
(सरळसेवा भरती, महाराष्ट्र पोलीस भरती, मुंबई पोलीस 2017, SSC CHSL 2021, RRB 2019,...)

1. 7 मार्च
2. 7 एप्रिल
3. 7 मे
4. 7 जून

उत्तर : 7 एप्रिल

✅ जागतिक आरोग्य दिना बद्दल परीक्षेसाठी IMP वनलाईनर पॉईंट्स :
• दरवर्षी जागतिक आरोग्य दिन 7 एप्रिल या दिवशी साजरा केला जातो.
• जगभरात आरोग्य समस्यांबद्दल जागरूकता निर्माण करणे आणि लोकांना निरोगी जीवन जगण्यास प्रोत्साहित करण्यासाठी हा दिवस साजरा केला जातो.

जागतिक आरोग्य दिन 7 एप्रिल या दिवशी का साजरा करतात ?
• 7 एप्रिल 1948 रोजी जागतिक आरोग्य संघटनेची (World Health Organization (WHO)) स्थापना झाली.
• या दिनाचे महत्त्व ओळखून जागतिक आरोग्य संघटनेचा वर्धापन दिन म्हणून दरवर्षी 7 एप्रिल हा दिवस जगभरात जागतिक आरोग्य दिन म्हणून साजरा केला जातो.

✍️ पहिला जागतिक आरोग्य दिन केव्हा साजरी करण्यात आला ?
• 7 एप्रिल 1950 रोजी पहिल्यांदा जागतिक आरोग्य दिन साजरा करण्यात आला.

🛡️ जागतिक आरोग्य दिन 2026 ची संकल्पना (थीम) कोणती ?
• “आरोग्यासाठी एकत्र : विज्ञाना सोबत उभे” (“Together for Health: Stand with Science”) ही जागतिक आरोग्य दिन 2026 ची संकल्पना आहे.
• यंदाची संकल्पना जागतिक आरोग्य व्यवस्था बळकट करण्यासाठी विज्ञान-आधारित उपायांचे महत्त्व अधोरेखित करते.

✅ जागतिक आरोग्य संघटने बद्दल परीक्षेसाठी IMP वनलाईनर पॉईंट्स :

🧐 जागतिक आरोग्य संघटनेची स्थापना केव्हा करण्यात आली ?
• 7 एप्रिल 1948 रोजी जागतिक आरोग्य संघटना म्हणजे वर्ल्ड हेल्थ ऑर्गनायझेशन (WHO) या संघटनेची स्थापना झाली.
• जागतिक आरोग्य संघटना (WHO) ही आंतरराष्ट्रीय सार्वजनिक आरोग्याच्या क्षेत्रात सुसंवादाचे कार्य करणारी संयुक्त राष्ट्रांची (United Nations) एक विशेष संस्था आहे.
• मुख्य कार्य : WHO चे मुख्य कार्य म्हणजे जगभरातील लोकांचे आरोग्य सुधारणे आणि आरोग्यविषयक समस्यांवर उपाय शोधणे.

🧐 जागतिक आरोग्य संघटनेचे मुख्यालय (Headquarters) कोठे आहे ?
(सरळसेवा भरती, महाराष्ट्र पोलीस, आरोग्यसेवा भरती, NTPC 2021, ....)
(नोट : खूप वेळा, आणि जवळ जवळ सर्वच परीक्षांत विचारलेला प्रश्न)
उत्तर : स्वित्झर्लंड (Switzerland) देशातील जिनेव्हा (Geneva) या शहरात जागतिक आरोग्य संघटनेचे (WHO) मुख्यालय आहे.

जागतिक आरोग्य दिन 7 एप्रिल या दिवशी का साजरा करतात ?

• 7 एप्रिल 1948 रोजी जागतिक आरोग्य संघटनेची (World Health Organization (WHO)) स्थापना झाली.

• या दिनाचे महत्त्व ओळखून जागतिक आरोग्य संघटनेचा वर्धापन दिन म्हणून दरवर्षी 7 एप्रिल हा दिवस जगभरात जागतिक आरोग्य दिन म्हणून साजरा केला जातो.

✍️ पहिला जागतिक आरोग्य दिन केव्हा साजरी करण्यात आला ?

• 7 एप्रिल 1950 रोजी पहिल्यांदा जागतिक आरोग्य दिन साजरा करण्यात आला.

🛡️ जागतिक आरोग्य दिन 2026 ची संकल्पना (थीम) कोणती ?

• “आरोग्यासाठी एकत्र : विज्ञाना सोबत उभे” (“Together for Health: Stand with Science”) ही जागतिक आरोग्य दिन 2026 ची संकल्पना आहे.

• यंदाची संकल्पना जागतिक आरोग्य व्यवस्था बळकट करण्यासाठी विज्ञान-आधारित उपायांचे महत्त्व अधोरेखित करते.

✅ जागतिक आरोग्य संघटने बद्दल परीक्षेसाठी IMP वनलाईनर पॉईंट्स :

🧐 जागतिक आरोग्य संघटनेची स्थापना केव्हा करण्यात आली ?

• 7 एप्रिल 1948 रोजी जागतिक आरोग्य संघटना म्हणजे वर्ल्ड हेल्थ ऑर्गनायझेशन (WHO) या संघटनेची स्थापना झाली.

• जागतिक आरोग्य संघटना (WHO) ही आंतरराष्ट्रीय सार्वजनिक आरोग्याच्या क्षेत्रात सुसंवादाचे कार्य करणारी संयुक्त राष्ट्रांची (United Nations) एक विशेष संस्था आहे.

• मुख्य कार्य : WHO चे मुख्य कार्य म्हणजे जगभरातील लोकांचे आरोग्य सुधारणे आणि आरोग्यविषयक समस्यांवर उपाय शोधणे.

🧐 जागतिक आरोग्य संघटनेचे मुख्यालय (Headquarters) कोठे आहे ?

(सरळसेवा भरती, महाराष्ट्र पोलीस, आरोग्यसेवा भरती, NTPC 2021, ....)

(नोट : खूप वेळा, आणि जवळ जवळ सर्वच परीक्षांत विचारलेला प्रश्न)

उत्तर : स्वित्झर्लंड (Switzerland) देशातील जिनेव्हा (Geneva) या शहरात जागतिक आरोग्य संघटनेचे (WHO) मुख्यालय आहे.

More Current Affairs

Important Affairs

07-04-2026

चालू घडामोडी | संपन्न प्लॅटफॉर्म

SAMPANN Platform

📚 Subject : GS - सरकारी योजना - उपक्रम

प्रश्न) भारत सरकार आणि गोवा राज्य सरकार यांचा 'संपन्न' (SAMPANN) प्लॅटफॉर्म संबंधित करार झाला तर हा प्लॅटफॉर्म कोणत्या क्षेत्राशी संबंधित आहे ?

1. कृषी व्यवस्थापन

2. शिक्षण प्रणाली

3. आरोग्य सेवा

4. पेन्शन व्यवस्थापन

उत्तर : पेन्शन व्यवस्थापन

📰 बातमी काय ?

• भारत सरकारने आपले महत्त्वाकांक्षी डिजिटल पेन्शन प्लॅटफॉर्म 'संपन्न' (SAMPANN) आता 'प्लॅटफॉर्म-ॲज-अ-सर्व्हिस' (PaaS) म्हणून गोवा राज्य सरकार आणि कोचीन पोर्ट ऑथॉरिटीला देण्याचा महत्त्वपूर्ण करार केला आहे.

🧐 संपन्न (SAMPANN) प्लॅटफॉर्म म्हणजे काय ?

• पूर्ण नाव : System for Accounting and Management of Pension (SAMPANN).

• स्वरूप : ही एक ऑनलाइन, एंड-टू-एंड सर्वसमावेशक पेन्शन व्यवस्थापन प्रणाली आहे.

• सुरुवात : 29 डिसेंबर 2018 रोजी हे पोर्टल राष्ट्राला समर्पित करण्यात आले.

• संबंधित मंत्रालय : दूरसंचार आणि माहिती तंत्रज्ञान मंत्रालय

• विभाग : हे मुख्यत्वे दूरसंचार विभागाद्वारे (Department of Telecommunications - DoT) विकसित आणि संचालित केले जाते.

• मिशन : हे 'डिजिटल इंडिया' मोहिमेचा एक भाग आहे.

🎯 संपन्न (SAMPANN) प्लॅटफॉर्म मुख्य उद्दिष्टे कोणती ?

• सुलभीकरण : पेन्शन मंजूरी, अधिकृतता, हिशेब आणि पेमेंट या गुंतागुंतीच्या प्रक्रिया एकाच डिजिटल विंडोद्वारे सुलभ करणे.

• नागरिक केंद्रित शासन : पेन्शनधारकांना सरकारी कार्यालयांमध्ये शारीरिकरित्या जाण्याची गरज कमी करणे आणि सेवा त्यांच्या दारापर्यंत पोहोचवणे.

• पारदर्शकता : पेन्शन वितरणात पारदर्शकता आणि उत्तरदायित्व निर्माण करणे.

🛡️ संपन्न (SAMPANN) प्लॅटफॉर्मची प्रमुख वैशिष्ट्ये कोणती ?

• एंड-टू-एंड व्यवस्थापन : पेन्शन प्रकरणाची सुरुवात झाल्यापासून ते अंतिम पेन्शन खात्यात जमा होईपर्यंतच्या सर्व पायऱ्या यात समाविष्ट आहेत.

• क्लाउड-आधारित पायाभूत सुविधा : ही प्रणाली क्लाउडवर आधारित असल्याने ती सुरक्षित, स्केलेबल (विस्तारण्यायोग्य) आणि कुठूनही प्रवेश करण्यायोग्य आहे.

• थेट वितरण (Direct Disbursement) : या प्लॅटफॉर्मद्वारे दरमहा सरासरी 1,650 कोटी रुपये पेन्शन वितरित केली जाते.

• प्रचंड व्याप्ती : आतापर्यंत या प्रणालीद्वारे सुमारे 72,000 कोटी रुपयांचे पेन्शन वाटप यशस्वीरित्या पूर्ण झाले आहे.

• Platform-as-a-Service (PaaS) मॉडेल : हा प्लॅटफॉर्म इतर विभाग (उदा. टपाल विभाग) आणि राज्य सरकारांना सहजपणे वापरता येण्यासारख्या स्वरूपात डिझाइन केला आहे.

✍️ या कराराचे महत्त्व :

• तंत्रज्ञान आधारित सेवा : हे तंत्रज्ञानाचा वापर करून सार्वजनिक सेवा वितरणातील बदलाचे प्रतिनिधित्व करते.

• राष्ट्रीय विश्वास : गोवा आणि कोचीन पोर्ट ऑथॉरिटीने या प्रणालीचा स्वीकार करणे, हे संवेदनशील आर्थिक कामांसाठी राष्ट्रीय डिजिटल पोर्टलवरील वाढता विश्वास दर्शवते.

• कमी खर्च : इतर संस्थांना स्वतःची स्वतंत्र यंत्रणा विकसित करण्याऐवजी तयार प्लॅटफॉर्म मिळाल्याने वेळ आणि पैसा यांची बचत होईल.

🔑 परीक्षेच्या दृष्टीने IMP रिव्हिजन पॉईंट्स : 'संपन्न' (SAMPANN) प्लॅटफॉर्म

• SAMPANN पूर्ण नाव : System for Accounting and Management of Pension

• स्वरूप : ऑनलाइन, एंड-टू-एंड सर्वसमावेशक पेन्शन व्यवस्थापन प्रणाली

• सुरुवात : 29 डिसेंबर 2018

• संबंधित मंत्रालय/विभाग : दूरसंचार विभाग

• करार : गोवा राज्य सरकार आणि कोचीन पोर्ट ऑथॉरिटी सोबत

संपन्न प्लॅटफॉर्म
SAMPANN Platform

📚 Subject : GS - सरकारी योजना - उपक्रम

सरळसेवा, तलाठी, वनरक्षक, पोलीस भरती, अग्निवीर , रेल्वे भरती, SSC GD, MPSC, UPSC परीक्षेसाठी विचारलेले / संभाव्य महत्त्वपूर्ण प्रश्न

प्रश्न) भारत सरकार आणि गोवा राज्य सरकार यांचा 'संपन्न' (SAMPANN) प्लॅटफॉर्म संबंधित करार झाला तर हा प्लॅटफॉर्म कोणत्या क्षेत्राशी संबंधित आहे ?

