JOINT SPECIAL FORCES EXERCISE - KHANJAR

Subject : GS - संरक्षण - युद्ध सराव

सरळसेवा, रेल्वे, तलाठी, वनरक्षक, पोलीस भरती, अग्निवीर , SSC GD, MPSC, UPSC परीक्षेसाठी विचारलेले / संभाव्य महत्त्वपूर्ण प्रश्न

प्रश्न) भारत–किर्गिझस्तान संयुक्त विशेष दल सराव ‘खंजर’ (KHANJAR) ची 13 वी आवृत्ती (2026) कुठे आयोजित करण्यात आली ?

1. तवांग (अरुणाचल प्रदेश)

2. मिसामारी (आसाम)

3. लेह (लडाख)

4. पुणे (महाराष्ट्र)

उत्तर: मिसामारी (आसाम)

📰 बातमी काय ?

• फेब्रुवारी 2026 मध्ये भारत आणि किर्गिझस्तान यांच्यातील 13 वा ‘खंजर’ संयुक्त विशेष दल सराव आसाममधील मिसामारी येथे पार पडला.

⚔️ ‘खंजर’ सरावा बद्दल परीक्षेसाठी IMP माहिती : 

• ‘खंजर’ हा भारत आणि किर्गिझस्तान यांच्यातील एक संयुक्त लष्करी सराव आहे. 

• या सरावाची सुरुवात 2011 मध्ये झाली. 

• हा सराव दरवर्षी घेतला जातो आणि तो भारत आणि किर्गिझस्तानमध्ये आलटून-पालटून आयोजित केला जातो.

🪖 सरावात सहभागी दल आणि प्रशिक्षण : 

• या सरावात भारतीय पॅराशूट रेजिमेंट (Indian Army Special Forces) आणि किर्गिझस्तानचे ILBRIS विशेष दल ब्रिगेड (ILBRIS Special Forces Brigade) सहभागी झाले होते.

• सैनिकांना वास्तवातील ऑपरेशनसारख्या परिस्थितींमध्ये प्रशिक्षण दिले जाते.

• या सरावात प्रामुख्याने दहशतवादविरोधी कारवाया, शहरी युद्ध, संयुक्त रणनिती आणि जटिल परिस्थितींमध्ये निर्णय घेण्याचा क्षमता यांचा अभ्यास करण्यात आला.

🤝 नागरी–लष्करी समन्वय का महत्त्वाचा ?

• या सरावात स्थानिक प्रशासन आणि सुरक्षा यंत्रणा यांच्यासोबत समन्वय केला जातो.

• त्यामुळे सैनिकांना प्रत्यक्ष ऑपरेशनसारखा अनुभव मिळतो आणि कार्यक्षमता वाढते.

🌍 ‘खंजर’ या सरावाचे व्यापक महत्त्व : 

• ‘खंजर’ सरावामुळे भारत आणि किर्गिझस्तान यांच्यातील संरक्षण संबंध अधिक मजबूत होतात. 

• तसेच, दोन्ही देशांच्या सैन्यांमध्ये समन्वय (interoperability) वाढतो.

• याशिवाय, हा सराव मध्य आणि दक्षिण आशियातील स्थैर्य वाढवण्यासाठी तसेच दहशतवादाविरोधी सहकार्य मजबूत करण्यासाठी उपयुक्त ठरतो.

🔑 परीक्षेच्या दृष्टीने IMP रिव्हिजन पॉईंट्स : ‘खंजर’ युद्ध सराव

• ‘खंजर’ – भारत + किर्गिझस्तान संयुक्त सराव

• 13 वी आवृत्ती (2026) – मिसामारी (आसाम)

• सुरुवात – 2011

• प्रकार – Special Forces (Army) Exercise

• फोकस – दहशतवादविरोधी कारवाया +शहरी युद्धाचा सराव

Rashtrasant Gadge Maharaj

Subject : GS - महाराष्ट्रातील समाजसुधारक

सरळसेवा, रेल्वे, तलाठी, वनरक्षक, पोलीस भरती, अग्निवीर , SSC GD, MPSC, UPSC परीक्षेसाठी विचारलेले / संभाव्य महत्त्वपूर्ण प्रश्न

प्रश्न) संत गाडगे महाराजांनी काही वाईट सामाजिक रूढींच्या विरोधात प्रचार करण्यासाठी _____ हे जनसंवादाचे पारंपारिक माध्यम वापरले. (MPSC 2017) 

1. आख्यान

2. आरती

3. कथा

4. कीर्तन

उत्तर : कीर्तन

संत गाडगे महाराजांचा जन्म कोठे झाला ?

• गाडगे महाराजांचा जन्म 23 फेब्रुवारी 1876 मध्ये अमरावती जिल्ह्यातील शेणगाव येथे झाला.

संत गाडगे महाराजांचे पूर्ण नाव काय ? 

• त्यांचे पूर्ण नाव डेबूजी झिंगराजी जानोरकर होते.

