Approval for Four-Laning Project of National Highway-160A

Subject : GS - सरकारी योजना - उपक्रम

सरळसेवा, रेल्वे, तलाठी, वनरक्षक, पोलीस भरती, अग्निवीर , SSC GD, MPSC, UPSC परीक्षेसाठी विचारलेले / संभाव्य महत्त्वपूर्ण प्रश्न

प्रश्न) अलीकडेच, राष्ट्रीय महामार्ग-160A (NH-160A) च्या चौपदरीकरण प्रकल्पास मंजुरी देण्यात आली. हा प्रकल्प खालीलपैकी कोणत्या ठिकाणांना जोडतो ?

1. घोटी – त्र्यंबक – जव्हार – मानोर – पालघर

2. नाशिक – पुणे – सोलापूर – कोल्हापूर

3. मुंबई – ठाणे – नाशिक – धुळे

4. नागपूर – अमरावती – अकोला – बुलढाणा

उत्तर : घोटी – त्र्यंबक – जव्हार – मानोर – पालघर

बातमी काय ?

• पंतप्रधानांच्या अध्यक्षतेखालील केंद्रीय मंत्रिमंडळाने महाराष्ट्रातील राष्ट्रीय महामार्ग-160A च्या घोटी–त्र्यंबक–जव्हार–मानोर–पालघर या मार्गाच्या चौपदरीकरणाला मंजुरी दिली आहे.

प्रकल्पाचे स्वरूप काय ?

• केंद्राकडून राष्ट्रीय महामार्ग-160A च्या घोटी–त्र्यंबक–जव्हार–मानोर–पालघर या 154.635 किमी मार्गाच्या चौपदरीकरणाला मंजुरी देण्यात आली.

• या प्रकल्पासाठी सुमारे ₹3,320.38 कोटी खर्च अपेक्षित असून यामुळे उत्तर महाराष्ट्र आणि कोकण किनारपट्टी दरम्यानची कनेक्टिव्हिटी मजबूत होणार आहे.

नाशिकला फायदा - 

• नाशिकच्या अंबड व सातपूर औद्योगिक क्षेत्रातून मोठ्या प्रमाणात मालवाहतूक होत असल्यामुळे शहरावर ताण वाढला आहे.

• सध्याची वाहतूक शहरातून जात असल्याने ट्रॅफिक जामची समस्या निर्माण होते.

• नवीन महामार्गामुळे ही वाहतूक शहराबाहेर वळवली जाईल, ज्यामुळे प्रवास जलद आणि सोपा होईल.

प्रकल्पाची वैशिष्ट्ये :

• हा प्रकल्प PM गतीशक्ती तत्त्वावर आधारित असून विविध आर्थिक व लॉजिस्टिक केंद्रांना जोडतो.

• या मार्गामुळे औद्योगिक क्षेत्रे, पर्यटन स्थळे आणि आदिवासी भाग एकमेकांशी जोडले जातील, ज्यामुळे एकात्मिक विकासाला चालना मिळेल.

• या प्रकल्पाद्वारे महाराष्ट्रातील 6 आर्थिक नोड्स, 7 सामाजिक नोड्स आणि 8 लॉजिस्टिक नोड्स जोडले जाणार आहेत.

• यात प्रामुख्याने तारापूर आणि बोईसर येथील सेझ (SEZ), मोखाडा औद्योगिक उद्यान आणि वाडा येथील औद्योगिक वसाहतींचा समावेश आहे. 

• तसेच त्र्यंबकेश्वर, जव्हार राजवाडा, वैतरणा नदी आणि अर्नाळा किल्ला यांसारख्या पर्यटन स्थळांनाही या महामार्गाचा मोठा लाभ मिळेल. 

महत्त्व : 

• या प्रकल्पामुळे प्रवासाचा वेळ आणि वाहन खर्च कमी होईल, तसेच

• राज्यातील लॉजिस्टिक नेटवर्क अधिक मजबूत होईल.

• रोजगारनिर्मिती - या प्रकल्पामुळे सुमारे 44 लाख व्यक्ती-दिवस रोजगार निर्माण होण्याची शक्यता आहे.

🔑 परीक्षेच्या दृष्टीने IMP रिव्हिजन पॉईंट्स : राष्ट्रीय महामार्ग-160A च्या चौपदरीकरण प्रकल्पास मंजुरी

• NH-160A — घोटी–त्र्यंबक–जव्हार–मानोर–पालघर

• लांबी — 154.635 किमी

• खर्च — ₹3,320.38 कोटी

• उद्देश — कनेक्टिव्हिटी + ट्रॅफिक कमी करणे

• तत्व — PM गतीशक्ती योजना

JOINT SPECIAL FORCES EXERCISE - KHANJAR

Subject : GS - संरक्षण - युद्ध सराव

सरळसेवा, रेल्वे, तलाठी, वनरक्षक, पोलीस भरती, अग्निवीर , SSC GD, MPSC, UPSC परीक्षेसाठी विचारलेले / संभाव्य महत्त्वपूर्ण प्रश्न

प्रश्न) भारत–किर्गिझस्तान संयुक्त विशेष दल सराव ‘खंजर’ (KHANJAR) ची 13 वी आवृत्ती (2026) कुठे आयोजित करण्यात आली ?