1. कृषी व्यवस्थापन
2. शिक्षण प्रणाली
3. आरोग्य सेवा
4. पेन्शन व्यवस्थापन

उत्तर : पेन्शन व्यवस्थापन

📰 बातमी काय ?
• भारत सरकारने आपले महत्त्वाकांक्षी डिजिटल पेन्शन प्लॅटफॉर्म 'संपन्न' (SAMPANN) आता 'प्लॅटफॉर्म-ॲज-अ-सर्व्हिस' (PaaS) म्हणून गोवा राज्य सरकार आणि कोचीन पोर्ट ऑथॉरिटीला देण्याचा महत्त्वपूर्ण करार केला आहे.

🧐 संपन्न (SAMPANN) प्लॅटफॉर्म म्हणजे काय ?
• पूर्ण नाव : System for Accounting and Management of Pension (SAMPANN).
• स्वरूप : ही एक ऑनलाइन, एंड-टू-एंड सर्वसमावेशक पेन्शन व्यवस्थापन प्रणाली आहे.
• सुरुवात : 29 डिसेंबर 2018 रोजी हे पोर्टल राष्ट्राला समर्पित करण्यात आले.
• संबंधित मंत्रालय : दूरसंचार आणि माहिती तंत्रज्ञान मंत्रालय
• विभाग : हे मुख्यत्वे दूरसंचार विभागाद्वारे (Department of Telecommunications - DoT) विकसित आणि संचालित केले जाते.
• मिशन : हे 'डिजिटल इंडिया' मोहिमेचा एक भाग आहे.

🎯 संपन्न (SAMPANN) प्लॅटफॉर्म मुख्य उद्दिष्टे कोणती ?
• सुलभीकरण : पेन्शन मंजूरी, अधिकृतता, हिशेब आणि पेमेंट या गुंतागुंतीच्या प्रक्रिया एकाच डिजिटल विंडोद्वारे सुलभ करणे.
• नागरिक केंद्रित शासन : पेन्शनधारकांना सरकारी कार्यालयांमध्ये शारीरिकरित्या जाण्याची गरज कमी करणे आणि सेवा त्यांच्या दारापर्यंत पोहोचवणे.
• पारदर्शकता : पेन्शन वितरणात पारदर्शकता आणि उत्तरदायित्व निर्माण करणे.

🛡️ संपन्न (SAMPANN) प्लॅटफॉर्मची प्रमुख वैशिष्ट्ये कोणती ?
• एंड-टू-एंड व्यवस्थापन : पेन्शन प्रकरणाची सुरुवात झाल्यापासून ते अंतिम पेन्शन खात्यात जमा होईपर्यंतच्या सर्व पायऱ्या यात समाविष्ट आहेत.
• क्लाउड-आधारित पायाभूत सुविधा : ही प्रणाली क्लाउडवर आधारित असल्याने ती सुरक्षित, स्केलेबल (विस्तारण्यायोग्य) आणि कुठूनही प्रवेश करण्यायोग्य आहे.
• थेट वितरण (Direct Disbursement) : या प्लॅटफॉर्मद्वारे दरमहा सरासरी 1,650 कोटी रुपये पेन्शन वितरित केली जाते.
• प्रचंड व्याप्ती : आतापर्यंत या प्रणालीद्वारे सुमारे 72,000 कोटी रुपयांचे पेन्शन वाटप यशस्वीरित्या पूर्ण झाले आहे.
• Platform-as-a-Service (PaaS) मॉडेल : हा प्लॅटफॉर्म इतर विभाग (उदा. टपाल विभाग) आणि राज्य सरकारांना सहजपणे वापरता येण्यासारख्या स्वरूपात डिझाइन केला आहे.

✍️ या कराराचे महत्त्व :
• तंत्रज्ञान आधारित सेवा : हे तंत्रज्ञानाचा वापर करून सार्वजनिक सेवा वितरणातील बदलाचे प्रतिनिधित्व करते.
• राष्ट्रीय विश्वास : गोवा आणि कोचीन पोर्ट ऑथॉरिटीने या प्रणालीचा स्वीकार करणे, हे संवेदनशील आर्थिक कामांसाठी राष्ट्रीय डिजिटल पोर्टलवरील वाढता विश्वास दर्शवते.
• कमी खर्च : इतर संस्थांना स्वतःची स्वतंत्र यंत्रणा विकसित करण्याऐवजी तयार प्लॅटफॉर्म मिळाल्याने वेळ आणि पैसा यांची बचत होईल.

🔑 परीक्षेच्या दृष्टीने IMP रिव्हिजन पॉईंट्स : 'संपन्न' (SAMPANN) प्लॅटफॉर्म

• SAMPANN पूर्ण नाव : System for Accounting and Management of Pension
• स्वरूप : ऑनलाइन, एंड-टू-एंड सर्वसमावेशक पेन्शन व्यवस्थापन प्रणाली
• सुरुवात : 29 डिसेंबर 2018
• संबंधित मंत्रालय/विभाग : दूरसंचार विभाग
• करार : गोवा राज्य सरकार आणि कोचीन पोर्ट ऑथॉरिटी सोबत

Important Affairs

06-04-2026

चालू घडामोडी | NCERT आता पदवी देणार!

NCERT Granted Deemed University Status

📚 Subject : GS

प्रश्न) NCERT ला नुकताच कोणता दर्जा बहाल करण्यात आला आहे ?

1. स्वायत्त संस्था

2. अभिमत विद्यापीठ

3. केंद्रीय विद्यापीठ

4. राज्य विद्यापीठ

उत्तर : अभिमत विद्यापीठ (Deemed to be University)

📰 बातमी काय ?

• केंद्र सरकारने राष्ट्रीय शैक्षणिक संशोधन आणि प्रशिक्षण परिषदेला (NCERT) 'विशिष्ट श्रेणी' अंतर्गत 'अभिमत विद्यापीठ' (Institution deemed to be University under distinct category) म्हणून मान्यता दिली आहे.

• यामुळे NCERT च्या शैक्षणिक अधिकारात मोठी वाढ झाली आहे.

⚙️ या दर्जानंतर काय बदल होणार आहेत ?

1)पदवी प्रदान करण्याचा अधिकार (Degree-Granting Authority):

• या नवीन दर्जामुळे आता NCERT आणि तिच्या 6 प्रादेशिक संस्था (Regional Institutes) स्वतंत्रपणे स्वतःचे पदवी, पदव्युत्तर आणि डॉक्टरेट (PhD) अभ्यासक्रम सुरू करू शकतील आणि विद्यार्थ्यांना अधिकृत पदव्या प्रदान करू शकतील.

2)नियामक अनुपालन (Regulatory Compliance):

• NCERT ला आपले सर्व शैक्षणिक कार्यक्रम विद्यापीठ अनुदान आयोग ( University Grants Commission - UGC) च्या मानकांनुसार आणि राष्ट्रीय शैक्षणिक धोरण (NEP) 2020 च्या उद्दिष्टांशी सुसंगत ठेवावे लागतील.

3) शैक्षणिक विस्तार आणि संशोधन :

• NCERT आता नवीन संशोधन प्रकल्प, पीएच.डी. कार्यक्रम आणि नाविन्यपूर्ण अभ्यासक्रम सुरू करण्यास बांधील आहे.

• तसेच, UGC च्या मार्गदर्शक तत्त्वांनुसार ती भारताबाहेर (Offshore) किंवा देशात इतर ठिकाणी आपली उप-केंद्रे (campus) स्थापन करू शकते.

इतर महत्त्वाच्या अटी :

• नफा न मिळवणे (Non-Profit) - ही संस्था कोणत्याही व्यावसायिक किंवा नफा मिळवण्याच्या हेतूने चालवल्या जाणाऱ्या क्रियाकलापांमध्ये सहभागी होऊ शकत नाही.

• मान्यता (Accreditation) - संस्थेला NAAC (National Assessment and Accreditation Council - NAAC) कडून संस्थात्मक मानांकन आणि National Board of Accreditation (NBA) कडून विशिष्ट कार्यक्रमांचे रेटिंग मिळवणे अनिवार्य आहे.

• राष्ट्रीय रँकिंग (NIRF) - आता NCERT ला दरवर्षी NIRF (National Institutional Ranking Framework) रँकिंगमध्ये सहभागी व्हावे लागेल.

• डिजिटल एकत्रीकरण (ABC) - संस्थेला 'ॲकॅडमिक बँक ऑफ क्रेडिट्स' (ABC) प्रणालीचा अवलंब करणे अनिवार्य आहे, ज्यामध्ये विद्यार्थ्यांचे क्रेडिट स्कोअर डिजिटल लॉकरमध्ये साठवले जातील.

🔑 परीक्षेच्या दृष्टीने IMP रिव्हिजन पॉईंट्स : NCERT

• नवा दर्जा : केंद्र सरकारकडून 'अभिमत विद्यापीठ' (Deemed University) म्हणून मान्यता.

• अधिकार : स्वतःचे स्वतंत्र अभ्यासक्रम सुरू करणे आणि पदवी (Degree) देण्याचा अधिकार.

• व्याप्ती : NCERT मुख्यालय आणि त्यांच्या 6 प्रादेशिक संस्था (RIE) यांना दर्जा लागू.

• नियमन: UGC चे निकष आणि NEP 2020 शी सुसंगत कार्यप्रणाली अनिवार्य.

• मर्यादा: केवळ 'नफा-रहित' (Non-Profit) तत्त्वावर कामकाज; व्यावसायिक हेतूंना मनाई.

NCERT Granted Deemed University Status

📚 Subject : GS

सरळसेवा, तलाठी, वनरक्षक, पोलीस भरती, अग्निवीर , रेल्वे भरती, SSC GD, MPSC, UPSC परीक्षेसाठी विचारलेले / संभाव्य महत्त्वपूर्ण प्रश्न

प्रश्न) NCERT ला नुकताच कोणता दर्जा बहाल करण्यात आला आहे ?
1. स्वायत्त संस्था
2. अभिमत विद्यापीठ
3. केंद्रीय विद्यापीठ
4. राज्य विद्यापीठ

उत्तर : अभिमत विद्यापीठ (Deemed to be University)

📰 बातमी काय ?
• केंद्र सरकारने राष्ट्रीय शैक्षणिक संशोधन आणि प्रशिक्षण परिषदेला (NCERT) 'विशिष्ट श्रेणी' अंतर्गत 'अभिमत विद्यापीठ' (Institution deemed to be University under distinct category) म्हणून मान्यता दिली आहे.
• यामुळे NCERT च्या शैक्षणिक अधिकारात मोठी वाढ झाली आहे.

⚙️ या दर्जानंतर काय बदल होणार आहेत ?

1)पदवी प्रदान करण्याचा अधिकार (Degree-Granting Authority):
• या नवीन दर्जामुळे आता NCERT आणि तिच्या 6 प्रादेशिक संस्था (Regional Institutes) स्वतंत्रपणे स्वतःचे पदवी, पदव्युत्तर आणि डॉक्टरेट (PhD) अभ्यासक्रम सुरू करू शकतील आणि विद्यार्थ्यांना अधिकृत पदव्या प्रदान करू शकतील.

2)नियामक अनुपालन (Regulatory Compliance):
• NCERT ला आपले सर्व शैक्षणिक कार्यक्रम विद्यापीठ अनुदान आयोग ( University Grants Commission - UGC) च्या मानकांनुसार आणि राष्ट्रीय शैक्षणिक धोरण (NEP) 2020 च्या उद्दिष्टांशी सुसंगत ठेवावे लागतील.

3) शैक्षणिक विस्तार आणि संशोधन :
• NCERT आता नवीन संशोधन प्रकल्प, पीएच.डी. कार्यक्रम आणि नाविन्यपूर्ण अभ्यासक्रम सुरू करण्यास बांधील आहे.
• तसेच, UGC च्या मार्गदर्शक तत्त्वांनुसार ती भारताबाहेर (Offshore) किंवा देशात इतर ठिकाणी आपली उप-केंद्रे (campus) स्थापन करू शकते.

इतर महत्त्वाच्या अटी :
• नफा न मिळवणे (Non-Profit) - ही संस्था कोणत्याही व्यावसायिक किंवा नफा मिळवण्याच्या हेतूने चालवल्या जाणाऱ्या क्रियाकलापांमध्ये सहभागी होऊ शकत नाही.
• मान्यता (Accreditation) - संस्थेला NAAC (National Assessment and Accreditation Council - NAAC) कडून संस्थात्मक मानांकन आणि National Board of Accreditation (NBA) कडून विशिष्ट कार्यक्रमांचे रेटिंग मिळवणे अनिवार्य आहे.
• राष्ट्रीय रँकिंग (NIRF) - आता NCERT ला दरवर्षी NIRF (National Institutional Ranking Framework) रँकिंगमध्ये सहभागी व्हावे लागेल.
• डिजिटल एकत्रीकरण (ABC) - संस्थेला 'ॲकॅडमिक बँक ऑफ क्रेडिट्स' (ABC) प्रणालीचा अवलंब करणे अनिवार्य आहे, ज्यामध्ये विद्यार्थ्यांचे क्रेडिट स्कोअर डिजिटल लॉकरमध्ये साठवले जातील.

