चालू घडामोडी | केंद्र सरकारडून ‘वंदे मातरम्’ संदर्भात नवीन मार्गदर्शक तत्त्वे जाहीर

Important Affairs

13-02-2026

चालू घडामोडी | लोकसभा अध्यक्षांना पदावरून हटवण्याचा प्रस्ताव

Removal of the Lok Sabha Speaker

Subject : GS - राज्यशास्त्र - संसद

सरळसेवा, रेल्वे, तलाठी, वनरक्षक, पोलीस भरती, अग्निवीर , SSC GD, MPSC, UPSC परीक्षेसाठी विचारलेले / संभाव्य महत्त्वपूर्ण प्रश्न

प्रश्न) लोकसभा अध्यक्षांना पदावरून हटविण्याची तरतूद भारतीय राज्यघटनेच्या कोणत्या कलमात आहे ?

1. कलम 101

2. कलम 94

3. कलम 32

4. कलम 100

उत्तर : कलम 94

बातमी काय ?

• अलीकडे काही खासदारांनी लोकसभा अध्यक्ष ओम बिर्ला यांना पदावरून हटविण्यासाठी नोटीस दिली.

• विरोधकांनी अध्यक्षांवर पक्षपाती वर्तन केल्याचा आरोप केला असून विशेषतः विरोधी पक्षनेत्याला (LoP) बोलण्याची परवानगी न दिल्याचा मुद्दा मांडला आहे.

• यामुळे लोकसभा अध्यक्ष हटविण्याच्या घटनात्मक प्रक्रियेची चर्चा पुन्हा सुरू झाली.

✍️ संकल्पना स्पष्टता : लोकसभा अध्यक्ष हटविणे :

• लोकसभा अध्यक्ष किंवा उपाध्यक्ष यांना सभागृहाच्या ठरावाद्वारे पदावरून हटविता येते.

• ही तरतूद भारतीय राज्यघटनेच्या कलम 94 मध्ये दिली आहे.

📖 कलम 94 नुसार अध्यक्षाचे पद खालील परिस्थितीत रिक्त होते :

1) सदस्यत्व संपल्यास - कलम 94(a)

• जर अध्यक्ष लोकसभेचे सदस्य राहिले नाहीत तर त्यांचे पद आपोआप संपते.

2) राजीनामा दिल्यास - कलम 94(b)

• अध्यक्ष उपाध्यक्षांना लेखी राजीनामा देऊ शकतात.

3) सभागृहाच्या ठरावाने हटविल्यास - कलम 94(c)

• लोकसभेतील सदस्यांच्या बहुमताने ठराव मंजूर झाल्यास अध्यक्षांना पदावरून हटविता येते.

📖 अध्यक्ष हटविण्याची प्रक्रिया :

1) 14 दिवसांची पूर्वसूचना :

• अध्यक्ष हटविण्याचा ठराव मांडण्यासाठी किमान 14 दिवस आधी लेखी नोटीस द्यावी लागते.

• ही नोटीस लोकसभा सचिव-जनरल यांच्याकडे दिली जाते.

2) ठरावाला सभागृहाची परवानगी :

• ठराव सभागृहात घेतल्यावर किमान 50 खासदारांनी उभे राहून समर्थन दाखवणे आवश्यक असते.

• जर 50 पेक्षा कमी सदस्य समर्थन देत असतील तर ठराव पुढे घेतला जात नाही.

3) चर्चा :

• ठराव स्वीकारल्यानंतर सभागृहात चर्चा केली जाते.

• चर्चा फक्त ठरावात नमूद केलेल्या आरोपांपुरतीच मर्यादित असते.

4) मतदान :

• अध्यक्ष हटविण्यासाठी ठरावाला सभागृहातील सर्व विद्यमान सदस्यांच्या बहुमताची आवश्यकता असते.

• याला “प्रभावी बहुमत” (Effective Majority) म्हणतात.

🧐 “प्रभावी बहुमत” (Effective Majority) म्हणजे काय ?

• सभागृहातील सर्व विद्यमान सदस्यांच्या बहुमताने घेतलेला निर्णय, परंतु रिक्त जागा (vacant seats) वगळून.

👉 सोप्या भाषेत :

• Effective Majority = (एकूण सदस्यसंख्या – रिक्त जागा) यांपैकी निम्म्यापेक्षा जास्त सदस्यांचे समर्थन

उदाहरण (समजण्यासाठी) -

• लोकसभेची एकूण सदस्यसंख्या = 543

• समजा 5 जागा रिक्त आहेत.