1. तवांग (अरुणाचल प्रदेश)

2. मिसामारी (आसाम)

3. लेह (लडाख)

4. पुणे (महाराष्ट्र)

उत्तर: मिसामारी (आसाम)

📰 बातमी काय ?

• फेब्रुवारी 2026 मध्ये भारत आणि किर्गिझस्तान यांच्यातील 13 वा ‘खंजर’ संयुक्त विशेष दल सराव आसाममधील मिसामारी येथे पार पडला.

⚔️ ‘खंजर’ सरावा बद्दल परीक्षेसाठी IMP माहिती : 

• ‘खंजर’ हा भारत आणि किर्गिझस्तान यांच्यातील एक संयुक्त लष्करी सराव आहे. 

• या सरावाची सुरुवात 2011 मध्ये झाली. 

• हा सराव दरवर्षी घेतला जातो आणि तो भारत आणि किर्गिझस्तानमध्ये आलटून-पालटून आयोजित केला जातो.

🪖 सरावात सहभागी दल आणि प्रशिक्षण : 

• या सरावात भारतीय पॅराशूट रेजिमेंट (Indian Army Special Forces) आणि किर्गिझस्तानचे ILBRIS विशेष दल ब्रिगेड (ILBRIS Special Forces Brigade) सहभागी झाले होते.

• सैनिकांना वास्तवातील ऑपरेशनसारख्या परिस्थितींमध्ये प्रशिक्षण दिले जाते.

• या सरावात प्रामुख्याने दहशतवादविरोधी कारवाया, शहरी युद्ध, संयुक्त रणनिती आणि जटिल परिस्थितींमध्ये निर्णय घेण्याचा क्षमता यांचा अभ्यास करण्यात आला.

🤝 नागरी–लष्करी समन्वय का महत्त्वाचा ?

• या सरावात स्थानिक प्रशासन आणि सुरक्षा यंत्रणा यांच्यासोबत समन्वय केला जातो.

• त्यामुळे सैनिकांना प्रत्यक्ष ऑपरेशनसारखा अनुभव मिळतो आणि कार्यक्षमता वाढते.

🌍 ‘खंजर’ या सरावाचे व्यापक महत्त्व : 

• ‘खंजर’ सरावामुळे भारत आणि किर्गिझस्तान यांच्यातील संरक्षण संबंध अधिक मजबूत होतात. 

• तसेच, दोन्ही देशांच्या सैन्यांमध्ये समन्वय (interoperability) वाढतो.

• याशिवाय, हा सराव मध्य आणि दक्षिण आशियातील स्थैर्य वाढवण्यासाठी तसेच दहशतवादाविरोधी सहकार्य मजबूत करण्यासाठी उपयुक्त ठरतो.

🔑 परीक्षेच्या दृष्टीने IMP रिव्हिजन पॉईंट्स : ‘खंजर’ युद्ध सराव

• ‘खंजर’ – भारत + किर्गिझस्तान संयुक्त सराव

• 13 वी आवृत्ती (2026) – मिसामारी (आसाम)

• सुरुवात – 2011

• प्रकार – Special Forces (Army) Exercise

• फोकस – दहशतवादविरोधी कारवाया +शहरी युद्धाचा सराव

Rashtrasant Gadge Maharaj

Subject : GS - महाराष्ट्रातील समाजसुधारक

सरळसेवा, रेल्वे, तलाठी, वनरक्षक, पोलीस भरती, अग्निवीर , SSC GD, MPSC, UPSC परीक्षेसाठी विचारलेले / संभाव्य महत्त्वपूर्ण प्रश्न

प्रश्न) संत गाडगे महाराजांनी काही वाईट सामाजिक रूढींच्या विरोधात प्रचार करण्यासाठी _____ हे जनसंवादाचे पारंपारिक माध्यम वापरले. (MPSC 2017) 

1. आख्यान

2. आरती

3. कथा

4. कीर्तन

उत्तर : कीर्तन

संत गाडगे महाराजांचा जन्म कोठे झाला ?

• गाडगे महाराजांचा जन्म 23 फेब्रुवारी 1876 मध्ये अमरावती जिल्ह्यातील शेणगाव येथे झाला.

संत गाडगे महाराजांचे पूर्ण नाव काय ? 

• त्यांचे पूर्ण नाव डेबूजी झिंगराजी जानोरकर होते.