🔑 परीक्षेच्या दृष्टीने IMP रिव्हिजन पॉईंट्स : NCERT
• नवा दर्जा : केंद्र सरकारकडून 'अभिमत विद्यापीठ' (Deemed University) म्हणून मान्यता.
• अधिकार : स्वतःचे स्वतंत्र अभ्यासक्रम सुरू करणे आणि पदवी (Degree) देण्याचा अधिकार.
• व्याप्ती : NCERT मुख्यालय आणि त्यांच्या 6 प्रादेशिक संस्था (RIE) यांना दर्जा लागू.
• नियमन: UGC चे निकष आणि NEP 2020 शी सुसंगत कार्यप्रणाली अनिवार्य.
• मर्यादा: केवळ 'नफा-रहित' (Non-profit) तत्त्वावर कामकाज; व्यावसायिक हेतूंना मनाई.

Important Affairs

06-04-2026

चालू घडामोडी | जन विश्वास (तरतुदींमध्ये सुधारणा) विधेयक, 2026

Jan Vishwas (Amendment of Provisions) Bill, 2026

📚 Subject : GS - राज्यशास्त्र - कायदे, विधेयक

प्रश्न) अलिकडेच, 'जन विश्वास (तरतुदींमध्ये सुधारणा) विधेयक, 2026 संसदेच्या दोन्ही सभागृहांत मंजूर करण्यात आले तर हे विधेयक खालील पैकी कशाशी संबंधित आहे ?

1. आधार वापराबाबत कायदे तयार करणे.

2. परकीय गुंतवणुकीवर निर्बंध घालणे.

3. किरकोळ गुन्ह्यांचे गुन्हेगारी स्वरूप रद्द करणे

4. निवडणूकीची सर्व माहिती जनतेसाठी उपलब्ध करणे.

उत्तर : किरकोळ गुन्ह्यांचे गुन्हेगारी स्वरूप रद्द करणे.

📰 बातमी काय ?

• नागरिकांवरील कायदेशीर ओझे कमी करण्यासाठी आणि व्यवसायांना चालना देण्यासाठी मांडलेले 'जन विश्वास (तरतुदींमध्ये सुधारणा) विधेयक, 2026 संसदेच्या दोन्ही सभागृहांत मंजूर केले आहे.

• हे विधेयक 'कमीतकमी सरकार, जास्तीत जास्त शासन' (Minimum Government, Maximum Governance) या तत्त्वावर आधारित आहे.

📜 विधेयकाची पार्श्वभूमी आणि स्वरूप :

• हे विधेयक 2025 च्या आवृत्तीचे सुधारित स्वरूप आहे.

• श्री. तेजस्वी सूर्या यांच्या अध्यक्षतेखालील निवड समितीने (Select Committee) 80 केंद्रीय कायद्यांमध्ये बदल करण्याची शिफारस यात केली.

जन विश्वास (तरतुदींमध्ये सुधारणा) विधेयक, 2026
Jan Vishwas (Amendment of Provisions) Bill, 2026

📚 Subject : GS - राज्यशास्त्र - कायदे, विधेयक

सरळसेवा, तलाठी, वनरक्षक, पोलीस भरती, अग्निवीर , रेल्वे भरती, SSC GD, MPSC, UPSC परीक्षेसाठी विचारलेले / संभाव्य महत्त्वपूर्ण प्रश्न

प्रश्न) अलिकडेच, 'जन विश्वास (तरतुदींमध्ये सुधारणा) विधेयक, 2026 संसदेच्या दोन्ही सभागृहांत मंजूर करण्यात आले तर हे विधेयक खालील पैकी कशाशी संबंधित आहे ?

1. आधार वापराबाबत कायदे तयार करणे.
2. परकीय गुंतवणुकीवर निर्बंध घालणे.
3. किरकोळ गुन्ह्यांचे गुन्हेगारी स्वरूप रद्द करणे
4. निवडणूकीची सर्व माहिती जनतेसाठी उपलब्ध करणे.

उत्तर : किरकोळ गुन्ह्यांचे गुन्हेगारी स्वरूप रद्द करणे.

📰 बातमी काय ?
• नागरिकांवरील कायदेशीर ओझे कमी करण्यासाठी आणि व्यवसायांना चालना देण्यासाठी मांडलेले 'जन विश्वास (तरतुदींमध्ये सुधारणा) विधेयक, 2026 संसदेच्या दोन्ही सभागृहांत मंजूर केले आहे.
• हे विधेयक 'कमीतकमी सरकार, जास्तीत जास्त शासन' (Minimum Government, Maximum Governance) या तत्त्वावर आधारित आहे.

📜 विधेयकाची पार्श्वभूमी आणि स्वरूप :
• हे विधेयक २०२५ च्या आवृत्तीचे सुधारित स्वरूप आहे.
• श्री. तेजस्वी सूर्या यांच्या अध्यक्षतेखालील निवड समितीने (Select Committee) 80 केंद्रीय कायद्यांमध्ये बदल करण्याची शिफारस यात केली.

🎯 'जन विश्वास (तरतुदींमध्ये सुधारणा) विधेयक, 2026 चा मुख्य उद्देश कोणता ?
• सुमारे 1,000 पेक्षा जास्त गुन्ह्यांचे उदात्तीकरण करणे (Rationalize) आणि किरकोळ चुकांसाठी असलेली तुरुंगवासाची शिक्षा रद्द करणे.

🛡️ 'जन विश्वास (तरतुदींमध्ये सुधारणा) विधेयक, 2026 चे प्रमुख वैशिष्ट्ये :

1) गुन्हेगारीमुक्त (Decriminalization) :
• अनेक तांत्रिक आणि किरकोळ स्वरूपाचे गुन्हे आता 'गुन्हेगारी' (Criminal) समजले जाणार नाहीत, तर ते 'दिवाणी' (Civil) स्वरूपाचे मानले जातील.
• उदाहरणार्थ - 'औषधे आणि सौंदर्य प्रसाधने कायदा, 1940' अंतर्गत काही उल्लंघनांसाठी पूर्वी तुरुंगवास व्हायचा. आता त्याऐवजी 1 लाख रुपये दंड किंवा जप्त केलेल्या मालाच्या तिप्पट किंमत मोजावी लागेल.

2) तुरुंगवासाची तरतूद रद्द करणे (Removal of Imprisonment) :
• अनेक जुन्या कायद्यांमधील कारावासाची शिक्षा काढून टाकून केवळ आर्थिक दंडाची तरतूद करण्यात आली आहे.
• उदाहरणार्थ - 'विद्युत कायदा, 2003' आणि 'भारतीय उत्तराधिकार कायदा, 1925' मधील किरकोळ गुन्ह्यांसाठी आता तुरुंगात जावे लागणार नाही.

3) कालबाह्य गुन्हे वगळणे (Omission of Redundant Offences) :
• काही असे गुन्हे जे आजच्या काळात निरर्थक आहेत, ते पूर्णपणे काढून टाकण्यात आले आहेत.
• उदाहरणार्थ - दिल्ली पोलीस कायद्यांतर्गत खोटी 'फायर अलार्म' देणे किंवा मृत्यू-जन्माची नोंद वेळेत न करणे.

4) सुधारणेची संधी (Warnings and Notices) :
• दंडात्मक कारवाई करण्यापूर्वी व्यावसायिक किंवा नागरिकांना स्वतःला सुधारण्याची संधी दिली जाईल.
• ऍडव्हायझरी (Advisories)- शिकाऊ उमेदवारी (Apprentices) कायदा, 1961' अंतर्गत पहिल्या चुकीसाठी फक्त सल्ला दिला जाईल.
• सुधारणा नोटीस (Improvement Notices)- 'लीगल मेट्रोलॉजी कायदा, 2009' अंतर्गत व्यवसायांना त्रुटी सुधारण्यासाठी ठराविक वेळ दिला जाईल.

5) दंडाची स्वयंचलित वाढ (Automatic Revision) :
• विधेयकानुसार, जर एखाद्या कायद्यात वेगळी तरतूद नसेल, तर किमान दंडाच्या रकमेत दर तीन वर्षांनी 10% वाढ आपोआप केली जाईल.

⚖️ यासाठी न्यायनिवाडा यंत्रणा कशी आहे ? (Adjudication Mechanism) -
• दंड निश्चित करण्यासाठी विशेष 'अधिनिर्णय अधिकारी' (Adjudicating Officers) नेमले जातील.
• त्यांच्या निर्णयाविरुद्ध अपील करण्यासाठी 'अपीलीय अधिकारी' देखील असतील, ज्यामुळे न्यायालयांवरील खटल्यांचा भार कमी होईल.

✍️ 'जन विश्वास (तरतुदींमध्ये सुधारणा) विधेयक, 2026 चे महत्त्व (Significance) :
• Ease of Doing Business : किरकोळ तांत्रिक चुकांसाठी तुरुंगात जाण्याची भीती नसल्यामुळे उद्योजकता वाढेल.
• प्रशासकीय पारदर्शकता : ब्रिटीशकालीन कालबाह्य कायदे रद्द करून न्यायव्यवस्थेचे आधुनिकीकरण करणे.
• विश्वासावर आधारित शासन : सरकार आणि नागरिक यांच्यातील विश्वास वाढवणे.

🔑 परीक्षेच्या दृष्टीने IMP रिव्हिजन पॉईंट्स : 'जन विश्वास (तरतुदींमध्ये सुधारणा) विधेयक, 2026

• विधेयक — संसदेच्या दोन्ही सभागृहात मंजूर
• तत्त्व — Minimum Government, Maximum Governance
• कव्हरेज — 80 केंद्रीय कायदे
• तरतुदी — 1000+ गुन्ह्यांचे पुनरावलोकन
• मुख्य बदल — गुन्हेगारी → दिवाणी (Civil Penalty)
• तुरुंगवास — किरकोळ गुन्ह्यांसाठी रद्द

🎯 'जन विश्वास (तरतुदींमध्ये सुधारणा) विधेयक, 2026 चा मुख्य उद्देश कोणता ?

• सुमारे 1,000 पेक्षा जास्त गुन्ह्यांचे उदात्तीकरण करणे (Rationalize) आणि किरकोळ चुकांसाठी असलेली तुरुंगवासाची शिक्षा रद्द करणे.

🛡️ 'जन विश्वास (तरतुदींमध्ये सुधारणा) विधेयक, 2026 चे प्रमुख वैशिष्ट्ये :

1) गुन्हेगारीमुक्त (Decriminalization) :

• अनेक तांत्रिक आणि किरकोळ स्वरूपाचे गुन्हे आता 'गुन्हेगारी' (Criminal) समजले जाणार नाहीत, तर ते 'दिवाणी' (Civil) स्वरूपाचे मानले जातील.

• उदाहरणार्थ - 'औषधे आणि सौंदर्य प्रसाधने कायदा, 1940' अंतर्गत काही उल्लंघनांसाठी पूर्वी तुरुंगवास व्हायचा. आता त्याऐवजी 1 लाख रुपये दंड किंवा जप्त केलेल्या मालाच्या तिप्पट किंमत मोजावी लागेल.

2) तुरुंगवासाची तरतूद रद्द करणे (Removal of Imprisonment) :

• अनेक जुन्या कायद्यांमधील कारावासाची शिक्षा काढून टाकून केवळ आर्थिक दंडाची तरतूद करण्यात आली आहे.

• उदाहरणार्थ - 'विद्युत कायदा, 2003' आणि 'भारतीय उत्तराधिकार कायदा, 1925' मधील किरकोळ गुन्ह्यांसाठी आता तुरुंगात जावे लागणार नाही.

3) कालबाह्य गुन्हे वगळणे (Omission of Redundant Offences) :

• काही असे गुन्हे जे आजच्या काळात निरर्थक आहेत, ते पूर्णपणे काढून टाकण्यात आले आहेत.

• उदाहरणार्थ - दिल्ली पोलीस कायद्यांतर्गत खोटी 'फायर अलार्म' देणे किंवा मृत्यू-जन्माची नोंद वेळेत न करणे.