• अंगावर फाटकी गोधडी आणि हातात गाडगे असल्यामुळे लोकांमध्ये ते ‘ गोधडे महाराज ’ किंवा ‘ गाडगे महाराज ’ म्हणूनच प्रसिद्ध आहेत.

• ते ज्या गावात जात तो गाव झाडून स्वच्छ करीत. 

• सार्वजनिक स्वच्छता, अंधश्रद्धा निर्मूलन ही तत्त्वे समाजात रुजविण्यासाठी त्यांनी स्वतः सातत्याने प्रयत्‍न केले.

समाजसुधारणेसाठी कीर्तनाचे माध्यम : 

• समाजसुधारणेसाठी व लोकशिक्षणासाठी त्यांनी कीर्तनाचे माध्यम प्रभावीपणे वापरले.

• ‘ चोरी करू नये, कर्ज काढून चैन करू नये, दारू पिऊ नये, देवापुढे पशूंचा बळी देऊ नये ’, अशा प्रकारचा उपदेश ते आपल्या कीर्तनांतून मार्मिक उदाहरणे देऊन करीत.

• त्यांनी मानवतेची सेवा आणि सहानुभूती यासारख्या मूल्यांवर जोर दिला.

• आपल्या कीर्तनांदरम्यान त्यांनी लोकांना अंधश्रद्धा आणि रूढींविरुद्ध प्रबोधन केले.

• महाराष्ट्रात सर्वत्र तसेच गुजरात, कर्नाटक व आंध्र प्रदेशाच्या काही भागांत त्यांनी गावोगाव कीर्तने करून लोकजागृती केली. 

• गाडगेबाबा यांनी त्यांच्या काळात समाजप्रबोधनाबरोबरच राज्यातील प्रमुख शहरांत व तीर्थक्षेत्री धर्मशाळा, आश्रमशाळा, नद्यांना घाट, पाणपोया, गोरक्षण, अंध-अपंगांसाठी सदावर्त, मुलांसाठी शाळा-कॉलेज व वसतिगृहे बांधून सर्वसामान्य जनतेची राहण्याची सोय केली. 

• 15 नोव्हेंबर 1956 रोजी संत गाडगे बाबांचे पंढरपूर येथे झालेले किर्तन हेच त्यांचे अखेरचे किर्तन ठरले. 

• मृत्यू : 20 डिसेंबर 1956 रोजी पेढी नदीच्या काठावर, वलगाव (अमरावती) येथे त्यांचे निधन झाले.

• गाडगेनगर, अमरावती येथे त्यांचे स्मारक आहे.

• गाडगेबाबा यांच्या नावाने महाराष्ट्र शासनाने 2000-01 पासून संत गाडगेबाबा ग्राम स्वच्छता अभियान राबविण्यास सुरुवात केली. 

🔑 परीक्षेच्या दृष्टीने IMP रिव्हिजन पॉईंट्स :

• 23 फेब्रुवारी 1876 – जन्म – शेणगाव, अमरावती

• पूर्ण नाव – डेबूजी झिंगराजी जानोरकर

• लोकनाव – गाडगे महाराज / गोधडे महाराज

• मुख्य कार्य – स्वच्छता, अंधश्रद्धा निर्मूलन, समाजसुधारणा

• प्रमुख माध्यम – कीर्तन (समाजप्रबोधनासाठी)

• निधन - 20 डिसेंबर 1956 – वलगाव (अमरावती), 

• स्मारक – गाडगेनगर, अमरावती

• 2000-01 – संत गाडगेबाबा ग्राम स्वच्छता अभियान (महाराष्ट्र शासन)

Centre Railway Project to Four States including Maharashtra

Subject : GS - सरकारी योजना - उपक्रम

सरळसेवा, रेल्वे, तलाठी, वनरक्षक, पोलीस भरती, अग्निवीर , SSC GD, MPSC, UPSC परीक्षेसाठी विचारलेले / संभाव्य महत्त्वपूर्ण प्रश्न

प्रश्न) फेब्रुवारी 2026 मध्ये मंत्रिमंडळाने तीन मल्टीट्रॅकिंग रेल्वे प्रकल्पांना तसेच 18,509 कोटी रुपयांच्या प्रकल्पांच्या एकंदर खर्चाला मंजूरी दिली. जे कोणत्या चार राज्यांमध्ये / केंद्र शासित प्रदेशांमध्ये विस्तारलेले आहेत ?

1. दिल्ली, हरियाणा, महाराष्ट्र व कर्नाटक

2. मध्य प्रदेश, महाराष्ट्र, बिहार आणि झारखंड

3. महाराष्ट्र, गुजरात, चंदिगड आणि पंजाब

4. उत्तर प्रदेश, बिहार, दिल्ली आणि पश्चिम बंगाल

उत्तर : दिल्ली, हरियाणा, महाराष्ट्र व कर्नाटक

बातमी काय ?