• म्हणजे विद्यमान सदस्य = 538 = (543-5)

✍️ Effective Majority साठी आवश्यक मतसंख्या :

• 538 ÷ 2 = 269 पेक्षा जास्त

• म्हणजे किमान 270 मते लागतील.

🧐 “प्रभावी बहुमत” (Effective Majority) म्हणजे काय ?
• सभागृहातील सर्व विद्यमान सदस्यांच्या बहुमताने घेतलेला निर्णय, परंतु रिक्त जागा (vacant seats) वगळून.
👉 सोप्या भाषेत :
• Effective Majority = (एकूण सदस्यसंख्या – रिक्त जागा) यांपैकी निम्म्यापेक्षा जास्त सदस्यांचे समर्थन

उदाहरण (समजण्यासाठी) -
• लोकसभेची एकूण सदस्यसंख्या = 543
• समजा 5 जागा रिक्त आहेत.
• म्हणजे विद्यमान सदस्य = 538 = (543-5)
✍️ Effective Majority साठी आवश्यक मतसंख्या :
• 538 ÷ 2 = 269 पेक्षा जास्त
• म्हणजे किमान 270 मते लागतील.

📍 कार्यवाहीदरम्यान अध्यक्षाची भूमिका :

✍️ कलम 96 नुसार :

• अध्यक्ष स्वतःवरच्या ठरावाच्या वेळी सभागृहाचे अध्यक्षस्थान भूषवू शकत नाहीत.

• मात्र ते चर्चेत भाग घेऊ शकतात.

• ते साधा मतदान करू शकतात, पण निर्णायक मत (Casting Vote) देऊ शकत नाहीत.

विशेष बाब :

• लोकसभा विसर्जित (Dissolution) झाल्यानंतरही अध्यक्ष नवीन लोकसभेच्या पहिल्या बैठकीपर्यंत पदावर राहतात.

• परंतु हटविण्याचा ठराव मंजूर झाल्यास त्यांना तात्काळ पद सोडावे लागते.

ऐतिहासिक पार्श्वभूमी :

• भारतात आतापर्यंत अध्यक्षांविरुद्ध 3 वेळा हटविण्याचे ठराव मांडले गेले आहेत.

1. 1954 — जी. व्ही. मावळंकर

2. 1966 — हुकम सिंग

3. 1987 — बलराम जाखड

👉 परंतु आजपर्यंत कोणताही लोकसभा अध्यक्ष हटविला गेलेला नाही.

कायदेशीर चौकट :

• भारतीय राज्यघटना — कलम 94

• कलम 96 — अध्यक्षाची भूमिका (Removal Motion दरम्यान)

• लोकसभा नियमावली — नियम 200 ते 203

🔑 परीक्षेच्या दृष्टीने IMP रिव्हिजन पॉईंट्स :

• लोकसभा अध्यक्ष हटविण्याची तरतूद — कलम 94(c)

• 14 दिवसांची नोटीस आवश्यक

• किमान 50 खासदारांचे समर्थन आवश्यक

• मतदान प्रकार — “प्रभावी बहुमत” (Effective Majority)

• अध्यक्ष हटविण्या दरम्यान ती व्यक्ती अध्यक्षस्थान भूषवू शकत नाही

• अध्यक्ष निर्णायक मत (Casting Vote) देऊ शकत नाहीत

• भारतात आजपर्यंत कोणताही लोकसभा अध्यक्ष हटविला गेलेला नाही

बातमी काय ?

• अलीकडे काही खासदारांनी लोकसभा अध्यक्ष ओम बिर्ला यांना पदावरून हटविण्यासाठी नोटीस दिली.
• विरोधकांनी अध्यक्षांवर पक्षपाती वर्तन केल्याचा आरोप केला असून विशेषतः विरोधी पक्षनेत्याला (LoP) बोलण्याची परवानगी न दिल्याचा मुद्दा मांडला आहे.
• यामुळे लोकसभा अध्यक्ष हटविण्याच्या घटनात्मक प्रक्रियेची चर्चा पुन्हा सुरू झाली.

✍️ संकल्पना स्पष्टता : लोकसभा अध्यक्ष हटविणे :
• लोकसभा अध्यक्ष किंवा उपाध्यक्ष यांना सभागृहाच्या ठरावाद्वारे पदावरून हटविता येते.
• ही तरतूद भारतीय राज्यघटनेच्या कलम 94 मध्ये दिली आहे.