4) सुधारणेची संधी (Warnings and Notices) :

• दंडात्मक कारवाई करण्यापूर्वी व्यावसायिक किंवा नागरिकांना स्वतःला सुधारण्याची संधी दिली जाईल.

• ऍडव्हायझरी (Advisories)- शिकाऊ उमेदवारी (Apprentices) कायदा, 1961' अंतर्गत पहिल्या चुकीसाठी फक्त सल्ला दिला जाईल.

• सुधारणा नोटीस (Improvement Notices)- 'लीगल मेट्रोलॉजी कायदा, 2009' अंतर्गत व्यवसायांना त्रुटी सुधारण्यासाठी ठराविक वेळ दिला जाईल.

5) दंडाची स्वयंचलित वाढ (Automatic Revision) :

• विधेयकानुसार, जर एखाद्या कायद्यात वेगळी तरतूद नसेल, तर किमान दंडाच्या रकमेत दर तीन वर्षांनी 10% वाढ आपोआप केली जाईल.

⚖️ यासाठी न्यायनिवाडा यंत्रणा कशी आहे ? (Adjudication Mechanism) -

• दंड निश्चित करण्यासाठी विशेष 'अधिनिर्णय अधिकारी' (Adjudicating Officers) नेमले जातील.

• त्यांच्या निर्णयाविरुद्ध अपील करण्यासाठी 'अपीलीय अधिकारी' देखील असतील, ज्यामुळे न्यायालयांवरील खटल्यांचा भार कमी होईल.

✍️ 'जन विश्वास (तरतुदींमध्ये सुधारणा) विधेयक, 2026 चे महत्त्व (Significance) :

• Ease of Doing Business : किरकोळ तांत्रिक चुकांसाठी तुरुंगात जाण्याची भीती नसल्यामुळे उद्योजकता वाढेल.

• प्रशासकीय पारदर्शकता : ब्रिटीशकालीन कालबाह्य कायदे रद्द करून न्यायव्यवस्थेचे आधुनिकीकरण करणे.

• विश्वासावर आधारित शासन : सरकार आणि नागरिक यांच्यातील विश्वास वाढवणे.

🔑 परीक्षेच्या दृष्टीने IMP रिव्हिजन पॉईंट्स : 'जन विश्वास (तरतुदींमध्ये सुधारणा) विधेयक, 2026

• विधेयक — संसदेच्या दोन्ही सभागृहात मंजूर

• तत्त्व — Minimum Government, Maximum Governance

• कव्हरेज — 80 केंद्रीय कायदे

• तरतुदी — 1000+ गुन्ह्यांचे पुनरावलोकन

• मुख्य बदल — गुन्हेगारी → दिवाणी (Civil Penalty)

• तुरुंगवास — किरकोळ गुन्ह्यांसाठी रद्द

Important Affairs

06-04-2026

चालू घडामोडी | कर साथी

Kar Saathi

📚 Subject : GS - अर्थशास्त्र, सरकारी योजना - उपक्रम

प्रश्न) 'कर साथी' (Kar Saathi) या नुकत्याच चर्चेत असलेल्या प्लॅटफॉर्मबाबत खालील विधाने विचारात घ्या :

(अ) हा प्राप्तिकर विभागाने सुरू केलेला एक AI-आधारित डिजिटल सहाय्यक आहे.

(ब) हा प्लॅटफॉर्म नवीन 'प्राप्तिकर कायदा, 2025' च्या अंमलबजावणीसाठी मदत करतो.

वरीलपैकी कोणते/ती विधान/ने बरोबर आहेत ?

1. फक्त अ

2. फक्त ब

3. अ आणि ब दोन्ही बरोबर

4. अ आणि ब दोन्ही चूक

उत्तर : अ आणि ब दोन्ही बरोबर

📰 बातमी काय ?

• भारताच्या आयकर विभागाने (Income Tax Department) कर साथी (Kar Saathi) हा AI-आधारित (कृत्रिम बुद्धिमत्ता) डिजिटल सहाय्यक प्लॅटफॉर्म सुरू केला आहे.

🤔 कर साथी (Kar Saathi) म्हणजे काय ?

• ‘कर साथी’ हा आयकर विभागाचा एक एआय-चॅटबॉट (AI-Powered Chatbot) किंवा डिजिटल सहाय्यक (Digital Assistant) आहे.

• तो करदात्यांसाठी एक One-Stop Platform म्हणून काम करतो, जिथे कर भरणे, माहिती मिळवणे, e-verification आणि तक्रार निवारण यांसारख्या सेवा एका ठिकाणी उपलब्ध होतात.

⚙️ कर साथीचे उद्दिष्टे :

• या उपक्रमाचा मुख्य उद्देश करदात्यांसाठी कर भरण्याची प्रक्रिया सोपी आणि पारदर्शक करणे हा आहे.

• तसेच 24 तास (24×7) उपलब्ध असलेली AI-आधारित मदत देऊन करदात्यांचा अनुभव सुधारण्यावर भर दिला जातो.

• नवीन 'प्राप्तिकर कायदा, 2025' (Income Tax Act, 2025) मध्ये सहज संक्रमण (Smooth Transition) व्हावे, हेही या उपक्रमाचे महत्त्वाचे उद्दिष्ट आहे.

💻 ‘कर साथी’ कसे काम करते ?

• हा प्लॅटफॉर्म सुधारित आयकर पोर्टलवर उपलब्ध असून, करदात्यांना विविध सेवांची माहिती सहज मिळते.

• कर विवरणपत्र (ITR) भरणे, कर कपात (Deductions), नोटीस, रिफंड, फॉर्म्स आणि Compliance यासंबंधी प्रश्नांची उत्तरे AI च्या माध्यमातून लगेच दिली जातात. यामुळे प्रक्रिया जलद आणि सोपी होते.

• मार्गदर्शन : करदात्यांच्या मदतीसाठी 2,200 पेक्षा जास्त 'FAQs' (नेहमी विचारले जाणारे प्रश्न) तयार करण्यात आले आहेत.

🎯 ‘कर साथी’ उपक्रमाचे महत्त्व :

• ‘कर साथी’ मुळे करदात्यांना दैनंदिन प्रश्नांसाठी मध्यस्थांवर अवलंबून राहावे लागत नाही.

• तसेच हा उपक्रम भारतातील AI-आधारित डिजिटल शासन (Digital Governance) मजबूत करण्याच्या दिशेने एक महत्त्वाचे पाऊल आहे. यामुळे प्रशासन अधिक पारदर्शक आणि नागरिक-केंद्रित बनते.

🔑 परीक्षेच्या दृष्टीने IMP रिव्हिजन पॉईंट्स : Kar Saathi

• ‘कर साथी’ — आयकर विभागाचा कृत्रिम बुद्धिमत्ता आधारित सहाय्यक

• उद्देश — कर भरणे (ITR) सुलभ करणे आणि करदात्यांना मदत

• 24×7 सेवा — कर संबंधित प्रश्नांना तत्काळ उत्तर

• नवीन आयकर कायदा 2025 — अंमलबजावणीसाठी सहाय्य

• वैशिष्ट्य — चॅटबॉटद्वारे स्वयंचलित मार्गदर्शन

• महत्त्व — डिजिटल शासन मजबूत करणे व करदात्यांचा अनुभव सुधारणा

Kar Saathi

📚 Subject : GS - अर्थशास्त्र, सरकारी योजना - उपक्रम

सरळसेवा, तलाठी, वनरक्षक, पोलीस भरती, अग्निवीर , रेल्वे भरती, SSC GD, MPSC, UPSC परीक्षेसाठी विचारलेले / संभाव्य महत्त्वपूर्ण प्रश्न

प्रश्न) 'कर साथी' (Kar Saathi) या नुकत्याच चर्चेत असलेल्या प्लॅटफॉर्मबाबत खालील विधाने विचारात घ्या :
(अ) हा प्राप्तिकर विभागाने सुरू केलेला एक AI-आधारित डिजिटल सहाय्यक आहे.
(ब) हा प्लॅटफॉर्म नवीन 'प्राप्तिकर कायदा, 2025' च्या अंमलबजावणीसाठी मदत करतो.

वरीलपैकी कोणते/ती विधान/ने बरोबर आहेत ?

1. फक्त अ
2. फक्त ब
3. अ आणि ब दोन्ही बरोबर
4. अ आणि ब दोन्ही चूक

उत्तर : अ आणि ब दोन्ही बरोबर

📰 बातमी काय ?
• भारताच्या आयकर विभागाने (Income Tax Department) कर साथी (Kar Saathi) हा AI-आधारित (कृत्रिम बुद्धिमत्ता) डिजिटल सहाय्यक प्लॅटफॉर्म सुरू केला आहे.

🤔 कर साथी (Kar Saathi) म्हणजे काय ?
• ‘कर साथी’ हा आयकर विभागाचा एक एआय-चॅटबॉट (AI-powered chatbot) किंवा डिजिटल सहाय्यक (digital assistant) आहे.
• तो करदात्यांसाठी एक one-stop platform म्हणून काम करतो, जिथे कर भरणे, माहिती मिळवणे, e-verification आणि तक्रार निवारण यांसारख्या सेवा एका ठिकाणी उपलब्ध होतात.

⚙️ कर साथीचे उद्दिष्टे :
• या उपक्रमाचा मुख्य उद्देश करदात्यांसाठी कर भरण्याची प्रक्रिया सोपी आणि पारदर्शक करणे हा आहे.
• तसेच 24 तास (24×7) उपलब्ध असलेली AI-आधारित मदत देऊन करदात्यांचा अनुभव सुधारण्यावर भर दिला जातो.
• नवीन 'प्राप्तिकर कायदा, 2025' (Income Tax Act, 2025) मध्ये सहज संक्रमण (smooth transition) व्हावे, हेही या उपक्रमाचे महत्त्वाचे उद्दिष्ट आहे.

💻 ‘कर साथी’ कसे काम करते ?

• हा प्लॅटफॉर्म सुधारित आयकर पोर्टलवर उपलब्ध असून, करदात्यांना विविध सेवांची माहिती सहज मिळते.
• कर विवरणपत्र (ITR) भरणे, कर कपात (deductions), नोटीस, रिफंड, फॉर्म्स आणि compliance यासंबंधी प्रश्नांची उत्तरे AI च्या माध्यमातून लगेच दिली जातात. यामुळे प्रक्रिया जलद आणि सोपी होते.
• मार्गदर्शन : करदात्यांच्या मदतीसाठी 2,200 पेक्षा जास्त 'FAQs' (नेहमी विचारले जाणारे प्रश्न) तयार करण्यात आले आहेत.

🎯 ‘कर साथी’ उपक्रमाचे महत्त्व :

• ‘कर साथी’ मुळे करदात्यांना दैनंदिन प्रश्नांसाठी मध्यस्थांवर अवलंबून राहावे लागत नाही.
• तसेच हा उपक्रम भारतातील AI-आधारित डिजिटल शासन (Digital Governance) मजबूत करण्याच्या दिशेने एक महत्त्वाचे पाऊल आहे. यामुळे प्रशासन अधिक पारदर्शक आणि नागरिक-केंद्रित बनते.