• पंतप्रधान नरेंद्र मोदी यांच्या नेतृत्वातील आर्थिक व्यवहारविषयक मंत्रिमंडळ समितीने रेल्वे मंत्रालयाच्या 3 प्रकल्पांना तसेच 18,509 कोटी रुपयांच्या प्रकल्पांच्या एकंदर खर्चाला मंजूरी दिली. 

हे प्रकल्प कोणते ?

• पीएम गती शक्ती राष्ट्रीय बृहद् आराखड्यानुसार या प्रकल्पांचे नियोजन करण्यात आले आहे. 

• हे प्रकल्प खालीलप्रमाणे आहेत-

1. कसारा – मनमाड 3 रा व 4 था रेल्वेमार्ग

2. दिल्ली – अंबाला 3 रा व 4 था रेल्वेमार्ग

3. बल्लारी – होस्पेट 3 रा व 4 था रेल्वेमार्ग

🚉3 रा व 4 था रेल्वेमार्ग म्हणजे काय ?

• 3 रा व 4 था रेल्वेमार्ग म्हणजे सध्याच्या दोन मार्गांच्या अतिरिक्त नवीन रेल्वे रुळ टाकणे होय. 

• याचा मुख्य उद्देश मालगाड्या आणि प्रवासी गाड्यांची वाहतूक वेगळी करून रेल्वेची क्षमता वाढवणे, गाड्यांचा वेग वाढवणे आणि वाहतूक कोंडी (Traffic Congestion) कमी करणे हा असतो.

🧐 हे प्रकल्प कोणत्या राज्यात विस्तारलेले आहेत ?

• दिल्ली, हरियाणा, महाराष्ट्र व कर्नाटक राज्यातील 12 जिल्ह्यांमधील या तीन प्रकल्पांमुळे भारतीय रेल्वेमार्गाचा सध्याचा विस्तार 389 किलोमीटरने वाढेल.

या प्रकल्पाचा फायदा काय होईल ?

गावांशी संपर्क : 

• या प्रकल्पाचा सर्वाधिक फायदा ग्रामीण भागाला होणार असून, सुमारे 97 लाख लोकसंख्या असलेल्या 3,902 गावांची संपर्क व्यवस्था सुधारणार आहे.

मालवाहतूक : 

• तसेच कोळसा, पोलाद, लोह खनिज, सिमेंट आणि धान्यासारख्या जीवनावश्यक वस्तूंच्या वाहतुकीसाठी हे मार्ग कळीचे ठरणार आहेत, ज्यामुळे प्रतिवर्ष 96 दशलक्ष टन अतिरिक्त मालवाहतूक शक्य होईल.

पर्यावरण : 

• पर्यावरणाच्या दृष्टीनेही हा प्रकल्प अत्यंत महत्त्वाचा मानला जात आहे. 

• रेल्वे हा वाहतुकीचा पर्यावरणपूरक पर्याय असल्याने, या प्रकल्पामुळे 22 कोटी लिटर इंधन आयातीची बचत होईल आणि 111 कोटी किलोग्रॅम कार्बन डाय ऑक्साईड उत्सर्जन कमी होईल, जे सुमारे 4 कोटी झाडे लावण्याइतके प्रभावी ठरेल.

रोजगार निर्मिती : 

• याशिवाय, बांधकामाच्या काळात सुमारे २६५ लाख मनुष्यबळ दिवस इतकी मोठी रोजगार निर्मिती होणार असल्याने स्थानिकांना स्वयंरोजगाराच्या मोठ्या संधी उपलब्ध होतील.

पर्यटन विकास : (विशेषतः महाराष्ट्रातील) - 

• महाराष्ट्रातील त्र्यंबकेश्वर ज्योतिर्लिंग, भावली धरण, श्री घाटणदेवी यांसारख्या पर्यटन आणि धार्मिक स्थळांकडे जाणारा प्रवास आता अधिक सोयीचा होईल. 

🔑 परीक्षेच्या दृष्टीने IMP रिव्हिजन पॉईंट्स : रेल्वे प्रकल्प 

• प्रदेश - दिल्ली, हरियाणा, महाराष्ट्र व कर्नाटक

• एकूण प्रकल्प खर्च - ₹18,509 कोटी

• 3 प्रकल्प – कसारा–मनमाड, दिल्ली–अंबाला, बल्लारी–होस्पेट

• 389 किमी – रेल्वे जाळे विस्तार

• 96 दशलक्ष टन – अतिरिक्त मालवाहतूक

• 265 लाख मनुष्यबळ दिवस – रोजगार

International Mother Language Day 

Subject : GS - दिनविशेष

सरळसेवा, रेल्वे, तलाठी, वनरक्षक, पोलीस भरती, अग्निवीर , SSC GD, MPSC, UPSC परीक्षेसाठी विचारलेले / संभाव्य महत्त्वपूर्ण प्रश्न

प्रश्न) दरवर्षी आंतरराष्ट्रीय मातृभाषा दिन केव्हा साजरी केला जातो ? 