• अंगावर फाटकी गोधडी आणि हातात गाडगे असल्यामुळे लोकांमध्ये ते ‘ गोधडे महाराज ’ किंवा ‘ गाडगे महाराज ’ म्हणूनच प्रसिद्ध आहेत.

• ते ज्या गावात जात तो गाव झाडून स्वच्छ करीत. 

• सार्वजनिक स्वच्छता, अंधश्रद्धा निर्मूलन ही तत्त्वे समाजात रुजविण्यासाठी त्यांनी स्वतः सातत्याने प्रयत्‍न केले.

समाजसुधारणेसाठी कीर्तनाचे माध्यम : 

• समाजसुधारणेसाठी व लोकशिक्षणासाठी त्यांनी कीर्तनाचे माध्यम प्रभावीपणे वापरले.

• ‘ चोरी करू नये, कर्ज काढून चैन करू नये, दारू पिऊ नये, देवापुढे पशूंचा बळी देऊ नये ’, अशा प्रकारचा उपदेश ते आपल्या कीर्तनांतून मार्मिक उदाहरणे देऊन करीत.

• त्यांनी मानवतेची सेवा आणि सहानुभूती यासारख्या मूल्यांवर जोर दिला.

• आपल्या कीर्तनांदरम्यान त्यांनी लोकांना अंधश्रद्धा आणि रूढींविरुद्ध प्रबोधन केले.

• महाराष्ट्रात सर्वत्र तसेच गुजरात, कर्नाटक व आंध्र प्रदेशाच्या काही भागांत त्यांनी गावोगाव कीर्तने करून लोकजागृती केली. 

• गाडगेबाबा यांनी त्यांच्या काळात समाजप्रबोधनाबरोबरच राज्यातील प्रमुख शहरांत व तीर्थक्षेत्री धर्मशाळा, आश्रमशाळा, नद्यांना घाट, पाणपोया, गोरक्षण, अंध-अपंगांसाठी सदावर्त, मुलांसाठी शाळा-कॉलेज व वसतिगृहे बांधून सर्वसामान्य जनतेची राहण्याची सोय केली. 

• 15 नोव्हेंबर 1956 रोजी संत गाडगे बाबांचे पंढरपूर येथे झालेले किर्तन हेच त्यांचे अखेरचे किर्तन ठरले. 

• मृत्यू : 20 डिसेंबर 1956 रोजी पेढी नदीच्या काठावर, वलगाव (अमरावती) येथे त्यांचे निधन झाले.

• गाडगेनगर, अमरावती येथे त्यांचे स्मारक आहे.

• गाडगेबाबा यांच्या नावाने महाराष्ट्र शासनाने 2000-01 पासून संत गाडगेबाबा ग्राम स्वच्छता अभियान राबविण्यास सुरुवात केली. 

🔑 परीक्षेच्या दृष्टीने IMP रिव्हिजन पॉईंट्स :

• 23 फेब्रुवारी 1876 – जन्म – शेणगाव, अमरावती

• पूर्ण नाव – डेबूजी झिंगराजी जानोरकर

• लोकनाव – गाडगे महाराज / गोधडे महाराज

• मुख्य कार्य – स्वच्छता, अंधश्रद्धा निर्मूलन, समाजसुधारणा

• प्रमुख माध्यम – कीर्तन (समाजप्रबोधनासाठी)

• निधन - 20 डिसेंबर 1956 – वलगाव (अमरावती), 

• स्मारक – गाडगेनगर, अमरावती

• 2000-01 – संत गाडगेबाबा ग्राम स्वच्छता अभियान (महाराष्ट्र शासन)

Centre Railway Project to Four States including Maharashtra

Subject : GS - सरकारी योजना - उपक्रम

सरळसेवा, रेल्वे, तलाठी, वनरक्षक, पोलीस भरती, अग्निवीर , SSC GD, MPSC, UPSC परीक्षेसाठी विचारलेले / संभाव्य महत्त्वपूर्ण प्रश्न

प्रश्न) फेब्रुवारी 2026 मध्ये मंत्रिमंडळाने तीन मल्टीट्रॅकिंग रेल्वे प्रकल्पांना तसेच 18,509 कोटी रुपयांच्या प्रकल्पांच्या एकंदर खर्चाला मंजूरी दिली. जे कोणत्या चार राज्यांमध्ये / केंद्र शासित प्रदेशांमध्ये विस्तारलेले आहेत ?

1. दिल्ली, हरियाणा, महाराष्ट्र व कर्नाटक

2. मध्य प्रदेश, महाराष्ट्र, बिहार आणि झारखंड

3. महाराष्ट्र, गुजरात, चंदिगड आणि पंजाब

4. उत्तर प्रदेश, बिहार, दिल्ली आणि पश्चिम बंगाल

उत्तर : दिल्ली, हरियाणा, महाराष्ट्र व कर्नाटक

बातमी काय ?