📖 कलम 94 नुसार अध्यक्षाचे पद खालील परिस्थितीत रिक्त होते :

1) सदस्यत्व संपल्यास - कलम 94(a)
• जर अध्यक्ष लोकसभेचे सदस्य राहिले नाहीत तर त्यांचे पद आपोआप संपते.

2) राजीनामा दिल्यास - कलम 94(b)
• अध्यक्ष उपाध्यक्षांना लेखी राजीनामा देऊ शकतात.

3) सभागृहाच्या ठरावाने हटविल्यास - कलम 94(c)
• लोकसभेतील सदस्यांच्या बहुमताने ठराव मंजूर झाल्यास अध्यक्षांना पदावरून हटविता येते.

📖 अध्यक्ष हटविण्याची प्रक्रिया :

1) 14 दिवसांची पूर्वसूचना :
• अध्यक्ष हटविण्याचा ठराव मांडण्यासाठी किमान 14 दिवस आधी लेखी नोटीस द्यावी लागते.
• ही नोटीस लोकसभा सचिव-जनरल यांच्याकडे दिली जाते.

2) ठरावाला सभागृहाची परवानगी :
• ठराव सभागृहात घेतल्यावर किमान 50 खासदारांनी उभे राहून समर्थन दाखवणे आवश्यक असते.
• जर 50 पेक्षा कमी सदस्य समर्थन देत असतील तर ठराव पुढे घेतला जात नाही.

3) चर्चा :
• ठराव स्वीकारल्यानंतर सभागृहात चर्चा केली जाते.
• चर्चा फक्त ठरावात नमूद केलेल्या आरोपांपुरतीच मर्यादित असते.

4) मतदान :
• अध्यक्ष हटविण्यासाठी ठरावाला सभागृहातील सर्व विद्यमान सदस्यांच्या बहुमताची आवश्यकता असते.
• याला “प्रभावी बहुमत” (Effective Majority) म्हणतात.

🧐 “प्रभावी बहुमत” (Effective Majority) म्हणजे काय ?
• सभागृहातील सर्व विद्यमान सदस्यांच्या बहुमताने घेतलेला निर्णय, परंतु रिक्त जागा (vacant seats) वगळून.
👉 सोप्या भाषेत :
• Effective Majority = (एकूण सदस्यसंख्या – रिक्त जागा) यांपैकी निम्म्यापेक्षा जास्त सदस्यांचे समर्थन

उदाहरण (समजण्यासाठी) -
• लोकसभेची एकूण सदस्यसंख्या = 543
• समजा 5 जागा रिक्त आहेत.
• म्हणजे विद्यमान सदस्य = 538 = (543-5)
✍️ Effective Majority साठी आवश्यक मतसंख्या :
• 538 ÷ 2 = 269 पेक्षा जास्त
• म्हणजे किमान 270 मते लागतील.

📍 कार्यवाहीदरम्यान अध्यक्षाची भूमिका :
✍️ कलम 96 नुसार :
• अध्यक्ष स्वतःवरच्या ठरावाच्या वेळी सभागृहाचे अध्यक्षस्थान भूषवू शकत नाहीत.
• मात्र ते चर्चेत भाग घेऊ शकतात.
• ते साधा मतदान करू शकतात, पण निर्णायक मत (casting vote) देऊ शकत नाहीत.

विशेष बाब :
• लोकसभा विसर्जित (dissolution) झाल्यानंतरही अध्यक्ष नवीन लोकसभेच्या पहिल्या बैठकीपर्यंत पदावर राहतात.
• परंतु हटविण्याचा ठराव मंजूर झाल्यास त्यांना तात्काळ पद सोडावे लागते.

ऐतिहासिक पार्श्वभूमी :

• भारतात आतापर्यंत अध्यक्षांविरुद्ध 3 वेळा हटविण्याचे ठराव मांडले गेले आहेत.
1. 1954 — जी. व्ही. मावळंकर
2. 1966 — हुकम सिंग
3. 1987 — बलराम जाखड
👉 परंतु आजपर्यंत कोणताही लोकसभा अध्यक्ष हटविला गेलेला नाही.