1. 1 फेब्रुवारी

2. 13 फेब्रुवारी

3. 18 फेब्रुवारी

4. 21 फेब्रुवारी

उत्तर : 21 फेब्रुवारी

 बातमी काय ? 

• 21 फेब्रुवारी 2026 रोजी आंतरराष्ट्रीय मातृभाषा दिन साजरा करण्यात आला.

• या निमित्ताने उपराष्ट्रपती सी. पी. राधाकृष्णन यांच्या हस्ते भारतीय संविधानाच्या अद्ययावत आवृत्त्या गुजराती व तमिळ भाषेत प्रकाशित करण्यात आला.

🧐 आंतरराष्ट्रीय मातृभाषा दिन का साजरी करण्यात येतो ? 

• जगातील विविध भाषा आणि सांस्कृतिक विविधतेला प्रोत्साहन देण्यासाठी आणि मातृभाषांबद्दल लोकांमध्ये जागरूकता निर्माण करण्यासाठी दरवर्षी 21 फेब्रुवारीला 'आंतरराष्ट्रीय मातृभाषा दिन' साजरा केला जातो.

• या दिवसाचा उद्देश भाषांचे जतन करणे, बहुभाषिक शिक्षणाला प्रोत्साहन देणे आणि भाषिक विविधतेबद्दल जागरूकता पसरवणे हे आहे.

आंतरराष्ट्रीय मातृभाषा दिन 21 फेब्रुवारी रोजीच का साजरी करतात ? 

• पाकिस्तानची निर्मिती झाली तेव्हा पश्चिम पाकिस्तान आणि पूर्व पाकिस्तान म्हणजे आजचा बांग्लादेश असे दोन भाग होते. 

• तत्कालीन पाकिस्तान सरकारने भाषा धोरण लागू करून पाकिस्तानची अधिकृत भाषा म्हणून उर्दूला मान्यता दिली होती. 

• पाकिस्तान सरकारच्या या धोरणाच्या विरोधात ढाका (आजच्या बांग्लादेशाची राजधानी) विद्यापीठात विद्यार्थ्यांनी आंदोलन सुरू केले. 

• विद्यापीठातील आंदोलनावर पोलिसांनी 21 फेब्रुवारी 1952 रोजी गोळीबार केला होता. 

• आंदोलनाच्या परिणामी पाकिस्तान सरकारला नमतं घ्यावं लागले आणि बंगाली भाषेलाही मान्यता दिली गेली. 

• या बलिदानाच्या स्मरणार्थ 21 फेब्रुवारी हा दिवस आंतरराष्ट्रीय मातृभाषा दिन म्हणून साजरी करण्यात येतो.  

पहिला आंतरराष्ट्रीय मातृभाषा दिन केव्हा साजरी करण्यात आला ?

• 1999 मध्ये संयुक्त राष्ट्र शैक्षणिक, वैज्ञानिक आणि सांस्कृतिक संघटना (UNESCO) 21 फेब्रुवारी हा दिवस आंतरराष्ट्रीय मातृभाषा दिन म्हणून साजरी करण्याची घोषणा केली.  

• 21 फेब्रुवारी 2000 रोजी पहिल्यांदा आंतरराष्ट्रीय मातृभाषा दिन जगभरात साजरा केला गेला.  

आंतरराष्ट्रीय मातृभाषा दिन 2026 ची संकल्पना (थीम) कोणती ?  

• "बहुभाषिक शिक्षणावर युवकांचे विचार" (Youth Voices on Multilingual Education) ही आंतरराष्ट्रीय मातृभाषा दिन 2026 ची संकल्पना (थीम) आहे. 

🔑 परीक्षेच्या दृष्टीने IMP रिव्हिजन पॉईंट्स :

• 21 फेब्रुवारी → आंतरराष्ट्रीय मातृभाषा दिन

• 21 फेब्रुवारी 1952 → ढाका विद्यार्थी आंदोलन (ऐतिहासिक कारण)

• 21 फेब्रुवारी 2000 → पहिला आंतरराष्ट्रीय मातृभाषा दिन साजरा

• 🎯 उद्देश → भाषांचे संरक्षण + बहुभाषिक शिक्षण + सांस्कृतिक विविधता 

🎯 थीम 2026 → “बहुभाषिक शिक्षणावर युवकांचे विचार”

Indian Ocean Naval Symposium

Subject : GS - जागतिक संघटना, संरक्षण

सरळसेवा, रेल्वे, तलाठी, वनरक्षक, पोलीस भरती, अग्निवीर , SSC GD, MPSC, UPSC परीक्षेसाठी विचारलेले / संभाव्य महत्त्वपूर्ण प्रश्न

प्रश्न) अलिकडेच, ------ देशाने हिंद महासागर नौदल परिसंवाद (Indian Ocean Naval Symposium -IONS) 2026 चे अध्यक्षपद स्वीकारले.