• पंतप्रधान नरेंद्र मोदी यांच्या नेतृत्वातील आर्थिक व्यवहारविषयक मंत्रिमंडळ समितीने रेल्वे मंत्रालयाच्या 3 प्रकल्पांना तसेच 18,509 कोटी रुपयांच्या प्रकल्पांच्या एकंदर खर्चाला मंजूरी दिली. 

हे प्रकल्प कोणते ?

• पीएम गती शक्ती राष्ट्रीय बृहद् आराखड्यानुसार या प्रकल्पांचे नियोजन करण्यात आले आहे. 

• हे प्रकल्प खालीलप्रमाणे आहेत-

1. कसारा – मनमाड 3 रा व 4 था रेल्वेमार्ग

2. दिल्ली – अंबाला 3 रा व 4 था रेल्वेमार्ग

3. बल्लारी – होस्पेट 3 रा व 4 था रेल्वेमार्ग

🚉3 रा व 4 था रेल्वेमार्ग म्हणजे काय ?

• 3 रा व 4 था रेल्वेमार्ग म्हणजे सध्याच्या दोन मार्गांच्या अतिरिक्त नवीन रेल्वे रुळ टाकणे होय. 

• याचा मुख्य उद्देश मालगाड्या आणि प्रवासी गाड्यांची वाहतूक वेगळी करून रेल्वेची क्षमता वाढवणे, गाड्यांचा वेग वाढवणे आणि वाहतूक कोंडी (Traffic Congestion) कमी करणे हा असतो.

🧐 हे प्रकल्प कोणत्या राज्यात विस्तारलेले आहेत ?

• दिल्ली, हरियाणा, महाराष्ट्र व कर्नाटक राज्यातील 12 जिल्ह्यांमधील या तीन प्रकल्पांमुळे भारतीय रेल्वेमार्गाचा सध्याचा विस्तार 389 किलोमीटरने वाढेल.

या प्रकल्पाचा फायदा काय होईल ?

गावांशी संपर्क : 

• या प्रकल्पाचा सर्वाधिक फायदा ग्रामीण भागाला होणार असून, सुमारे 97 लाख लोकसंख्या असलेल्या 3,902 गावांची संपर्क व्यवस्था सुधारणार आहे.

मालवाहतूक : 

• तसेच कोळसा, पोलाद, लोह खनिज, सिमेंट आणि धान्यासारख्या जीवनावश्यक वस्तूंच्या वाहतुकीसाठी हे मार्ग कळीचे ठरणार आहेत, ज्यामुळे प्रतिवर्ष 96 दशलक्ष टन अतिरिक्त मालवाहतूक शक्य होईल.

पर्यावरण : 

• पर्यावरणाच्या दृष्टीनेही हा प्रकल्प अत्यंत महत्त्वाचा मानला जात आहे. 

• रेल्वे हा वाहतुकीचा पर्यावरणपूरक पर्याय असल्याने, या प्रकल्पामुळे 22 कोटी लिटर इंधन आयातीची बचत होईल आणि 111 कोटी किलोग्रॅम कार्बन डाय ऑक्साईड उत्सर्जन कमी होईल, जे सुमारे 4 कोटी झाडे लावण्याइतके प्रभावी ठरेल.

रोजगार निर्मिती : 

• याशिवाय, बांधकामाच्या काळात सुमारे २६५ लाख मनुष्यबळ दिवस इतकी मोठी रोजगार निर्मिती होणार असल्याने स्थानिकांना स्वयंरोजगाराच्या मोठ्या संधी उपलब्ध होतील.

पर्यटन विकास : (विशेषतः महाराष्ट्रातील) - 

• महाराष्ट्रातील त्र्यंबकेश्वर ज्योतिर्लिंग, भावली धरण, श्री घाटणदेवी यांसारख्या पर्यटन आणि धार्मिक स्थळांकडे जाणारा प्रवास आता अधिक सोयीचा होईल. 

🔑 परीक्षेच्या दृष्टीने IMP रिव्हिजन पॉईंट्स : रेल्वे प्रकल्प 

• प्रदेश - दिल्ली, हरियाणा, महाराष्ट्र व कर्नाटक

• एकूण प्रकल्प खर्च - ₹18,509 कोटी

• 3 प्रकल्प – कसारा–मनमाड, दिल्ली–अंबाला, बल्लारी–होस्पेट

• 389 किमी – रेल्वे जाळे विस्तार

• 96 दशलक्ष टन – अतिरिक्त मालवाहतूक

• 265 लाख मनुष्यबळ दिवस – रोजगार

International Mother Language Day 

Subject : GS - दिनविशेष

सरळसेवा, रेल्वे, तलाठी, वनरक्षक, पोलीस भरती, अग्निवीर , SSC GD, MPSC, UPSC परीक्षेसाठी विचारलेले / संभाव्य महत्त्वपूर्ण प्रश्न

प्रश्न) दरवर्षी आंतरराष्ट्रीय मातृभाषा दिन केव्हा साजरी केला जातो ? 