कायदेशीर चौकट :
• भारतीय राज्यघटना — कलम 94
• कलम 96 — अध्यक्षाची भूमिका (removal motion दरम्यान)
• लोकसभा नियमावली — नियम 200 ते 203

🔑 परीक्षेच्या दृष्टीने IMP रिव्हिजन पॉईंट्स :
• लोकसभा अध्यक्ष हटविण्याची तरतूद — कलम 94(c)
• 14 दिवसांची नोटीस आवश्यक
• किमान 50 खासदारांचे समर्थन आवश्यक
• मतदान प्रकार — “प्रभावी बहुमत” (Effective Majority)
• अध्यक्ष हटविण्या दरम्यान ती व्यक्ती अध्यक्षस्थान भूषवू शकत नाही
• अध्यक्ष निर्णायक मत (casting vote) देऊ शकत नाहीत
• भारतात आजपर्यंत कोणताही लोकसभा अध्यक्ष हटविला गेलेला नाही

Important Affairs

13-02-2026

चालू घडामोडी | सरोजिनी नायडू जयंती

Sarojini Naidu, Nightingale of India, bhartachi kokila, Indian history, savinay kadebhang chalval, Dandi Yatra, Dandi March, asahkar andolan, asahkar chalval, Bharat chodo andolan, Bharat chodo chalval, mithacha satyagraha, quite India Movement, Salt March, Civil Disobedience Movement, dharasana satyagraha, non cooperation movement, Indian national Congress, firm indian female president of Indian national Congress, bhartiya Rashtriya Congress chi pahili bhartiya mahila adhyaksha, bhartachi pahili mahila rajyapal, first female governor, Governor of Uttar Pradesh, rashtriya mahila din, National Women's Day, The Golden Threshold, The Bird of Time, world current affair, jagtik ghadamodi, world news, Chalu Ghadamodi 2025, Chalu Ghadamodi Marathi, Chalu Ghadamodi PDF Download, Chalu Ghadamodi Test Series, Chalu Ghadamodi Prashnottare, Mahatvachya Chalu Ghadamodi, Chalu Ghadamodi Sarav Prashna, Darrojchya Chalu Ghadamodi, Chalu Ghadamodi Marathi Masik, Talathi Chalu Ghadamodi 2025, Talathi Bharti Chalu Ghadamodi, Talathi Spardha Pariksha Chalu Ghadamodi, RRB Group D Chalu Ghadamodi Marathi, Railway Bharti Chalu Ghadamodi, RRB Sarav Prashna Chalu Ghadamodi, Maharashtra Police Bharti Chalu Ghadamodi, Police Bharti Chalu Ghadamodi Prashnottare, Maharashtra Police Chalu Ghadamodi 2025, SSC GD Chalu Ghadamodi Marathit, SSC Bharti Chalu Ghadamodi, SSC Prashnsancha Chalu Ghadamodi, Vanrakshak Bharti Chalu Ghadamodi, Vanrakshak Pariksha Chalu Ghadamodi, Vanrakshak Prashnapatrika Chalu Ghadamodi, Agniveer Bharti Chalu Ghadamodi 2025, Agniveer Spardha Pariksha Chalu Ghadamodi, Agniveer Sarav Prashna Chalu Ghadamodi, tcs chalu ghadamodi, ibps chalu ghadamodi, chalu Ghadamodi Marathi, current Affair marathi madhe, 2024 cha chalu Ghadamodi, police Bharti chalu Ghadamodi, police Bharti prashnasanch, police Bharti GK prashna, Mpsc chalu Ghadamodi, sarkari Naukri, sarkari job, sarkari yojna, Maharashtra cha chalu Ghadamodi, Maharashtra government yojna, PSI syllabus, PSI cutoff, police Bharti syllabus, police Bharti cutoff, police Bharti merit, MPSC Sathi book, MPSC Sathi pustak, police Bharti Sathi pustak, police Bharti magil prashnapatrika, MPSC previous years question papers, Mumbai police Bharti, Mumbai police Bharti Lekhi kadhi ahe, government GR, police Bharti result, MPSC result, SSC GD merit, sscgd syllabus, army Bharti merit, army Bharti result, UPSC Marathi, combine pariksha, talathi, talathi syllabus, talathi cutoff, talathi book list, talathi result, talathi merit, tcs mock test, tcs pattern, ibps pattern, tcs pyq, tcs sarav paper, tcs talathi paper, tcs pattern notes, tcs prashnasanch, tcs gk gs, tcs maths, tcs talathi, talathi jaga kiti ahe, saralseva exam, saralseva pariksha, saralseva result, zilha parishad Bharti, zilha parishad prashnapstrika, dinvishesh, Chalu Ghadamodi Marathi madhun, current Affair marathi madhe, headline-news, maharashtra-news, jhattpatt-batmya, pib, marathi batmya, government new channel, Pib, akashvani, the Hindu, Indian express, Loksatta, Lokmat, Dainik Bhaskar, sansad news, editorial, sampadkiya, vishleshan, Loksabha news, rajyasabha news, SSC GD notes, sscgd question papers, sscgd exam answer, results, SSC GD admit card, sscgd ground, exam centre, mpsc main answer