1. भारत

2. चीन

3. इंडोनेशिया

4. सिंगापूर

उत्तर : भारत

📰 बातमी काय ?

• फेब्रुवारी 2026 मध्ये विशाखापट्टणम येथे झालेल्या 9 व्या Conclave of Chiefs दरम्यान भारतानीय भारतीय नौदलाने महासागर नौदल परिसंवाद (Indian Ocean Naval Symposium -IONS) चे अध्यक्षपद स्वीकारले.

🤔 Indian Ocean Naval Symposium (IONS) म्हणजे काय ?

• IONS हा एक स्वैच्छिक, समावेशक आणि बहुपक्षीय सागरी मंच आहे, ज्याद्वारे भारतीय महासागर क्षेत्रातील विविध देशांच्या नौदलांमध्ये सहकार्य वाढवले जाते.

• याची सुरुवात 2008 मध्ये भारतीय नौदलाने केली.

⚙️ कार्यपद्धती :

✍️ IONS अंतर्गत विविध देशांचे नौदल खालील प्रकारे सहकार्य करतात —

• संयुक्त सराव आणि प्रशिक्षण

• व्यावसायिक अनुभवांची देवाणघेवाण

• मानवतावादी मदत व आपत्ती व्यवस्थापन (HADR)

• सागरी सुरक्षा व समन्वय

हिंद महासागर नौदल परिसंवाद (IONS) चे वैशिष्ट्ये :

• स्थापना : 2008

• सुरुवात : भारतीय नौदल

• सदस्य : सुमारे 25 देश (IOR क्षेत्रातील)

• भारताने 2008–2010 दरम्यान पहिले अध्यक्षपद सांभाळले होते आणि 2026 मध्ये पुन्हा अध्यक्षपदी. यामुळे भारताची सागरी नेतृत्व भूमिका मजबूत होते

🔑 परीक्षेच्या दृष्टीने IMP रिव्हिजन पॉईंट्स : हिंद महासागर नौदल परिसंवाद (IONS)

✍️ 2026 → भारताने IONS चे अध्यक्षपद पुन्हा स्वीकारले

📍 ठिकाण → विशाखापट्टणम (9 वा Conclave of Chiefs)

🏛️ IONS स्थापना → 2008 (भारतीय नौदल)

🌊 स्वरूप → बहुपक्षीय सागरी मंच 

👥 सदस्य → सुमारे 25 देश

🎯 उद्देश → सागरी सुरक्षा, सहकार्य व स्थैर्य

🇮🇳 भारत → संस्थापक + पुन्हा अध्यक्ष (2026)

‘Green Maharashtra – 300 Crore Tree Plantation Mission’

Subject : GS - सरकारी योजना - महाराष्ट्र सरकार

सरळसेवा, रेल्वे, तलाठी, वनरक्षक, पोलीस भरती, अग्निवीर , SSC GD, MPSC, UPSC परीक्षेसाठी विचारलेले / संभाव्य महत्त्वपूर्ण प्रश्न

प्रश्न) ‘हरित महाराष्ट्र वृक्ष लागवड मिशन’ अंतर्गत 2026 ते 2031 या कालावधीत महाराष्ट्र शासन किती वृक्षांची लागवड करणार आहे ?

1. 500 कोटी

2. 400 कोटी

3. 300 कोटी

4. 225 कोटी

उत्तर : 300 कोटी

📰 बातमी काय ?

• महाराष्ट्रात पर्यावरण संवर्धन आणि हवामान बदलाशी लढा देण्यासाठी 2026 ते 2031 या कालावधीत 300 कोटी वृक्ष लागवड मिशन राबविण्याचे निर्देश मुख्यमंत्री देवेंद्र फडणवीस यांनी दिले.

• या उपक्रमासाठी ‘हरित महाराष्ट्र प्राधिकरण’ स्थापन करण्याचा प्रस्ताव सादर करण्यात आला.

⚖️ मूळ समस्या / गरज : 

• राज्यातील पर्यावरणीय परिस्थितीकडे पाहिले तर वनक्षेत्र अपेक्षेपेक्षा कमी आहे, विशेषतः मराठवाड्यासारख्या भागात वृक्षाच्छादन खूपच कमी आहे.

📍 यामुळे काही गंभीर समस्या निर्माण होत आहेत —

• पावसाचे अनियमित प्रमाण आणि दुष्काळ

• भूजल पातळी सतत घटत जाणे

• मातीची धूप आणि सुपीकता कमी होणे

✍️ म्हणूनच पर्यावरण सुधारणा आणि ग्रामीण विकास या दोन्ही गोष्टी साध्य करण्यासाठी मोठ्या प्रमाणावर वृक्ष लागवड आवश्यक ठरते.

🧐 300 कोटी वृक्ष लागवड मिशन म्हणजे काय ?

• हा एक मिशन मोड कार्यक्रम असून, झाडे लावण्याबरोबरच ती दीर्घकाळ जिवंत राहतील यावर भर दिला जातो.