1. 1 फेब्रुवारी

2. 13 फेब्रुवारी

3. 18 फेब्रुवारी

4. 21 फेब्रुवारी

उत्तर : 21 फेब्रुवारी

 बातमी काय ? 

• 21 फेब्रुवारी 2026 रोजी आंतरराष्ट्रीय मातृभाषा दिन साजरा करण्यात आला.

• या निमित्ताने उपराष्ट्रपती सी. पी. राधाकृष्णन यांच्या हस्ते भारतीय संविधानाच्या अद्ययावत आवृत्त्या गुजराती व तमिळ भाषेत प्रकाशित करण्यात आला.

🧐 आंतरराष्ट्रीय मातृभाषा दिन का साजरी करण्यात येतो ? 

• जगातील विविध भाषा आणि सांस्कृतिक विविधतेला प्रोत्साहन देण्यासाठी आणि मातृभाषांबद्दल लोकांमध्ये जागरूकता निर्माण करण्यासाठी दरवर्षी 21 फेब्रुवारीला 'आंतरराष्ट्रीय मातृभाषा दिन' साजरा केला जातो.

• या दिवसाचा उद्देश भाषांचे जतन करणे, बहुभाषिक शिक्षणाला प्रोत्साहन देणे आणि भाषिक विविधतेबद्दल जागरूकता पसरवणे हे आहे.

आंतरराष्ट्रीय मातृभाषा दिन 21 फेब्रुवारी रोजीच का साजरी करतात ? 

• पाकिस्तानची निर्मिती झाली तेव्हा पश्चिम पाकिस्तान आणि पूर्व पाकिस्तान म्हणजे आजचा बांग्लादेश असे दोन भाग होते. 

• तत्कालीन पाकिस्तान सरकारने भाषा धोरण लागू करून पाकिस्तानची अधिकृत भाषा म्हणून उर्दूला मान्यता दिली होती. 

• पाकिस्तान सरकारच्या या धोरणाच्या विरोधात ढाका (आजच्या बांग्लादेशाची राजधानी) विद्यापीठात विद्यार्थ्यांनी आंदोलन सुरू केले. 

• विद्यापीठातील आंदोलनावर पोलिसांनी 21 फेब्रुवारी 1952 रोजी गोळीबार केला होता. 

• आंदोलनाच्या परिणामी पाकिस्तान सरकारला नमतं घ्यावं लागले आणि बंगाली भाषेलाही मान्यता दिली गेली. 

• या बलिदानाच्या स्मरणार्थ 21 फेब्रुवारी हा दिवस आंतरराष्ट्रीय मातृभाषा दिन म्हणून साजरी करण्यात येतो.  

पहिला आंतरराष्ट्रीय मातृभाषा दिन केव्हा साजरी करण्यात आला ?

• 1999 मध्ये संयुक्त राष्ट्र शैक्षणिक, वैज्ञानिक आणि सांस्कृतिक संघटना (UNESCO) 21 फेब्रुवारी हा दिवस आंतरराष्ट्रीय मातृभाषा दिन म्हणून साजरी करण्याची घोषणा केली.  

• 21 फेब्रुवारी 2000 रोजी पहिल्यांदा आंतरराष्ट्रीय मातृभाषा दिन जगभरात साजरा केला गेला.  

आंतरराष्ट्रीय मातृभाषा दिन 2026 ची संकल्पना (थीम) कोणती ?  

• "बहुभाषिक शिक्षणावर युवकांचे विचार" (Youth Voices on Multilingual Education) ही आंतरराष्ट्रीय मातृभाषा दिन 2026 ची संकल्पना (थीम) आहे. 

🔑 परीक्षेच्या दृष्टीने IMP रिव्हिजन पॉईंट्स :

• 21 फेब्रुवारी → आंतरराष्ट्रीय मातृभाषा दिन

• 21 फेब्रुवारी 1952 → ढाका विद्यार्थी आंदोलन (ऐतिहासिक कारण)

• 21 फेब्रुवारी 2000 → पहिला आंतरराष्ट्रीय मातृभाषा दिन साजरा

• 🎯 उद्देश → भाषांचे संरक्षण + बहुभाषिक शिक्षण + सांस्कृतिक विविधता 

🎯 थीम 2026 → “बहुभाषिक शिक्षणावर युवकांचे विचार”

Indian Ocean Naval Symposium

Subject : GS - जागतिक संघटना, संरक्षण

सरळसेवा, रेल्वे, तलाठी, वनरक्षक, पोलीस भरती, अग्निवीर , SSC GD, MPSC, UPSC परीक्षेसाठी विचारलेले / संभाव्य महत्त्वपूर्ण प्रश्न

प्रश्न) अलिकडेच, ------ देशाने हिंद महासागर नौदल परिसंवाद (Indian Ocean Naval Symposium -IONS) 2026 चे अध्यक्षपद स्वीकारले.

