चालू घडामोडी | ऑलिव्ह रिडले समुद्री कासव
Olive Ridley Sea Turtles
Subject : GS - पर्यावरण
सरळसेवा, रेल्वे, तलाठी, वनरक्षक, पोलीस भरती, अग्निवीर , SSC GD, MPSC, UPSC परीक्षेसाठी विचारलेले / संभाव्य महत्त्वपूर्ण प्रश्न
प्रश्न) खालीलपैकी कोणते विधान / विधाने ऑलिव्ह रिडले समुद्री कासवांबाबत योग्य आहे ?
अ) ऑलिव्ह रिडले हे सर्वात लहान समुद्री कासव आहे
ब) ऑलिव्ह रिडले कासवांची सर्वाधिक सामूहिक अंडी घालण्याची स्थळे (Arribada) मुंबई येथे आहे.
योग्य पर्याय निवडा :
1. फक्त अ बरोबर
2. फक्त ब बरोबर
3. अ आणि ब दोन्ही बरोबर
4. अ आणि ब दोन्ही चूक
उत्तर : फक्त अ बरोबर
• भारतातील सर्वात महत्त्वाचे अंडी घालण्याचे किनारे ओडिशा राज्यात आहे.
बातमी काय ?
• चेन्नई किनारपट्टीवर समुद्री कासवांचा अंडी घालण्याचा हंगाम सुरू झाल्यामुळे वन्यजीव विभागाने अनेक ठिकाणी सी टर्टल हॅचरी (Sea Turtle Hatcheries) उभारल्या आहेत.
• या हॅचरींचा उद्देश अंडी सुरक्षित ठेवणे आणि पिल्लांचे जगण्याचे प्रमाण वाढवणे हा आहे.
मूळ मुद्दा नेमका काय ?
• ऑलिव्ह रिडले समुद्री कासवे दरवर्षी किनाऱ्यावर येऊन वाळूत अंडी घालतात.
• मात्र किनारी भागात वाढते शहरीकरण, कृत्रिम प्रकाश, मानवी वर्दळ, कुत्रे व वाहनांमुळे मोठ्या प्रमाणावर अंडी नष्ट होतात.
• म्हणूनच नैसर्गिक अंडी सुरक्षित ठिकाणी हलवून हॅचरीमध्ये उबवण्याची गरज निर्माण झाली आहे.
ऑलिव्ह रिडले समुद्री कासवा बद्दल परीक्षेसाठी IMP वनलाईनर पॉईंट्स :
• ऑलिव्ह रिडले समुद्री कासव हे आकाराने लहान समुद्री कासव आहे.
• याच्या कवचाचा (Shell) रंग ऑलिव्ह-हिरवा असून आकार हृदयासारखा असतो.
• हे कासव जगभरात “Arribada” या वैशिष्ट्यपूर्ण सामूहिक अंडी घालण्याच्या सवयीसाठी प्रसिद्ध आहे, ज्यामध्ये हजारो मादी कासवे एकाच वेळी किनाऱ्यावर अंडी घालतात.
अधिवास व वितरण (Habitat & Distribution) :
• ऑलिव्ह रिडले कासवे प्रामुख्याने हिंदी महासागर, प्रशांत महासागर आणि अटलांटिक महासागरातील उष्णकटिबंधीय भागात आढळतात.
• भारतातील सर्वात महत्त्वाचे अंडी घालण्याचे किनारे ओडिशा राज्यात असून गहिरमाथा, रुशिकुल्या आणि देवी नदी मुख ही जागतिक स्तरावरील Arribada स्थळे आहेत.
• याशिवाय तामिळनाडू, आंध्र प्रदेश आणि अंदमान किनाऱ्यांवर ही कासवे स्वतंत्रपणे (Solitary Nesting) अंडी घालतात.
• समुद्रात ही कासवे प्रामुख्याने मोकळ्या महासागरी भागात (pelagic habitat) राहतात, पण अंडी घालण्यासाठी वाळूच्या किनाऱ्यावर स्थलांतर करतात.
ऑलिव्ह रिडले कासवांचे महत्त्व का आहे ?
• ऑलिव्ह रिडले कासव हे किनारी व सागरी परिसंस्थेच्या आरोग्याचे निर्देशक (Indicator Species) मानले जातात.
• त्यांचे संरक्षण केल्यास -
‣ अंडी घालण्याचे किनारे सुरक्षित राहतात
‣ किनारी जैवविविधतेचे संवर्धन होते
‣ संपूर्ण सागरी परिसंस्थेचे संतुलन राखले जाते
• भारतामध्ये जगातील काही सर्वात मोठी Arribada स्थळे असल्यामुळे येथील संवर्धन प्रयत्नांना आंतरराष्ट्रीय महत्त्व आहे.
संवर्धन स्थिती व कायदेशीर संरक्षण :
• ऑलिव्ह रिडले समुद्री कासवांचा IUCN दर्जा – Vulnerable असा आहे.
• भारतामध्ये या कासवांना वन्यजीव संरक्षण कायदा, 1972 अंतर्गत अनुसूची–I (Schedule I) चे सर्वोच्च संरक्षण दिलेले आहे.
निष्कर्ष (Student Clarity) :
• चेन्नई किनाऱ्यावर उभारलेल्या हॅचरी हा केवळ स्थानिक उपाय नसून,
• तो समुद्री जैवविविधतेचे संरक्षण आणि जागतिक स्तरावरील कासव संवर्धन प्रयत्नांचा भाग आहे.
• ऑलिव्ह रिडले कासवांचे संरक्षण म्हणजे किनारी परिसंस्था आणि भविष्यातील सागरी संतुलन सुरक्षित ठेवणे होय.
🔑 परीक्षेच्या दृष्टीने IMP रिव्हिजन पॉईंट्स :
• ऑलिव्ह रिडले हे सर्वात लहान समुद्री कासव आहे
• वैशिष्ट्यपूर्ण सवय – Arribada (सामूहिक अंडी घालणे)
• भारतातील प्रमुख Arribada क्षेत्र – ओडिशा किनारपट्टी
• संरक्षण : IUCN दर्जा – Vulnerable
• संरक्षण : भारतीय वन्यजीव संरक्षण कायदा, 1972 – अनुसूची–I (Schedule I)
