चालू घडामोडी | भारतीय कलेचा सुवर्णक्षण : 167.2 कोटींचे 'यशोदा-कृष्ण' चित्र!
India’s Golden Canvas : ‘Yashoda-Krishna’ Fetches Record ₹167.2 Crore
📚 Subject : GS - कला आणि संस्कृती
सरळसेवा, रेल्वे, तलाठी, वनरक्षक, पोलीस भरती, अग्निवीर , SSC GD, MPSC, UPSC परीक्षेसाठी विचारलेले / संभाव्य महत्त्वपूर्ण प्रश्न
प्रश्न) अलीकडे लिलावात सर्वाधिक किमतीला विकली गेलेली 'यशोदा आणि कृष्ण' ही चित्रकला कोणत्या चित्रकाराची आहे ?
1. अबनिंद्रनाथ टागोर
2. एम. एफ. हुसेन
3. अमृता शेरगिल
4. राजा रवि वर्मा
उत्तर : राजा रवि वर्मा
📰 बातमी काय ?
• प्रसिद्ध चित्रकार राजा रवि वर्मा यांचे 'यशोदा आणि कृष्ण’ हे चित्र अलीकडे लिलावात ₹167.2 कोटींना विकले गेले.
• त्यामुळे ते आधुनिक भारतीय कलेतील सर्वाधिक किमतीला विकले गेलेले चित्र ठरले.
🤔 राजा रवि वर्मा कोण होते ?
• राजा रवि वर्मा (1848–1906) हे भारतातील महान चित्रकारांपैकी एक होते.
• त्यांना आधुनिक भारतीय कलेचे जनक (Father of Modern Indian Art) मानले जाते.
• त्यांनी भारतीय विषयांना पाश्चात्य चित्रशैलीशी जोडून एक नवीन कलादृष्टी निर्माण केली.
🧾 जन्म व कौशल्य :
• जन्म : राजा रवि वर्मा यांचा जन्म 1848 मध्ये त्रावणकोर (आताचे केरळ) येथील राजघराण्यात झाला.
• कौशल्य : त्यांनी तैलचित्रे (Oil Painting) आणि युरोपियन वास्तववाद (Realism) या तंत्रांचा अभ्यास केला, जो त्या काळी भारतीय कलाकारांसाठी अपरिचित होता.
🎨 कलेची वैशिष्ट्ये :
• राजा रवि वर्मा यांनी युरोपियन तैलचित्र तंत्राचा (उदा. पर्स्पेक्टिव्ह आणि चियारोस्क्युरो) यांचा वापर करून भारतीय पुराणकथा आणि सामाजिक जीवन चित्रित केले.
• त्यामुळे त्यांच्या चित्रांमध्ये वास्तववादीपणा आणि सौंदर्य दोन्ही दिसून येते.
🖨️ कलेचे लोकशाहीकरण :
• 1894 मध्ये त्यांनी लिथोग्राफिक प्रेस सुरू करून आपल्या चित्रांचे मोठ्या प्रमाणावर मुद्रित प्रती (oleographs) तयार केले.
• यामुळे कला केवळ उच्चभ्रू लोकांपुरती मर्यादित न राहता सर्वसामान्य भारतीयांच्या घराघरात पोहोचली.
• देवतांच्या प्रतिमांचे सुलभीकरण व सर्वमान्यता : राजा रवी वर्मा यांनी आपल्या कुंचल्यातून साकारलेली हिंदू देवी-देवतांची रूपे भारतीय लोकमानसावर इतकी खोलवर बिंबली आहेत की, आजही आपण जेव्हा देवांचे स्मरण करतो, तेव्हा डोळ्यांसमोर त्यांनी रेखाटलेली तीच चित्रे उभी राहतात.
🖼️ प्रमुख चित्रे :
• यशोदा आणि कृष्ण : 1890 च्या दशकात काढलेले मातृत्वाचे सुंदर चित्रण, ज्याने अलीकडेच विक्रीचा विक्रम मोडला.
• सरस्वती आणि लक्ष्मी : ज्ञान आणि संपत्तीच्या देवींची त्यांची ही चित्रे कॅलेंडर आर्टसाठी मानक ठरली.
• शकुंतला : महाभारतातील शकुंतला दुष्यंताची वाट पाहत मागे वळून पाहतानाचे प्रसिद्ध चित्र.
✍️ राजा रवि वर्मा यांच्या कार्याचे महत्त्व :
• त्यांनी पारंपारिक भारतीय कला आणि आधुनिक युग यांच्यातील दरी सांधली, ज्याचा प्रभाव भारतीय चित्रपटसृष्टीवरही (उदाहरणार्थ- दादासाहेब फाळके) पडला.
• त्यामुळे राजा रवि वर्मा यांच्या कलाकृतींना त्यांच्या सांस्कृतिक मूल्यामुळे 'राष्ट्रीय संपत्ती' (National Treasure) म्हणून वर्गीकृत करण्यात आले आहे.
🔑 परीक्षेच्या दृष्टीने IMP रिव्हिजन पॉईंट्स :
• 'यशोदा आणि कृष्ण’ चित्र : विक्रमी 167.2 कोटी रु.
• चित्रकार : राजा रवि वर्मा
• जन्म : त्रावणकोर (केरळ)
• ओळख : आधुनिक भारतीय कलेचे जनक
• विशेष : कलेचे लोकशाहीकरण करण्यासाठी लिथोग्राफिक प्रेसची स्थापना