1. भारत

2. चीन

3. इंडोनेशिया

4. सिंगापूर

उत्तर : भारत

📰 बातमी काय ?

• फेब्रुवारी 2026 मध्ये विशाखापट्टणम येथे झालेल्या 9 व्या Conclave of Chiefs दरम्यान भारतानीय भारतीय नौदलाने महासागर नौदल परिसंवाद (Indian Ocean Naval Symposium -IONS) चे अध्यक्षपद स्वीकारले.

🤔 Indian Ocean Naval Symposium (IONS) म्हणजे काय ?

• IONS हा एक स्वैच्छिक, समावेशक आणि बहुपक्षीय सागरी मंच आहे, ज्याद्वारे भारतीय महासागर क्षेत्रातील विविध देशांच्या नौदलांमध्ये सहकार्य वाढवले जाते.

• याची सुरुवात 2008 मध्ये भारतीय नौदलाने केली.

⚙️ कार्यपद्धती :

✍️ IONS अंतर्गत विविध देशांचे नौदल खालील प्रकारे सहकार्य करतात —

• संयुक्त सराव आणि प्रशिक्षण

• व्यावसायिक अनुभवांची देवाणघेवाण

• मानवतावादी मदत व आपत्ती व्यवस्थापन (HADR)

• सागरी सुरक्षा व समन्वय

हिंद महासागर नौदल परिसंवाद (IONS) चे वैशिष्ट्ये :

• स्थापना : 2008

• सुरुवात : भारतीय नौदल

• सदस्य : सुमारे 25 देश (IOR क्षेत्रातील)

• भारताने 2008–2010 दरम्यान पहिले अध्यक्षपद सांभाळले होते आणि 2026 मध्ये पुन्हा अध्यक्षपदी. यामुळे भारताची सागरी नेतृत्व भूमिका मजबूत होते

🔑 परीक्षेच्या दृष्टीने IMP रिव्हिजन पॉईंट्स : हिंद महासागर नौदल परिसंवाद (IONS)

✍️ 2026 → भारताने IONS चे अध्यक्षपद पुन्हा स्वीकारले

📍 ठिकाण → विशाखापट्टणम (9 वा Conclave of Chiefs)

🏛️ IONS स्थापना → 2008 (भारतीय नौदल)

🌊 स्वरूप → बहुपक्षीय सागरी मंच 

👥 सदस्य → सुमारे 25 देश

🎯 उद्देश → सागरी सुरक्षा, सहकार्य व स्थैर्य

🇮🇳 भारत → संस्थापक + पुन्हा अध्यक्ष (2026)

‘Green Maharashtra – 300 Crore Tree Plantation Mission’

Subject : GS - सरकारी योजना - महाराष्ट्र सरकार

सरळसेवा, रेल्वे, तलाठी, वनरक्षक, पोलीस भरती, अग्निवीर , SSC GD, MPSC, UPSC परीक्षेसाठी विचारलेले / संभाव्य महत्त्वपूर्ण प्रश्न

प्रश्न) ‘हरित महाराष्ट्र वृक्ष लागवड मिशन’ अंतर्गत 2026 ते 2031 या कालावधीत महाराष्ट्र शासन किती वृक्षांची लागवड करणार आहे ?

1. 500 कोटी

2. 400 कोटी

3. 300 कोटी

4. 225 कोटी

उत्तर : 300 कोटी

📰 बातमी काय ?

• महाराष्ट्रात पर्यावरण संवर्धन आणि हवामान बदलाशी लढा देण्यासाठी 2026 ते 2031 या कालावधीत 300 कोटी वृक्ष लागवड मिशन राबविण्याचे निर्देश मुख्यमंत्री देवेंद्र फडणवीस यांनी दिले.

• या उपक्रमासाठी ‘हरित महाराष्ट्र प्राधिकरण’ स्थापन करण्याचा प्रस्ताव सादर करण्यात आला.

⚖️ मूळ समस्या / गरज : 

• राज्यातील पर्यावरणीय परिस्थितीकडे पाहिले तर वनक्षेत्र अपेक्षेपेक्षा कमी आहे, विशेषतः मराठवाड्यासारख्या भागात वृक्षाच्छादन खूपच कमी आहे.