• यामध्ये तीन मुख्य उद्दिष्टे आहेत —

1. पर्यावरण संवर्धन

2. हवामान बदलाशी सामना

3. ग्रामीण रोजगार निर्मिती

⚙️ कार्यपद्धती :

✍️ या मिशनमध्ये आधुनिक तंत्रज्ञानाचा वापर करून अंमलबजावणी केली जाणार आहे —

• डिजिटल व उपग्रह-आधारित मॉनिटरिंग करून वृक्षांचा जगण्याचा दर नोंदवला जाईल

• स्थानिक हवामानानुसार वृक्ष प्रजातींची निवड केली जाईल

• गवताळ व दलदली भागात वृक्ष लागवड टाळून परिसंस्था पुनर्संचयितीकरण केले जाईल

🧐 मिशनची प्रमुख वैशिष्ट्ये : 

📅 कालावधी : 2026 ते 2031

🌳 लक्ष्य : 300 कोटी वृक्ष लागवड

🎯 उद्देश : वनक्षेत्र 33% पर्यंत वाढवणे

📍 विशेष भर : मराठवाडा प्रदेश

🌱 लागवड होणाऱ्या प्रमुख प्रजाती : बांबू आणि साग

🌳झाडांच्या संगोपनासाठी कालावधी 3–5 वर्षांवरून वाढवून 10 वर्षे करण्यात आला आहे.

🤝 सहभाग व अंमलबजावणी :

📍 या उपक्रमात विविध घटकांचा समन्वय साधला जाणार आहे —

• ‘हरित महाराष्ट्र प्राधिकरण’ स्थापन करण्याचा प्रस्ताव

• स्टार्टअप आणि स्वयंसेवी संस्था (NGO)

• शेतकरी, महिला व युवकांचा सहभाग

• रोप निर्मितीसाठी खासगी नर्सरी व बचतगट

📊 योजनेचे आर्थिक व पर्यावरणीय महत्त्व : 

✍️ या मिशनचा प्रभाव केवळ पर्यावरणापुरता मर्यादित राहणार नाही, तर तो ग्रामीण अर्थव्यवस्थेलाही चालना देईल.

• भूजल पुनर्भरण वाढेल, ज्यामुळे पाण्याची समस्या कमी होईल

• मातीची सुपीकता सुधारेल, त्यामुळे शेती उत्पादन वाढेल

• जैवविविधता वाढेल, म्हणजेच नैसर्गिक संतुलन सुधारेल

• ग्रामीण रोजगार निर्माण होईल, विशेषतः नर्सरी व लागवड कामांमध्ये

🔑 परीक्षेच्या दृष्टीने IMP रिव्हिजन पॉईंट्स : 

• 300 कोटी वृक्ष लागवड मिशन (2026–2031)

• वनक्षेत्र लक्ष्य → 33%

• हरित महाराष्ट्र प्राधिकरण (प्रस्तावित)

• उपग्रह-आधारित मॉनिटरिंग

• फोकस क्षेत्र → मराठवाडा

• प्रमुख प्रजाती → बांबू, साग

• निगा कालावधी → 10 वर्षे

Dalai Lama Wins First Grammy Award at Age 90

Subject : GS - पुरस्कार

सरळसेवा, रेल्वे, तलाठी, वनरक्षक, पोलीस भरती, अग्निवीर , SSC GD, MPSC, UPSC परीक्षेसाठी विचारलेले / संभाव्य महत्त्वपूर्ण प्रश्न

प्रश्न) 2026 मधील 68 व्या ग्रॅमी पुरस्कारांमध्ये दलाई लामा यांना कोणत्या अल्बमसाठी पुरस्कार मिळाला ?

1. ‘पीस अँड हार्मनी : अ स्पिरिच्युअल जर्नी’

2. ‘माइंडफुल लिव्हिंग : द आर्ट ऑफ कॉन्शसनेस’

3. ‘मेडिटेशन्स : द रिफ्लेक्शन्स ऑफ हिज होलिनेस द दलाई लामा’

4. ‘इनर पीस : द पाथ ऑफ कम्पॅशन’

उत्तर : ‘मेडिटेशन्स : द रिफ्लेक्शन्स ऑफ हिज होलिनेस द दलाई लामा’

🗞️ बातमी काय ?

• तिबेटी आध्यात्मिक गुरू दलाई लामा यांनी ६८ व्या वार्षिक ग्रॅमी पुरस्कार सोहळ्यात (२०२६) आपला पहिला ग्रॅमी पुरस्कार जिंकला.

🤔 68 वा ग्रॅमी पुरस्कार २०२6 सोहळा कुठे पार पडला ? 

• अमेरिकेच्या लॉस एंजेलिस या ठिकाणी हा सोहळा पार पडला. 

🧐 दलाई लामा यांना कोणत्या श्रेणीत ग्रॅमी पुरस्कार मिळाला ?