🔑 परीक्षेच्या दृष्टीने IMP रिव्हिजन पॉईंट्स : Kar Saathi
• ‘कर साथी’ — आयकर विभागाचा कृत्रिम बुद्धिमत्ता आधारित सहाय्यक
• उद्देश — कर भरणे (ITR) सुलभ करणे आणि करदात्यांना मदत
• २४×७ सेवा — कर संबंधित प्रश्नांना तत्काळ उत्तर
• नवीन आयकर कायदा 2025 — अंमलबजावणीसाठी सहाय्य
• वैशिष्ट्य — चॅटबॉटद्वारे स्वयंचलित मार्गदर्शन
• महत्त्व — डिजिटल शासन मजबूत करणे व करदात्यांचा अनुभव सुधारणा

Important Affairs

04-04-2026

चालू घडामोडी | हेलियम वायू

Why is helium considered a critical resource?, What sectors are most affected by helium shortage?, What are the Key Applications of Helium?, helium Chemical properties, helium used, helium importance, chemistry notes, atomic number, science notes, vinyan ani tantranyan, science and technology notes, world current affair, jagtik ghadamodi, world news, Chalu Ghadamodi 2025, Chalu Ghadamodi Marathi, Chalu Ghadamodi PDF Download, Chalu Ghadamodi Test Series, Chalu Ghadamodi Prashnottare, Mahatvachya Chalu Ghadamodi, Chalu Ghadamodi Sarav Prashna, Darrojchya Chalu Ghadamodi, Chalu Ghadamodi Marathi Masik, Talathi Chalu Ghadamodi 2025, Talathi Bharti Chalu Ghadamodi, Talathi Spardha Pariksha Chalu Ghadamodi, RRB Group D Chalu Ghadamodi Marathi, Railway Bharti Chalu Ghadamodi, RRB Sarav Prashna Chalu Ghadamodi, Maharashtra Police Bharti Chalu Ghadamodi, Police Bharti Chalu Ghadamodi Prashnottare, Maharashtra Police Chalu Ghadamodi 2025, SSC GD Chalu Ghadamodi Marathit, SSC Bharti Chalu Ghadamodi, SSC Prashnsancha Chalu Ghadamodi, Vanrakshak Bharti Chalu Ghadamodi, Vanrakshak Pariksha Chalu Ghadamodi, Vanrakshak Prashnapatrika Chalu Ghadamodi, Agniveer Bharti Chalu Ghadamodi 2025, Agniveer Spardha Pariksha Chalu Ghadamodi, Agniveer Sarav Prashna Chalu Ghadamodi, tcs chalu ghadamodi, ibps chalu ghadamodi, chalu Ghadamodi Marathi, current Affair marathi madhe, 2024 cha chalu Ghadamodi, police Bharti chalu Ghadamodi, police Bharti prashnasanch, police Bharti GK prashna, Mpsc chalu Ghadamodi, sarkari Naukri, sarkari job, sarkari yojna, Maharashtra cha chalu Ghadamodi, Maharashtra government yojna, PSI syllabus, PSI cutoff, police Bharti syllabus, police Bharti cutoff, police Bharti merit, MPSC Sathi book, MPSC Sathi pustak, police Bharti Sathi pustak, police Bharti magil prashnapatrika, MPSC previous years question papers, Mumbai police Bharti, Mumbai police Bharti Lekhi kadhi ahe, government GR, police Bharti result, MPSC result, SSC GD merit, sscgd syllabus, army Bharti merit, army Bharti result, UPSC Marathi, combine pariksha, talathi, talathi syllabus, talathi cutoff, talathi book list, talathi result, talathi merit, tcs mock test, tcs pattern, ibps pattern, tcs pyq, tcs sarav paper, tcs talathi paper, tcs pattern notes, tcs prashnasanch, tcs gk gs, tcs maths, tcs talathi, talathi jaga kiti ahe, saralseva exam, saralseva pariksha, saralseva result, zilha parishad Bharti, zilha parishad prashnapstrika, dinvishesh, Chalu Ghadamodi Marathi madhun, current Affair marathi madhe, headline-news, maharashtra-news, jhattpatt-batmya, pib, marathi batmya, government new channel, Pib, akashvani, the Hindu, Indian express, Loksatta, Lokmat, Dainik Bhaskar, sansad news, editorial, sampadkiya, vishleshan, Loksabha news, rajyasabha news, SSC GD notes, sscgd question papers, sscgd exam answer, results, SSC GD admit card, sscgd ground, exam centre, mpsc main answer writing, maharashtra police recruitment 2025, maharashtra police exam updates, maharashtra police bharti latest news, maharashtra police exam calendar 2025, maharashtra police exam syllabus pdf download, maharashtra police bharti exam pattern 2025, maharashtra police constable syllabus, physical test details maharashtra police, maharashtra police bharti admit card 2025, maharashtra police hall ticket download, maharashtra police exam admit card date, maharashtra police study material pdf, maharashtra police exam preparation tips, maharashtra police mock tests free, best books for maharashtra police exam, maharashtra police bharti previous year papers pdf, maharashtra police constable sample papers, maharashtra police si model question papers, maharashtra police eligibility criteria 2025, age limit for maharashtra police bharti, educational qualification maharashtra police, maharashtra police result 2025, maharashtra police merit list, maharashtra police exam cutoff marks, maharashtra police online application 2025, maharashtra police physical test details, document verification for maharashtra police bharti, maharashtra police recruitment 2024, maharashtra police exam calendar 2024, maharashtra police bharti exam pattern 2024, maharashtra police bharti admit card 2024, maharashtra police eligibility criteria 2024, maharashtra police result 2024, maharashtra police online application 2024, RRB Group D, Railway Group D, Railway Recruitment Board Group D, Railway Group D Exam, Railway Group Notification, Railway Group D Vacancy, Railway Group D Syllabus, Railway Group D Eligibility, Railway Group D Application, Railway Group D Admit Card, Railway Group D Result, Railway Group D Cut Off, Railway Group D Salary, Railway Group D Jobs, RRB Group D Study Material, RRB Group D Previous Papers, RRB Group D Mock Tests, RRB Group D Exam Pattern, current Affair, General Science, GK, GS, General Awareness, current affairs marathi , Mathematics, General Intelligence and reasoning, RRB chalu Ghadamodi, RRB Group D marathi notes, samanya vinyan, samanya, nyan, railway notes marathi madhe, railway pagar, pagar ani bhatta, railway bharti notes marathi, railway bhartichi tayari kashi karaychi, railway bharti magil varshanche prashnapatrika, railway bhartipyq, railway bharti prashnasanch, railway bharti test paper, railwetvnokrichi sandhi, railway job, railway bharticha syllabus, railway bharti pattern, railway bharti imp prashn, railway bhartila vicharle janare prashn, competitive exam, spardha parisha, railway bharti online class, railway bharti class, railway bharti chi tayari kashi karaychi, RRB Group D Syllabus, RRB Group D Previous Papers, RRB Group D Exam Pattern, RRB Group D Eligibility Criteria, RRB Group D Notification, RRB Group D Application, RRB Group D Admit Card, RRB Group D Result, RRB Group D Cut Off, RRB Group D Salary, RRB Group D Jobs, RRB Group D Coaching, RRB Group D Study Material, RRB Group D Mock Tests, Railway Group D Level 1, RRB Group D 2025, RRB Group D Level 1, RRB Group D Posts, RRB Group D Exam Pattern, RRB Group D Exam Date, RRB Group D Online Application, RRB Group D Previous Papers, RRB Group D Preparation Tips, RRB Group D Study Material, RRB Group D Coaching, RRB Group D Mock Tests, How to prepare for RRB Group D exam, RRB Group D exam syllabus 2025, RRB Group D eligibility criteria 2025, RRB Group D application form 2025, RRB Group D admit card download, RRB Group D result date 2025, RRB Group D cut off marks 2025, RRB Group D salary and allowances, Best books for RRB Group D exam, Online coaching for RRB Group D, Railway Group D , RRB Group D, Railway Jobs , Government Jobs, Railway Recruitment, RRB Group D Exam, Railway Group D Vacancy, RRB Group D Notification, Railway Group D Application, RRB Group D Salary, aajcha dinveshesh, suvichaar, jagtik dinveshsh, dinveshsh

Helium Gas

📚 Subject : GS - विज्ञान आणि तंत्रज्ञान - रसायनशास्त्र (Chemistry)

प्रश्न) हेलियम वायूचा सर्वात महत्त्वाचा उपयोग कोणत्या क्षेत्रात होतो ?

1. खत उत्पादन

2. MRI मशीन थंड ठेवण्यासाठी

3. अन्न प्रक्रिया

4. वस्त्रोद्योग

उत्तर : MRI मशीन थंड ठेवण्यासाठी

📰 बातमी काय ?

• 2026 मधील पश्चिम आशियातील भू-राजकीय संकटामुळे जागतिक स्तरावर हेलियम पुरवठा विस्कळीत झाला असून, भारताच्या आयात-आधारित अवलंबित्वामुळे आरोग्य, सेमीकंडक्टर आणि तंत्रज्ञान क्षेत्रांवर परिणाम होण्याची शक्यता निर्माण झाली आहे.

हेलियम म्हणजे नेमकं काय ?

(What is Helium?)

• गुणधर्म : हेलियम हा रंगहीन, गंधहीन, चवहीन आणि ज्वलनशील नसलेला 'अभिजात वायू' (Noble Gas) आहे.

• वैशिष्ट्य : सर्व मूलद्रव्यांमध्ये हेलियमचा उत्कलनांक (Boiling Point) आणि द्रवणांक (Melting Point) सर्वात कमी आहे. त्यामुळे अत्यंत कमी तापमानातही (Absolute Zero) तो द्रव स्वरूपात राहू शकतो.

⚙️ हेलियम पृथ्वीवर कसा मिळतो ?

• विश्वात हायड्रोजननंतर आढळणारे हेलियम हे दुसरे सर्वात मुबलक मूलद्रव्य आहे.

• मात्र, पृथ्वीवर हेलियम दुर्मिळ आहे, कारण त्याच्या कमी घनतेमुळे तो वातावरणातून निसटून अवकाशात जातो.

👉 निर्मिती - हेलियम कृत्रिमरित्या तयार करता येत नाही.

• नैसर्गिक वायूचे LNG (Liquefied Natural Gas) मध्ये रूपांतर करण्याच्या 'क्रायोजेनिक प्रक्रिये' दरम्यान तो एक उप-उत्पादन (By-product) म्हणून मिळवला जातो.

🎯 हेलियमचे प्रमुख उपयोग :

1) आरोग्यसेवा (Healthcare) : MRI (मॅग्नेटिक रेझोनन्स इमेजिंग) मशीनमधील 'सुपरकंडक्टिंग मॅग्नेट' थंड ठेवण्यासाठी द्रव हेलियम वापरला जातो.

2) इंधन टाक्यांचे दाब नियंत्रण : रॉकेटमधील द्रव इंधन वापरले जात असताना, इंधनाच्या टाक्यांमधील रिकामा भाग भरण्यासाठी आणि दाब राखण्यासाठी हेलियमचा वापर होतो.

3) सिस्टम क्लीनिंग (Purging) : ज्वलनशील बाष्प काढून टाकण्यासाठी, इंधन वाहिन्या स्वच्छ करण्यासाठी याचा वापर होतो.

4) सेमीकंडक्टर : कॉम्प्युटर चिप्स बनवताना थंड वातावरण आणि निष्क्रिय वातावरण (Inert atmosphere) प्रदान करण्यासाठी.

5) फायबर ऑप्टिक्स : इंटरनेट केबल्ससाठी काचेचे तंतू तयार करताना वेगवान कूलिंग एजंट म्हणून.

6) खोल समुद्रातील डायव्हिंग : व्यावसायिक डायव्हर्स 'हेलिऑक्स' (हेलियम + ऑक्सिजन) चे मिश्रण वापरतात.

7) वैज्ञानिक संशोधन : पार्टिकल ॲक्सिलरेटर (उदा. Large Hadron Collider) मध्ये चुंबकीय तापमान नियंत्रित करण्यासाठी आणि अतिसूक्ष्म गळती (Leak Detection) शोधण्यासाठी.

🧪⚛️ हेलिअम (He) या मूलद्रव्याची मुख्य रासायनिक माहिती खालीलप्रमाणे आहे :

• अणुक्रमांक (Atomic Number): 2

• अणुभार (Atomic Mass): 4.0026 amu

• संज्ञा (Symbol): He

• मूलद्रव्याचा प्रकार : अभिजात वायू' (Noble Gas)

• अणु रचना : याच्या केंद्रकात 2 प्रोटॉन आणि 2 न्यूट्रॉन असतात, तर बाह्य कक्षेत 2 इलेक्ट्रॉन असतात.

🧪⚛️ हेलिअम (He) या मूलद्रव्याची मुख्य रासायनिक माहिती खालीलप्रमाणे आहे :
• अणुक्रमांक (Atomic Number): 2
• अणुभार (Atomic Mass): 4.0026 amu
• संज्ञा (Symbol): He
• मूलद्रव्याचा प्रकार : अभिजात वायू' (Noble Gas)
• अणु रचना : याच्या केंद्रकात 2 प्रोटॉन आणि 2 न्यूट्रॉन असतात, तर बाह्य कक्षेत 2 इलेक्ट्रॉन असतात.