📍 यामुळे काही गंभीर समस्या निर्माण होत आहेत —

• पावसाचे अनियमित प्रमाण आणि दुष्काळ

• भूजल पातळी सतत घटत जाणे

• मातीची धूप आणि सुपीकता कमी होणे

✍️ म्हणूनच पर्यावरण सुधारणा आणि ग्रामीण विकास या दोन्ही गोष्टी साध्य करण्यासाठी मोठ्या प्रमाणावर वृक्ष लागवड आवश्यक ठरते.

🧐 300 कोटी वृक्ष लागवड मिशन म्हणजे काय ?

• हा एक मिशन मोड कार्यक्रम असून, झाडे लावण्याबरोबरच ती दीर्घकाळ जिवंत राहतील यावर भर दिला जातो.

• यामध्ये तीन मुख्य उद्दिष्टे आहेत —

1. पर्यावरण संवर्धन

2. हवामान बदलाशी सामना

3. ग्रामीण रोजगार निर्मिती

⚙️ कार्यपद्धती :

✍️ या मिशनमध्ये आधुनिक तंत्रज्ञानाचा वापर करून अंमलबजावणी केली जाणार आहे —

• डिजिटल व उपग्रह-आधारित मॉनिटरिंग करून वृक्षांचा जगण्याचा दर नोंदवला जाईल

• स्थानिक हवामानानुसार वृक्ष प्रजातींची निवड केली जाईल

• गवताळ व दलदली भागात वृक्ष लागवड टाळून परिसंस्था पुनर्संचयितीकरण केले जाईल

🧐 मिशनची प्रमुख वैशिष्ट्ये : 

📅 कालावधी : 2026 ते 2031

🌳 लक्ष्य : 300 कोटी वृक्ष लागवड

🎯 उद्देश : वनक्षेत्र 33% पर्यंत वाढवणे

📍 विशेष भर : मराठवाडा प्रदेश

🌱 लागवड होणाऱ्या प्रमुख प्रजाती : बांबू आणि साग

🌳झाडांच्या संगोपनासाठी कालावधी 3–5 वर्षांवरून वाढवून 10 वर्षे करण्यात आला आहे.

🤝 सहभाग व अंमलबजावणी :

📍 या उपक्रमात विविध घटकांचा समन्वय साधला जाणार आहे —

• ‘हरित महाराष्ट्र प्राधिकरण’ स्थापन करण्याचा प्रस्ताव

• स्टार्टअप आणि स्वयंसेवी संस्था (NGO)

• शेतकरी, महिला व युवकांचा सहभाग

• रोप निर्मितीसाठी खासगी नर्सरी व बचतगट

📊 योजनेचे आर्थिक व पर्यावरणीय महत्त्व : 

✍️ या मिशनचा प्रभाव केवळ पर्यावरणापुरता मर्यादित राहणार नाही, तर तो ग्रामीण अर्थव्यवस्थेलाही चालना देईल.

• भूजल पुनर्भरण वाढेल, ज्यामुळे पाण्याची समस्या कमी होईल

• मातीची सुपीकता सुधारेल, त्यामुळे शेती उत्पादन वाढेल

• जैवविविधता वाढेल, म्हणजेच नैसर्गिक संतुलन सुधारेल

• ग्रामीण रोजगार निर्माण होईल, विशेषतः नर्सरी व लागवड कामांमध्ये

🔑 परीक्षेच्या दृष्टीने IMP रिव्हिजन पॉईंट्स : 

• 300 कोटी वृक्ष लागवड मिशन (2026–2031)

• वनक्षेत्र लक्ष्य → 33%

• हरित महाराष्ट्र प्राधिकरण (प्रस्तावित)

• उपग्रह-आधारित मॉनिटरिंग

• फोकस क्षेत्र → मराठवाडा

• प्रमुख प्रजाती → बांबू, साग

• निगा कालावधी → 10 वर्षे

Dalai Lama Wins First Grammy Award at Age 90

Subject : GS - पुरस्कार

सरळसेवा, रेल्वे, तलाठी, वनरक्षक, पोलीस भरती, अग्निवीर , SSC GD, MPSC, UPSC परीक्षेसाठी विचारलेले / संभाव्य महत्त्वपूर्ण प्रश्न

प्रश्न) 2026 मधील 68 व्या ग्रॅमी पुरस्कारांमध्ये दलाई लामा यांना कोणत्या अल्बमसाठी पुरस्कार मिळाला ?

1. ‘पीस अँड हार्मनी : अ स्पिरिच्युअल जर्नी’

2. ‘माइंडफुल लिव्हिंग : द आर्ट ऑफ कॉन्शसनेस’

3. ‘मेडिटेशन्स : द रिफ्लेक्शन्स ऑफ हिज होलिनेस द दलाई लामा’

4. ‘इनर पीस : द पाथ ऑफ कम्पॅशन’

उत्तर : ‘मेडिटेशन्स : द रिफ्लेक्शन्स ऑफ हिज होलिनेस द दलाई लामा’

🗞️ बातमी काय ?