• दलाई लामा यांना 'सर्वोत्कृष्ट ऑडिओ बुक, नरेशन आणि स्टोरीटेलिंग रेकॉर्डिंग' (Best Audio Book, Narration, and Storytelling Recording) या श्रेणीमध्ये ग्रॅमी पुरस्कार मिळाला.

📖 दलाई लामा यांना कोणत्या अल्बमसाठी ग्रॅमी पुरस्कार मिळाला ?

• 'मेडिटेशन्स : द रिफ्लेक्शन्स ऑफ हिज होलिनेस द दलाई लामा' (“Meditations: The Reflections of His Holiness the Dalai Lama”) या अल्बमसाठी त्यांना ग्रॅमी पुरस्काराने गौरवण्यात आलं आहे.

• 90 वर्षीय आध्यात्मिक गुरू दलाई लामा यांना त्यांच्या शांतता आणि मानवी मूल्यांवरील योगदानासाठी पहिल्यांदाच ग्रॅमी पुरस्काराने सन्मानित करण्यात आले.

• विशेष: शांतता, करुणा आणि माइंडफुलनेसवर आधारित या ऑडिओ बुकमध्ये संगीतकार रफस वेनराइट आणि भारतीय शास्त्रीय कलाकार उस्ताद अमजद अली खान व त्यांच्या मुलांचे योगदान आहे.

 ग्रॅमी पुरस्कारा बद्दल परीक्षेसाठी IMP वनलाईनर पॉईंट्स : 

• ग्रॅमी पुरस्कार (Grammy Award) हा अमेरिका देशामधील नॅशनल ॲकॅडमी ऑफ रेकॉर्डिंग आर्ट्‌स अँड सायन्स ह्या संस्थेतर्फे दिला जाणारा पुरस्कार आहे. 

• ग्रॅमी पुरस्कार हा संगीतातील सर्वात प्रतिष्ठित सन्मान आहे.

• ग्रॅमी पुरस्कार संगीतातील त्या वर्षीच्या सर्वोत्तम योगदानासाठी दिला जातो.

• ग्रॅमी पुरस्काराला संगीत क्षेत्रातील ऑस्कर पुरस्कार म्हणूनही ओळखले जाते. 

• पहिला ग्रॅमी पुरस्कार वितरण सोहळा 4 मे 1959 रोजी अमेरिकेच्या लॉस एंजेल्स व न्यू यॉर्क ह्या शहरांमध्ये साजरा झाला.

 ग्रॅमी पुरस्कार जिंकणारे पहिले भारतीय कोण ?

(SSC CHSL 2021, SSC MTS 2022, सरळसेवा भरती)

• सतारवादक पंडित रविशंकर हे ग्रॅमी पुरस्कार जिंकणारे पहिले भारतीय आहेत. 

• त्यांना 1968 मध्ये ग्रॅमी पुरस्काराने सन्मानित करण्यात आले. 

"ग्रॅमी लाईफ टाईम अचिव्हमेंट अवॉर्ड" मिळवणारे पहिले भारतीय कोण ? 

(SSC MTS 2022, सरळसेवा भरती)

• सतारवादक पंडित रविशंकर हे "ग्रॅमी लाईफ टाईम अचिव्हमेंट अवॉर्ड" मिळवणारे पहिले भारतीय संगीतकार आहेत.

• पंडित रविशंकर यांना मरणोत्तर 2013 मध्ये ग्रॅमी लाईफ टाईम अचिव्हमेंट अवॉर्डने सन्मानित करण्यात आले. 

🔑 परीक्षेच्या दृष्टीने IMP रिव्हिजन पॉईंट्स : 

• 68 वा ग्रॅमी पुरस्कार (2026) → लॉस एंजेलिस (अमेरिका)

• विजेता → दलाई लामा (वय 90)

• श्रेणी → सर्वोत्कृष्ट ऑडिओ बुक, नरेशन आणि स्टोरीटेलिंग रेकॉर्डिंग

• अल्बम → ‘मेडिटेशन्स : द रिफ्लेक्शन्स ऑफ हिज होलिनेस द दलाई लामा’

• वैशिष्ट्य → शांतता, करुणा आणि माइंडफुलनेस आधारित संदेश

Statehood Day of Mizoram and Arunachal Pradesh  

Subject : GS - दिनविशेष, भूगोल, राज्यशास्त्र - राज्य निर्मिती

सरळसेवा, रेल्वे, तलाठी, वनरक्षक, पोलीस भरती, अग्निवीर , SSC GD, MPSC, UPSC परीक्षेसाठी विचारलेले / संभाव्य महत्त्वपूर्ण प्रश्न

प्रश्न) मिझोराम राज्याला राज्याचा दर्जा कोणत्या वर्षी मिळाला ? 

1. 1947

2. 1965

3. 1987

4. 1992

उत्तर : 1987

बातमी काय आहे ? 