🔑 परीक्षेच्या दृष्टीने IMP रिव्हिजन पॉईंट्स : Helium

• हेलियम अणुक्रमांक (Atomic Number) — 2

• Helium — विश्वातील दुसरे सर्वात मुबलक मूलद्रव्य

• वैशिष्ट्य — सर्वात कमी उत्कलनांक (Boiling Point) आणि द्रवणांक (Melting Point)

• स्रोत — LNG रूपांतर क्रायोजेनिक प्रक्रिये' दरम्यान एक उप-उत्पादन म्हणून

• उपयोग — MRI मशीन थंड करण्यासाठी

• उद्योग — सेमीकंडक्टर + फायबर ऑप्टिक्स उत्पादनात

• अंतराळ — रॉकेटमधील इंधन टाक्यांचे दाब नियंत्रणासाठी

हेलियम वायू
Helium Gas

📚 Subject : GS - विज्ञान आणि तंत्रज्ञान - रसायनशास्त्र (Chemistry)

सरळसेवा, तलाठी, वनरक्षक, पोलीस भरती, अग्निवीर , रेल्वे भरती, SSC GD, MPSC, UPSC परीक्षेसाठी विचारलेले / संभाव्य महत्त्वपूर्ण प्रश्न

प्रश्न) हेलियम वायूचा सर्वात महत्त्वाचा उपयोग कोणत्या क्षेत्रात होतो ?

1. खत उत्पादन
2. MRI मशीन थंड ठेवण्यासाठी
3. अन्न प्रक्रिया
4. वस्त्रोद्योग

उत्तर : MRI मशीन थंड ठेवण्यासाठी

📰 बातमी काय ?
• 2026 मधील पश्चिम आशियातील भू-राजकीय संकटामुळे जागतिक स्तरावर हेलियम पुरवठा विस्कळीत झाला असून, भारताच्या आयात-आधारित अवलंबित्वामुळे आरोग्य, सेमीकंडक्टर आणि तंत्रज्ञान क्षेत्रांवर परिणाम होण्याची शक्यता निर्माण झाली आहे.

हेलियम म्हणजे नेमकं काय ?
(What is Helium?)

• गुणधर्म : हेलियम हा रंगहीन, गंधहीन, चवहीन आणि ज्वलनशील नसलेला 'अभिजात वायू' (Noble Gas) आहे.
• वैशिष्ट्य : सर्व मूलद्रव्यांमध्ये हेलियमचा उत्कलनांक (Boiling Point) आणि द्रवणांक (Melting Point) सर्वात कमी आहे. त्यामुळे अत्यंत कमी तापमानातही (Absolute Zero) तो द्रव स्वरूपात राहू शकतो.

⚙️ हेलियम पृथ्वीवर कसा मिळतो ?
• विश्वात हायड्रोजननंतर आढळणारे हेलियम हे दुसरे सर्वात मुबलक मूलद्रव्य आहे.
• मात्र, पृथ्वीवर हेलियम दुर्मिळ आहे, कारण त्याच्या कमी घनतेमुळे तो वातावरणातून निसटून अवकाशात जातो.
👉 निर्मिती - हेलियम कृत्रिमरित्या तयार करता येत नाही.
• नैसर्गिक वायूचे LNG (Liquefied Natural Gas) मध्ये रूपांतर करण्याच्या 'क्रायोजेनिक प्रक्रिये' दरम्यान तो एक उप-उत्पादन (By-product) म्हणून मिळवला जातो.

🎯 हेलियमचे प्रमुख उपयोग :
1) आरोग्यसेवा (Healthcare) : MRI (मॅग्नेटिक रेझोनन्स इमेजिंग) मशीनमधील 'सुपरकंडक्टिंग मॅग्नेट' थंड ठेवण्यासाठी द्रव हेलियम वापरला जातो.

2) इंधन टाक्यांचे दाब नियंत्रण : रॉकेटमधील द्रव इंधन वापरले जात असताना, इंधनाच्या टाक्यांमधील रिकामा भाग भरण्यासाठी आणि दाब राखण्यासाठी हेलियमचा वापर होतो.

3) सिस्टम क्लीनिंग (Purging) : ज्वलनशील बाष्प काढून टाकण्यासाठी, इंधन वाहिन्या स्वच्छ करण्यासाठी याचा वापर होतो.

4) सेमीकंडक्टर : कॉम्प्युटर चिप्स बनवताना थंड वातावरण आणि निष्क्रिय वातावरण (Inert atmosphere) प्रदान करण्यासाठी.

5) फायबर ऑप्टिक्स : इंटरनेट केबल्ससाठी काचेचे तंतू तयार करताना वेगवान कूलिंग एजंट म्हणून.

6) खोल समुद्रातील डायव्हिंग : व्यावसायिक डायव्हर्स 'हेलिऑक्स' (हेलियम + ऑक्सिजन) चे मिश्रण वापरतात.

7) वैज्ञानिक संशोधन : पार्टिकल ॲक्सिलरेटर (उदा. Large Hadron Collider) मध्ये चुंबकीय तापमान नियंत्रित करण्यासाठी आणि अतिसूक्ष्म गळती (Leak Detection) शोधण्यासाठी.

🧪⚛️ हेलिअम (He) या मूलद्रव्याची मुख्य रासायनिक माहिती खालीलप्रमाणे आहे :
• अणुक्रमांक (Atomic Number): 2
• अणुभार (Atomic Mass): 4.0026 amu
• संज्ञा (Symbol): He
• मूलद्रव्याचा प्रकार : अभिजात वायू' (Noble Gas)
• अणु रचना : याच्या केंद्रकात 2 प्रोटॉन आणि 2 न्यूट्रॉन असतात, तर बाह्य कक्षेत 2 इलेक्ट्रॉन असतात.

🔑 परीक्षेच्या दृष्टीने IMP रिव्हिजन पॉईंट्स : Helium
• हेलियम अणुक्रमांक (Atomic Number) — 2
• Helium — विश्वातील दुसरे सर्वात मुबलक मूलद्रव्य
• वैशिष्ट्य — सर्वात कमी उत्कलनांक (Boiling Point) आणि द्रवणांक (Melting Point)
• स्रोत — LNG रूपांतर क्रायोजेनिक प्रक्रिये' दरम्यान एक उप-उत्पादन म्हणून
• उपयोग — MRI मशीन थंड करण्यासाठी
• उद्योग — सेमीकंडक्टर + फायबर ऑप्टिक्स उत्पादनात
• अंतराळ — रॉकेटमधील इंधन टाक्यांचे दाब नियंत्रणासाठी

Important Affairs

04-04-2026

चालू घडामोडी | भारतीय कलेचा सुवर्णक्षण : 167.2 कोटींचे 'यशोदा-कृष्ण' चित्र!

India’s Golden Canvas : ‘Yashoda-Krishna’ Fetches Record ₹167.2 Crore

📚 Subject : GS - कला आणि संस्कृती

प्रश्न) अलीकडे लिलावात सर्वाधिक किमतीला विकली गेलेली 'यशोदा आणि कृष्ण' ही चित्रकला कोणत्या चित्रकाराची आहे ?

1. अबनिंद्रनाथ टागोर

2. एम. एफ. हुसेन

3. अमृता शेरगिल

4. राजा रवि वर्मा

उत्तर : राजा रवि वर्मा

📰 बातमी काय ?

• प्रसिद्ध चित्रकार राजा रवि वर्मा यांचे 'यशोदा आणि कृष्ण’ हे चित्र अलीकडे लिलावात ₹167.2 कोटींना विकले गेले.

• त्यामुळे ते आधुनिक भारतीय कलेतील सर्वाधिक किमतीला विकले गेलेले चित्र ठरले.

India’s Golden Canvas : ‘Yashoda-Krishna’ Fetches Record ₹167.2 Crore

📚 Subject : GS - कला आणि संस्कृती

सरळसेवा, तलाठी, वनरक्षक, पोलीस भरती, अग्निवीर , रेल्वे भरती, SSC GD, MPSC, UPSC परीक्षेसाठी विचारलेले / संभाव्य महत्त्वपूर्ण प्रश्न

प्रश्न) अलीकडे लिलावात सर्वाधिक किमतीला विकली गेलेली 'यशोदा आणि कृष्ण' ही चित्रकला कोणत्या चित्रकाराची आहे ?

1. अबनिंद्रनाथ टागोर
2. एम. एफ. हुसेन
3. अमृता शेरगिल
4. राजा रवि वर्मा

उत्तर : राजा रवि वर्मा

📰 बातमी काय ?

• प्रसिद्ध चित्रकार राजा रवि वर्मा यांचे 'यशोदा आणि कृष्ण’ हे चित्र अलीकडे लिलावात ₹167.2 कोटींना विकले गेले.
• त्यामुळे ते आधुनिक भारतीय कलेतील सर्वाधिक किमतीला विकले गेलेले चित्र ठरले.

🤔 राजा रवि वर्मा कोण होते ?

• राजा रवि वर्मा (1848–1906) हे भारतातील महान चित्रकारांपैकी एक होते.
• त्यांना आधुनिक भारतीय कलेचे जनक (father of modern Indian art) मानले जाते.
• त्यांनी भारतीय विषयांना पाश्चात्य चित्रशैलीशी जोडून एक नवीन कलादृष्टी निर्माण केली.

🧾 जन्म व कौशल्य :

• जन्म : राजा रवि वर्मा यांचा जन्म 1848 मध्ये त्रावणकोर (आताचे केरळ) येथील राजघराण्यात झाला.
• कौशल्य : त्यांनी तैलचित्रे (Oil Painting) आणि युरोपियन वास्तववाद (Realism) या तंत्रांचा अभ्यास केला, जो त्या काळी भारतीय कलाकारांसाठी अपरिचित होता.

🎨 कलेची वैशिष्ट्ये :

• राजा रवि वर्मा यांनी युरोपियन तैलचित्र तंत्राचा (उदा. पर्स्पेक्टिव्ह आणि चियारोस्क्युरो) यांचा वापर करून भारतीय पुराणकथा आणि सामाजिक जीवन चित्रित केले.
• त्यामुळे त्यांच्या चित्रांमध्ये वास्तववादीपणा आणि सौंदर्य दोन्ही दिसून येते.

🖨️ कलेचे लोकशाहीकरण :
• 1894 मध्ये त्यांनी लिथोग्राफिक प्रेस सुरू करून आपल्या चित्रांचे मोठ्या प्रमाणावर मुद्रित प्रती (oleographs) तयार केले.
• यामुळे कला केवळ उच्चभ्रू लोकांपुरती मर्यादित न राहता सर्वसामान्य भारतीयांच्या घराघरात पोहोचली.
• देवतांच्या प्रतिमांचे सुलभीकरण व सर्वमान्यता : राजा रवी वर्मा यांनी आपल्या कुंचल्यातून साकारलेली हिंदू देवी-देवतांची रूपे भारतीय लोकमानसावर इतकी खोलवर बिंबली आहेत की, आजही आपण जेव्हा देवांचे स्मरण करतो, तेव्हा डोळ्यांसमोर त्यांनी रेखाटलेली तीच चित्रे उभी राहतात.

🖼️ प्रमुख चित्रे :
• यशोदा आणि कृष्ण : १८९० च्या दशकात काढलेले मातृत्वाचे सुंदर चित्रण, ज्याने अलीकडेच विक्रीचा विक्रम मोडला.
• सरस्वती आणि लक्ष्मी : ज्ञान आणि संपत्तीच्या देवींची त्यांची ही चित्रे कॅलेंडर आर्टसाठी मानक ठरली.
• शकुंतला : महाभारतातील शकुंतला दुष्यंताची वाट पाहत मागे वळून पाहतानाचे प्रसिद्ध चित्र.

✍️ राजा रवि वर्मा यांच्या कार्याचे महत्त्व :
• त्यांनी पारंपारिक भारतीय कला आणि आधुनिक युग यांच्यातील दरी सांधली, ज्याचा प्रभाव भारतीय चित्रपटसृष्टीवरही (उदाहरणार्थ- दादासाहेब फाळके) पडला.
• त्यामुळे राजा रवि वर्मा यांच्या कलाकृतींना त्यांच्या सांस्कृतिक मूल्यामुळे 'राष्ट्रीय संपत्ती' (National Treasure) म्हणून वर्गीकृत करण्यात आले आहे.

🔑 परीक्षेच्या दृष्टीने IMP रिव्हिजन पॉईंट्स :

• 'यशोदा आणि कृष्ण’ चित्र : विक्रमी 167.2 कोटी रु.
• चित्रकार : राजा रवि वर्मा
• जन्म : त्रावणकोर (केरळ)
• ओळख : आधुनिक भारतीय कलेचे जनक
• विशेष : कलेचे लोकशाहीकरण करण्यासाठी लिथोग्राफिक प्रेसची स्थापना

🤔 राजा रवि वर्मा कोण होते ?

• राजा रवि वर्मा (1848–1906) हे भारतातील महान चित्रकारांपैकी एक होते.

• त्यांना आधुनिक भारतीय कलेचे जनक (Father of Modern Indian Art) मानले जाते.