• तिबेटी आध्यात्मिक गुरू दलाई लामा यांनी ६८ व्या वार्षिक ग्रॅमी पुरस्कार सोहळ्यात (२०२६) आपला पहिला ग्रॅमी पुरस्कार जिंकला.

🤔 68 वा ग्रॅमी पुरस्कार २०२6 सोहळा कुठे पार पडला ? 

• अमेरिकेच्या लॉस एंजेलिस या ठिकाणी हा सोहळा पार पडला. 

🧐 दलाई लामा यांना कोणत्या श्रेणीत ग्रॅमी पुरस्कार मिळाला ?

• दलाई लामा यांना 'सर्वोत्कृष्ट ऑडिओ बुक, नरेशन आणि स्टोरीटेलिंग रेकॉर्डिंग' (Best Audio Book, Narration, and Storytelling Recording) या श्रेणीमध्ये ग्रॅमी पुरस्कार मिळाला.

📖 दलाई लामा यांना कोणत्या अल्बमसाठी ग्रॅमी पुरस्कार मिळाला ?

• 'मेडिटेशन्स : द रिफ्लेक्शन्स ऑफ हिज होलिनेस द दलाई लामा' (“Meditations: The Reflections of His Holiness the Dalai Lama”) या अल्बमसाठी त्यांना ग्रॅमी पुरस्काराने गौरवण्यात आलं आहे.

• 90 वर्षीय आध्यात्मिक गुरू दलाई लामा यांना त्यांच्या शांतता आणि मानवी मूल्यांवरील योगदानासाठी पहिल्यांदाच ग्रॅमी पुरस्काराने सन्मानित करण्यात आले.

• विशेष: शांतता, करुणा आणि माइंडफुलनेसवर आधारित या ऑडिओ बुकमध्ये संगीतकार रफस वेनराइट आणि भारतीय शास्त्रीय कलाकार उस्ताद अमजद अली खान व त्यांच्या मुलांचे योगदान आहे.

 ग्रॅमी पुरस्कारा बद्दल परीक्षेसाठी IMP वनलाईनर पॉईंट्स : 

• ग्रॅमी पुरस्कार (Grammy Award) हा अमेरिका देशामधील नॅशनल ॲकॅडमी ऑफ रेकॉर्डिंग आर्ट्‌स अँड सायन्स ह्या संस्थेतर्फे दिला जाणारा पुरस्कार आहे. 

• ग्रॅमी पुरस्कार हा संगीतातील सर्वात प्रतिष्ठित सन्मान आहे.

• ग्रॅमी पुरस्कार संगीतातील त्या वर्षीच्या सर्वोत्तम योगदानासाठी दिला जातो.

• ग्रॅमी पुरस्काराला संगीत क्षेत्रातील ऑस्कर पुरस्कार म्हणूनही ओळखले जाते. 

• पहिला ग्रॅमी पुरस्कार वितरण सोहळा 4 मे 1959 रोजी अमेरिकेच्या लॉस एंजेल्स व न्यू यॉर्क ह्या शहरांमध्ये साजरा झाला.

 ग्रॅमी पुरस्कार जिंकणारे पहिले भारतीय कोण ?

(SSC CHSL 2021, SSC MTS 2022, सरळसेवा भरती)

• सतारवादक पंडित रविशंकर हे ग्रॅमी पुरस्कार जिंकणारे पहिले भारतीय आहेत. 

• त्यांना 1968 मध्ये ग्रॅमी पुरस्काराने सन्मानित करण्यात आले. 

"ग्रॅमी लाईफ टाईम अचिव्हमेंट अवॉर्ड" मिळवणारे पहिले भारतीय कोण ? 

(SSC MTS 2022, सरळसेवा भरती)

• सतारवादक पंडित रविशंकर हे "ग्रॅमी लाईफ टाईम अचिव्हमेंट अवॉर्ड" मिळवणारे पहिले भारतीय संगीतकार आहेत.

• पंडित रविशंकर यांना मरणोत्तर 2013 मध्ये ग्रॅमी लाईफ टाईम अचिव्हमेंट अवॉर्डने सन्मानित करण्यात आले. 

🔑 परीक्षेच्या दृष्टीने IMP रिव्हिजन पॉईंट्स : 

• 68 वा ग्रॅमी पुरस्कार (2026) → लॉस एंजेलिस (अमेरिका)

• विजेता → दलाई लामा (वय 90)

• श्रेणी → सर्वोत्कृष्ट ऑडिओ बुक, नरेशन आणि स्टोरीटेलिंग रेकॉर्डिंग

• अल्बम → ‘मेडिटेशन्स : द रिफ्लेक्शन्स ऑफ हिज होलिनेस द दलाई लामा’

• वैशिष्ट्य → शांतता, करुणा आणि माइंडफुलनेस आधारित संदेश