•  पंतप्रधान नरेंद्र मोदी यांनी मिझोरामच्या व अरुणाचल प्रदेशच्या जनतेला त्यांच्या राज्य स्थापना दिनानिमित्त शुभेच्छा दिल्या.

मिझोराम राज्याला राज्याचा दर्जा केव्हा मिळाला ? 

• 20 फेब्रुवारी 1987 रोजी भारतीय संविधानाच्या 53व्या घटना दुरुस्ती कायदा 1986 द्वारे मिझोराम हे भारतीय संघराज्याचे 23 वे राज्य बनले.

• संविधानाच्या सहाव्या अनुसूचीनुसार मिझोरामला "आदिवासी क्षेत्र" म्हणून नियुक्त केले आहे. 

(नोट : भारतीय संविधानाच्या कलम 244 मध्ये 'अनुसूचित क्षेत्र' आणि 'आदिवासी क्षेत्र' म्हणून ओळखल्या जाणाऱ्या नियुक्त क्षेत्रांसाठी विशेष प्रशासकीय प्रणालीची तरतूद आहे.) 

मिझोराम राज्या बद्दल परीक्षेसाठी IMP वनलाईनर पॉईंट्स : 

• मिझोराम राज्याची राजधानी ऐझॉल (Aizawl) आहे. 

• मिझोराम राज्याला लागून बांग्लादेश आणि म्यानमार या देशांची सीमा आहे. 

• मिझोराम राज्याला लागून त्रिपुरा, आसाम आणि मणिपूर या राज्यांची सीमा आहे.

• मिझोराम हा टेकड्यांचा प्रदेश म्हणून प्रसिद्ध आहे. 

• मिझोराम राज्याचा राज्य प्राणी हिमालयन सीरो (Himalayan Sero) हा आहे. 

• मिझोराम राज्याचा राज्य पक्षी वावु (Mrs. Hume's Pheasant) हा आहे. 

अरुणाचल प्रदेशला राज्याचा दर्जा केव्हा मिळाला ? 

• भारतीय संविधानातील 55 व्या घटना दुरुस्ती कायदा 1986 द्वारे, अरुणाचल प्रदेश राज्य कायद्यानुसार 20 फेब्रुवारी 1987 रोजी, अरुणाचल प्रदेश भारताचे 24वे राज्य बनले.

अरुणाचल प्रदेश राज्या बद्दल परीक्षेसाठी IMP वनलाईनर पॉईंट्स : 

• अरुणाचल प्रदेश राज्याची राजधानी ईटानगर आहे. 

• अरुणाचल प्रदेश राज्याला लागून भूतान, चीन आणि म्यानमार या देशांची सीमा आहे. 

• अरुणाचल प्रदेश राज्याला लागून आसाम आणि नागालँड या राज्यांची सीमा आहे. 

• भारतात सर्व प्रथम सूर्य अरुणाचल प्रदेश या राज्यात उगवतो, म्हणून यास ‘अरुणाचल’ हे नाव मिळाले आहे.

• अरुणाचल प्रदेश राज्याचा राज्य प्राणी मिथुन किंवा गयाल (MIthun / Gayal) आहे. 

• अरुणाचल प्रदेश राज्याचा राज्य पक्षी ग्रेट हॉर्नबिल (Great Hornbill) आहे.

• तर अरुणाचल प्रदेश राज्याचे राज्य फूल फॉक्सटेल ऑर्किड (Foxtail Orchid) आहे , ज्याला स्थानिक भाषेत कोपू फूल म्हणतात.

ब्रह्मपुत्रा नदी कोणत्या राज्यातून भारतात प्रवेश करते ? 

(SSC MTS 2022) 

• ब्रह्मपुत्रा नदी तिबेटमधील पवित्र कैलास पर्वताजवळील मानसरोव सरोवराजवळील चेमायुंगडुंग हिमनदीतून उगम पावते.

• अरुणाचल प्रदेश राज्यातून ती भारतात प्रवेश करते.

• अरुणाचल प्रदेशात ब्रह्मपुत्रा नदीला सियांग किंवा दिहांग म्हणतात.

🔑 परीक्षेच्या दृष्टीने IMP रिव्हिजन पॉईंट्स : 

• 20 फेब्रुवारी 1987 → मिझोराम स्थापना (23 वे राज्य), 53 वी घटनादुरुस्ती (1986)

• 20 फेब्रुवारी 1987 → अरुणाचल प्रदेश स्थापना (24 वे राज्य), 55 वी घटनादुरुस्ती (1986)

📜 संविधान कलम 244 → अनुसूचित व आदिवासी क्षेत्रासाठी तरतूद

📍 मिझोराम → राजधानी ऐझॉल

🐾 राज्य प्राणी → मिझोराम : हिमालयन सीरो

📍 अरुणाचल प्रदेश → राजधानी ईटानगर

🐾 राज्य प्राणी → अरुणाचल प्रदेश : मिथुन

🌊 ब्रह्मपुत्रा नदी → भारतात प्रवेश अरुणाचल प्रदेशातून