• त्यांनी भारतीय विषयांना पाश्चात्य चित्रशैलीशी जोडून एक नवीन कलादृष्टी निर्माण केली.

🧾 जन्म व कौशल्य :

• जन्म : राजा रवि वर्मा यांचा जन्म 1848 मध्ये त्रावणकोर (आताचे केरळ) येथील राजघराण्यात झाला.

• कौशल्य : त्यांनी तैलचित्रे (Oil Painting) आणि युरोपियन वास्तववाद (Realism) या तंत्रांचा अभ्यास केला, जो त्या काळी भारतीय कलाकारांसाठी अपरिचित होता.

🎨 कलेची वैशिष्ट्ये :

• राजा रवि वर्मा यांनी युरोपियन तैलचित्र तंत्राचा (उदा. पर्स्पेक्टिव्ह आणि चियारोस्क्युरो) यांचा वापर करून भारतीय पुराणकथा आणि सामाजिक जीवन चित्रित केले.

• त्यामुळे त्यांच्या चित्रांमध्ये वास्तववादीपणा आणि सौंदर्य दोन्ही दिसून येते.

🖨️ कलेचे लोकशाहीकरण :

• 1894 मध्ये त्यांनी लिथोग्राफिक प्रेस सुरू करून आपल्या चित्रांचे मोठ्या प्रमाणावर मुद्रित प्रती (oleographs) तयार केले.

• यामुळे कला केवळ उच्चभ्रू लोकांपुरती मर्यादित न राहता सर्वसामान्य भारतीयांच्या घराघरात पोहोचली.

• देवतांच्या प्रतिमांचे सुलभीकरण व सर्वमान्यता : राजा रवी वर्मा यांनी आपल्या कुंचल्यातून साकारलेली हिंदू देवी-देवतांची रूपे भारतीय लोकमानसावर इतकी खोलवर बिंबली आहेत की, आजही आपण जेव्हा देवांचे स्मरण करतो, तेव्हा डोळ्यांसमोर त्यांनी रेखाटलेली तीच चित्रे उभी राहतात.

🖼️ प्रमुख चित्रे :

• यशोदा आणि कृष्ण : 1890 च्या दशकात काढलेले मातृत्वाचे सुंदर चित्रण, ज्याने अलीकडेच विक्रीचा विक्रम मोडला.

• सरस्वती आणि लक्ष्मी : ज्ञान आणि संपत्तीच्या देवींची त्यांची ही चित्रे कॅलेंडर आर्टसाठी मानक ठरली.

• शकुंतला : महाभारतातील शकुंतला दुष्यंताची वाट पाहत मागे वळून पाहतानाचे प्रसिद्ध चित्र.

✍️ राजा रवि वर्मा यांच्या कार्याचे महत्त्व :

• त्यांनी पारंपारिक भारतीय कला आणि आधुनिक युग यांच्यातील दरी सांधली, ज्याचा प्रभाव भारतीय चित्रपटसृष्टीवरही (उदाहरणार्थ- दादासाहेब फाळके) पडला.

• त्यामुळे राजा रवि वर्मा यांच्या कलाकृतींना त्यांच्या सांस्कृतिक मूल्यामुळे 'राष्ट्रीय संपत्ती' (National Treasure) म्हणून वर्गीकृत करण्यात आले आहे.

🔑 परीक्षेच्या दृष्टीने IMP रिव्हिजन पॉईंट्स :

• 'यशोदा आणि कृष्ण’ चित्र : विक्रमी 167.2 कोटी रु.

• चित्रकार : राजा रवि वर्मा

• जन्म : त्रावणकोर (केरळ)

• ओळख : आधुनिक भारतीय कलेचे जनक

• विशेष : कलेचे लोकशाहीकरण करण्यासाठी लिथोग्राफिक प्रेसची स्थापना

Important Affairs

04-04-2026

चालू घडामोडी | साधना सप्ताह 2026

Sadhna Saptah 2026

📚 Subject : GS - शासन व्यवहार (Governance), सरकारी योजना - उपक्रम

प्रश्न) अलिकडेच ‘साधना सप्ताह 2026’ (Sadhna Saptah 2026) या देशव्यापी मोहिमेचा प्रारंभ करण्यात आला तर ही मोहिम खालील पैकी कशाशी संबंधित आहे ?

1. कृषी उत्पादन वाढवण्यासाठी

2. सरकारी कर्मचाऱ्यांच्या क्षमता बांधणीसाठी

3. योग आणि आयुर्वेद विकासासाठी

4. महिल आरोग्य सेवा सुधारण्यासाठी

उत्तर : सरकारी कर्मचाऱ्यांच्या क्षमता बांधणीसाठी

📰 बातमी काय ?

• पंतप्रधान श्री. नरेंद्र मोदी यांनी 'मिशन कर्मयोगी' अंतर्गत सरकारी कर्मचाऱ्यांच्या कार्यक्षमतेत वाढ करण्यासाठी 'साधना सप्ताह 2026' या देशव्यापी मोहिमेचा प्रारंभ केला आहे.

🤔 ‘साधना सप्ताह 2026’ म्हणजे काय ?

• हा केंद्र सरकारच्या कार्मिक आणि प्रशिक्षण विभागामार्फत (Department of Personnel and Training - DoPT) राबवला जाणारा एक आठवडाभराचा राष्ट्रीय क्षमता बांधणी कार्यक्रम आहे.

• केंद्रीय मंत्रालये, विभाग, संस्था आणि राज्य सरकारांमधील सनदी सेवक (Civil Servants) यामध्ये सहभागी होतात.

• हा कार्यक्रम 'मिशन कर्मयोगी' या राष्ट्रीय कार्यक्रमाचा एक भाग आहे.

⚙️ ‘साधना सप्ताह 2026’ चे उद्दिष्टे :

• नागरी सेवकांची कार्यक्षमता, कौशल्ये आणि निर्णयक्षमता वाढवणे.

• “विकसित भारत” या दृष्टीकोनाशी सुसंगत अशी प्रशासन व्यवस्था तयार करणे आणि

• भविष्यासाठी सज्ज आणि 'नागरिक-केंद्रित' प्रशासन घडवणे. हे या मोहिमेचे मुख्य उद्दिष्टे आहेत.

💻 ‘साधना सप्ताह 2026’ कार्यक्रमाची रचना :

1) सहभाग - या उपक्रमात देशभरातील केंद्र आणि राज्य अशा दोन्ही स्तरांवरील अधिकारी सहभागी होतात, त्यामुळे प्रशासनात एकसमान दृष्टिकोन तयार होतो.

2) iGOT प्लॅटफॉर्मचा वापर - प्रशिक्षणासाठी iGOT Karmayogi या डिजिटल प्लॅटफॉर्मचा वापर केला जातो, ज्यामुळे ऑनलाइन आणि सतत शिक्षणाची सुविधा मिळते.

3) विविध विषयांचे प्रशिक्षण -

• या कार्यक्रमात वर्तनात्मक (Behavioural), कार्यात्मक (Functional) आणि विषय-विशिष्ट (Domain) असे विविध प्रकारचे कोर्सेस समाविष्ट आहेत.

• याशिवाय तंत्रज्ञान, कृत्रिम बुद्धिमत्ता (AI), प्रशासन सुधारणा आणि भारतीय ज्ञान प्रणाली यांसारख्या भविष्योन्मुख विषयांवरही विशेष भर दिला जातो.

✍️ ‘साधना सप्ताह 2026’ उपक्रमाचे महत्त्व :

• हा उपक्रम प्रशासन अधिक कार्यक्षम आणि उत्तरदायी बनवण्यासाठी महत्त्वाचा आहे.

• प्रशिक्षित आणि कौशल्यपूर्ण सनदी अधिकारी असल्यास शासन सेवा अधिक वेगाने आणि पारदर्शकपणे नागरिकांपर्यंत पोहोचतात.

• त्यामुळे नागरिक-केंद्रित (Citizen-Centric) प्रशासनाची संकल्पना अधिक मजबूत होते.

🔑 परीक्षेच्या दृष्टीने IMP रिव्हिजन पॉईंट्स : ‘साधना सप्ताह 2026’

• योजना : मिशन कर्मयोगी अंतर्गत

• विभाग : DoPT (कार्मिक आणि प्रशिक्षण विभाग).

• मुख्य उद्दिष्टे : भविष्यासाठी सज्ज आणि 'नागरिक-केंद्रित' प्रशासन घडवणे

• सहभाग : केंद्र आणि राज्य सरकारांमधील सनदी सेवक

Sadhna Saptah 2026
साधना सप्ताह 2026

📚 Subject : GS - शासन व्यवहार (Governance), सरकारी योजना - उपक्रम

सरळसेवा, तलाठी, वनरक्षक, पोलीस भरती, अग्निवीर , रेल्वे भरती, SSC GD, MPSC, UPSC परीक्षेसाठी विचारलेले / संभाव्य महत्त्वपूर्ण प्रश्न

प्रश्न) अलिकडेच ‘साधना सप्ताह 2026’ (Sadhna Saptah 2026) या देशव्यापी मोहिमेचा प्रारंभ करण्यात आला तर ही मोहिम खालील पैकी कशाशी संबंधित आहे ?

1. कृषी उत्पादन वाढवण्यासाठी
2. सरकारी कर्मचाऱ्यांच्या क्षमता बांधणीसाठी
3. योग आणि आयुर्वेद विकासासाठी
4. महिल आरोग्य सेवा सुधारण्यासाठी

उत्तर : सरकारी कर्मचाऱ्यांच्या क्षमता बांधणीसाठी

📰 बातमी काय ?
• पंतप्रधान श्री. नरेंद्र मोदी यांनी 'मिशन कर्मयोगी' अंतर्गत सरकारी कर्मचाऱ्यांच्या कार्यक्षमतेत वाढ करण्यासाठी 'साधना सप्ताह 2026' या देशव्यापी मोहिमेचा प्रारंभ केला आहे.

🤔 ‘साधना सप्ताह 2026’ म्हणजे काय ?

• हा केंद्र सरकारच्या कार्मिक आणि प्रशिक्षण विभागामार्फत (Department of Personnel and Training - DoPT) राबवला जाणारा एक आठवडाभराचा राष्ट्रीय क्षमता बांधणी कार्यक्रम आहे.
• केंद्रीय मंत्रालये, विभाग, संस्था आणि राज्य सरकारांमधील सनदी सेवक (Civil Servants) यामध्ये सहभागी होतात.
• हा कार्यक्रम 'मिशन कर्मयोगी' या राष्ट्रीय कार्यक्रमाचा एक भाग आहे.

⚙️ ‘साधना सप्ताह 2026’ चे उद्दिष्टे :
• नागरी सेवकांची कार्यक्षमता, कौशल्ये आणि निर्णयक्षमता वाढवणे.
• “विकसित भारत” या दृष्टीकोनाशी सुसंगत अशी प्रशासन व्यवस्था तयार करणे आणि
• भविष्यासाठी सज्ज आणि 'नागरिक-केंद्रित' प्रशासन घडवणे. हे या मोहिमेचे मुख्य उद्दिष्टे आहेत.

💻 ‘साधना सप्ताह 2026’ कार्यक्रमाची रचना :

1) सहभाग - या उपक्रमात देशभरातील केंद्र आणि राज्य अशा दोन्ही स्तरांवरील अधिकारी सहभागी होतात, त्यामुळे प्रशासनात एकसमान दृष्टिकोन तयार होतो.
2) iGOT प्लॅटफॉर्मचा वापर - प्रशिक्षणासाठी iGOT Karmayogi या डिजिटल प्लॅटफॉर्मचा वापर केला जातो, ज्यामुळे ऑनलाइन आणि सतत शिक्षणाची सुविधा मिळते.
3) विविध विषयांचे प्रशिक्षण -
• या कार्यक्रमात वर्तनात्मक (behavioural), कार्यात्मक (functional) आणि विषय-विशिष्ट (domain) असे विविध प्रकारचे कोर्सेस समाविष्ट आहेत.
• याशिवाय तंत्रज्ञान, कृत्रिम बुद्धिमत्ता (AI), प्रशासन सुधारणा आणि भारतीय ज्ञान प्रणाली यांसारख्या भविष्योन्मुख विषयांवरही विशेष भर दिला जातो.

✍️ ‘साधना सप्ताह 2026’ उपक्रमाचे महत्त्व :
• हा उपक्रम प्रशासन अधिक कार्यक्षम आणि उत्तरदायी बनवण्यासाठी महत्त्वाचा आहे.
• प्रशिक्षित आणि कौशल्यपूर्ण सनदी अधिकारी असल्यास शासन सेवा अधिक वेगाने आणि पारदर्शकपणे नागरिकांपर्यंत पोहोचतात.
• त्यामुळे नागरिक-केंद्रित (citizen-centric) प्रशासनाची संकल्पना अधिक मजबूत होते.

🔑 परीक्षेच्या दृष्टीने IMP रिव्हिजन पॉईंट्स :‘साधना सप्ताह 2026’

• योजना : मिशन कर्मयोगी अंतर्गत
• विभाग : DoPT (कार्मिक आणि प्रशिक्षण विभाग).
• मुख्य उद्दिष्टे : भविष्यासाठी सज्ज आणि 'नागरिक-केंद्रित' प्रशासन घडवणे
• सहभाग : केंद्र आणि राज्य सरकारांमधील सनदी सेवक

Important Affairs

03-04-2026

चालू घडामोडी | BMC च्या पहिल्या महिला आयुक्त कोण ?

Who is the first woman commissioner of BMC ?

📚 Subject : GS - नियुक्ती

प्रश्न) बृहन्मुंबई महानगरपालिकेच्या (BMC) इतिहासात पहिल्या महिला महानगरपालिका आयुक्त (Municipal Commissioner) म्हणून कोणाची नियुक्ती झाली ?

1. स्मिता सभरवाल

2. दुर्गा शक्ती नागपाल

3. इरा सिंघल

4. अश्विनी भिडे

उत्तर : अश्विनी भिडे

📰 बातमी काय ?

• भारतीय प्रशासकीय सेवेतील (IAS) वरिष्ठ अधिकारी अश्विनी भिडे (Ashwini Bhide) यांची बृहन्मुंबई महानगरपालिकेच्या (BMC) महानगरपालिका आयुक्त म्हणून नियुक्ती करण्यात आली आहे.

• या नियुक्तीमुळे त्या BMC च्या 160 वर्षांच्या इतिहासातील पहिल्या महिला आयुक्त ठरल्या, ज्यामुळे हा एक ऐतिहासिक टप्पा मानला जातो.

Who is the first woman commissioner of BMC ?

📚 Subject : GS - नियुक्ती

सरळसेवा, तलाठी, वनरक्षक, पोलीस भरती, अग्निवीर , रेल्वे भरती, SSC GD, MPSC, UPSC परीक्षेसाठी विचारलेले / संभाव्य महत्त्वपूर्ण प्रश्न

प्रश्न) बृहन्मुंबई महानगरपालिकेच्या (BMC) इतिहासात पहिल्या महिला महानगरपालिका आयुक्त (Municipal Commissioner) म्हणून कोणाची नियुक्ती झाली ?

1. स्मिता सभरवाल
2. दुर्गा शक्ती नागपाल
3. इरा सिंघल
4. अश्विनी भिडे

उत्तर : अश्विनी भिडे

📰 बातमी काय ?

• भारतीय प्रशासकीय सेवेतील (IAS) वरिष्ठ अधिकारी अश्विनी भिडे (Ashwini Bhide) यांची बृहन्मुंबई महानगरपालिकेच्या (BMC) महानगरपालिका आयुक्त म्हणून नियुक्ती करण्यात आली आहे.
• या नियुक्तीमुळे त्या BMC च्या 160 वर्षांच्या इतिहासातील पहिल्या महिला आयुक्त ठरल्या, ज्यामुळे हा एक ऐतिहासिक टप्पा मानला जातो.

🤔 BMC आयुक्त पदाचे महत्त्व काय आहे ?

• महानगरपालिका आयुक्त हे शहर प्रशासनाचे प्रमुख अधिकारी असतात.
• मुंबईसारख्या मोठ्या महानगरात हे पद अत्यंत महत्त्वाचे मानले जाते, कारण शहरातील पायाभूत सुविधा, स्वच्छता, वाहतूक व्यवस्थापन, आपत्ती व्यवस्थापन आणि नागरिकांना दिल्या जाणाऱ्या सेवा या सर्व जबाबदाऱ्या या पदावर असतात.

✍️ अश्विनी भिडे यांचा प्रशासकीय प्रवास :

• अश्विनी भिडे यांनी महाराष्ट्रातील विविध महत्त्वाच्या पदांवर काम केले आहे.
• त्यांनी कोल्हापूरपासून आपल्या सेवेला सुरुवात केली आणि नागपूर व सिंधुदुर्ग जिल्हा परिषदांच्या CEO म्हणूनही काम केले.
• तसेच त्यांनी मुंबई महानगर क्षेत्र विकास प्राधिकरण (MMRDA) येथे अतिरिक्त आयुक्त (Additional Commissioner) म्हणून काम केले आहे.
• त्या मुख्यमंत्री कार्यालयात अतिरिक्त मुख्य सचिव (Additional Chief Secretary) पदावरही कार्यरत होत्या.

🚇 मुंबईची मेट्रो वुमन' (“Metro Woman of Mumbai”) का म्हटले जाते ?

• अश्विनी भिडे या मुंबई मेट्रो रेल कॉर्पोरेशन (MMRC) च्या प्रमुख म्हणूनही काम पाहत आहेत.
• त्यांच्या नेतृत्वाखाली मुंबईतील पहिल्या भूमिगत मेट्रो कॉरिडॉर (कुलाबा ते सीप्झ) चे काम अत्यंत प्रभावीपणे राबवण्यात आले.
• त्यामुळे अश्विनी भिडे यांना मुंबईची मेट्रो वुमन' (Metro Woman of Mumbai) म्हणून ओळखले जाते.

🏛️ बृहन्मुंबई महानगरपालिका (BMC) —

• बृहन्मुंबई महानगरपालिका ही भारतातील सर्वात श्रीमंत आणि महत्त्वाच्या महानगरपालिकांपैकी एक आहे.
• तिचे कामकाज Brihanmumbai Municipal Corporation Act 1888 अंतर्गत चालते.
• महानगरपालिकेचे प्रशासकीय प्रमुख म्हणून 'महानगरपालिका आयुक्त' काम पाहतात, ज्यांची नियुक्ती राज्य सरकार करते.

🔑 परीक्षेच्या दृष्टीने IMP रिव्हिजन पॉईंट्स :

• अश्विनी भिडे — BMC च्या पहिल्या महिला आयुक्त
• ओळख — “मुंबईची मेट्रो वुमन”
• BMC (बृहन्मुंबई महानगरपालिका) — भारतातील सर्वात महत्त्वाची/श्रीमंत महानगरपालिका
• 160+ वर्षांचा इतिहास — पहिली महिला आयुक्त (Historic milestone)
• कायदा — Brihanmumbai Municipal Corporation Act 1888

🤔 BMC आयुक्त पदाचे महत्त्व काय आहे ?

• महानगरपालिका आयुक्त हे शहर प्रशासनाचे प्रमुख अधिकारी असतात.

• मुंबईसारख्या मोठ्या महानगरात हे पद अत्यंत महत्त्वाचे मानले जाते, कारण शहरातील पायाभूत सुविधा, स्वच्छता, वाहतूक व्यवस्थापन, आपत्ती व्यवस्थापन आणि नागरिकांना दिल्या जाणाऱ्या सेवा या सर्व जबाबदाऱ्या या पदावर असतात.

✍️ अश्विनी भिडे यांचा प्रशासकीय प्रवास :

• अश्विनी भिडे यांनी महाराष्ट्रातील विविध महत्त्वाच्या पदांवर काम केले आहे.

• त्यांनी कोल्हापूरपासून आपल्या सेवेला सुरुवात केली आणि नागपूर व सिंधुदुर्ग जिल्हा परिषदांच्या CEO म्हणूनही काम केले.

• तसेच त्यांनी मुंबई महानगर क्षेत्र विकास प्राधिकरण (MMRDA) येथे अतिरिक्त आयुक्त (Additional Commissioner) म्हणून काम केले आहे.

• त्या मुख्यमंत्री कार्यालयात अतिरिक्त मुख्य सचिव (Additional Chief Secretary) पदावरही कार्यरत होत्या.

🚇 मुंबईची मेट्रो वुमन' (“Metro Woman of Mumbai”) का म्हटले जाते ?

• अश्विनी भिडे या मुंबई मेट्रो रेल कॉर्पोरेशन (MMRC) च्या प्रमुख म्हणूनही काम पाहत आहेत.

• त्यांच्या नेतृत्वाखाली मुंबईतील पहिल्या भूमिगत मेट्रो कॉरिडॉर (कुलाबा ते सीप्झ) चे काम अत्यंत प्रभावीपणे राबवण्यात आले.

• त्यामुळे अश्विनी भिडे यांना मुंबईची मेट्रो वुमन' (Metro Woman of Mumbai) म्हणून ओळखले जाते.

🏛️ बृहन्मुंबई महानगरपालिका (BMC) —

• बृहन्मुंबई महानगरपालिका ही भारतातील सर्वात श्रीमंत आणि महत्त्वाच्या महानगरपालिकांपैकी एक आहे.

• तिचे कामकाज Brihanmumbai Municipal Corporation Act 1888 अंतर्गत चालते.

• महानगरपालिकेचे प्रशासकीय प्रमुख म्हणून 'महानगरपालिका आयुक्त' काम पाहतात, ज्यांची नियुक्ती राज्य सरकार करते.

🔑 परीक्षेच्या दृष्टीने IMP रिव्हिजन पॉईंट्स :

• अश्विनी भिडे — BMC च्या पहिल्या महिला आयुक्त

• ओळख — “मुंबईची मेट्रो वुमन”

• BMC (बृहन्मुंबई महानगरपालिका) — भारतातील सर्वात महत्त्वाची/श्रीमंत महानगरपालिका

• 160+ वर्षांचा इतिहास — पहिली महिला आयुक्त (Historic Milestone)

• कायदा — Brihanmumbai Municipal Corporation Act 1888

Important Affairs

06-04-2026

चालू घडामोडी | जन विश्वास (तरतुदींमध्ये सुधारणा) विधेयक, 2026

Jan Vishwas (Amendment of Provisions) Bill, 2026

📚 Subject : GS - राज्यशास्त्र - कायदे, विधेयक

1. आधार वापराबाबत कायदे तयार करणे.

2. परकीय गुंतवणुकीवर निर्बंध घालणे.

3. किरकोळ गुन्ह्यांचे गुन्हेगारी स्वरूप रद्द करणे

4. निवडणूकीची सर्व माहिती जनतेसाठी उपलब्ध करणे.

उत्तर : किरकोळ गुन्ह्यांचे गुन्हेगारी स्वरूप रद्द करणे.

📰 बातमी काय ?

📜 विधेयकाची पार्श्वभूमी आणि स्वरूप :

• हे विधेयक 2025 च्या आवृत्तीचे सुधारित स्वरूप आहे.

🎯 'जन विश्वास (तरतुदींमध्ये सुधारणा) विधेयक, 2026 चा मुख्य उद्देश कोणता ?

🛡️ 'जन विश्वास (तरतुदींमध्ये सुधारणा) विधेयक, 2026 चे प्रमुख वैशिष्ट्ये :

1) गुन्हेगारीमुक्त (Decriminalization) :

2) तुरुंगवासाची तरतूद रद्द करणे (Removal of Imprisonment) :

3) कालबाह्य गुन्हे वगळणे (Omission of Redundant Offences) :

4) सुधारणेची संधी (Warnings and Notices) :

5) दंडाची स्वयंचलित वाढ (Automatic Revision) :

⚖️ यासाठी न्यायनिवाडा यंत्रणा कशी आहे ? (Adjudication Mechanism) -

• दंड निश्चित करण्यासाठी विशेष 'अधिनिर्णय अधिकारी' (Adjudicating Officers) नेमले जातील.

✍️ 'जन विश्वास (तरतुदींमध्ये सुधारणा) विधेयक, 2026 चे महत्त्व (Significance) :

• विश्वासावर आधारित शासन : सरकार आणि नागरिक यांच्यातील विश्वास वाढवणे.

🔑 परीक्षेच्या दृष्टीने IMP रिव्हिजन पॉईंट्स : 'जन विश्वास (तरतुदींमध्ये सुधारणा) विधेयक, 2026

• विधेयक — संसदेच्या दोन्ही सभागृहात मंजूर

• तत्त्व — Minimum Government, Maximum Governance

• कव्हरेज — 80 केंद्रीय कायदे

• तरतुदी — 1000+ गुन्ह्यांचे पुनरावलोकन

• मुख्य बदल — गुन्हेगारी → दिवाणी (Civil Penalty)

• तुरुंगवास — किरकोळ गुन्ह्यांसाठी रद्द