writing, maharashtra police recruitment 2025, maharashtra police exam updates, maharashtra police bharti latest news, maharashtra police exam calendar 2025, maharashtra police exam syllabus pdf download, maharashtra police bharti exam pattern 2025, maharashtra police constable syllabus, physical test details maharashtra police, maharashtra police bharti admit card 2025, maharashtra police hall ticket download, maharashtra police exam admit card date, maharashtra police study material pdf, maharashtra police exam preparation tips, maharashtra police mock tests free, best books for maharashtra police exam, maharashtra police bharti previous year papers pdf, maharashtra police constable sample papers, maharashtra police si model question papers, maharashtra police eligibility criteria 2025, age limit for maharashtra police bharti, educational qualification maharashtra police, maharashtra police result 2025, maharashtra police merit list, maharashtra police exam cutoff marks, maharashtra police online application 2025, maharashtra police physical test details, document verification for maharashtra police bharti, maharashtra police recruitment 2024, maharashtra police exam calendar 2024, maharashtra police bharti exam pattern 2024, maharashtra police bharti admit card 2024, maharashtra police eligibility criteria 2024, maharashtra police result 2024, maharashtra police online application 2024, RRB Group D, Railway Group D, Railway Recruitment Board Group D, Railway Group D Exam, Railway Group Notification, Railway Group D Vacancy, Railway Group D Syllabus, Railway Group D Eligibility, Railway Group D Application, Railway Group D Admit Card, Railway Group D Result, Railway Group D Cut Off, Railway Group D Salary, Railway Group D Jobs, RRB Group D Study Material, RRB Group D Previous Papers, RRB Group D Mock Tests, RRB Group D Exam Pattern, current Affair, General Science, GK, GS, General Awareness, current affairs marathi , Mathematics, General Intelligence and reasoning, RRB chalu Ghadamodi, RRB Group D marathi notes, samanya vinyan, samanya, nyan, railway notes marathi madhe, railway pagar, pagar ani bhatta, railway bharti notes marathi, railway bhartichi tayari kashi karaychi, railway bharti magil varshanche prashnapatrika, railway bhartipyq, railway bharti prashnasanch, railway bharti test paper, railwetvnokrichi sandhi, railway job, railway bharticha syllabus, railway bharti pattern, railway bharti imp prashn, railway bhartila vicharle janare prashn, competitive exam, spardha parisha, railway bharti online class, railway bharti class, railway bharti chi tayari kashi karaychi, RRB Group D Syllabus, RRB Group D Previous Papers, RRB Group D Exam Pattern, RRB Group D Eligibility Criteria, RRB Group D Notification, RRB Group D Application, RRB Group D Admit Card, RRB Group D Result, RRB Group D Cut Off, RRB Group D Salary, RRB Group D Jobs, RRB Group D Coaching, RRB Group D Study Material, RRB Group D Mock Tests, Railway Group D Level 1, RRB Group D 2025, RRB Group D Level 1, RRB Group D Posts, RRB Group D Exam Pattern, RRB Group D Exam Date, RRB Group D Online Application, RRB Group D Previous Papers, RRB Group D Preparation Tips, RRB Group D Study Material, RRB Group D Coaching, RRB Group D Mock Tests, How to prepare for RRB Group D exam, RRB Group D exam syllabus 2025, RRB Group D eligibility criteria 2025, RRB Group D application form 2025, RRB Group D admit card download, RRB Group D result date 2025, RRB Group D cut off marks 2025, RRB Group D salary and allowances, Best books for RRB Group D exam, Online coaching for RRB Group D, Railway Group D , RRB Group D, Railway Jobs , Government Jobs, Railway Recruitment, RRB Group D Exam, Railway Group D Vacancy, RRB Group D Notification, Railway Group D Application, RRB Group D Salary, aajcha dinveshesh, suvichaar, jagtik dinveshsh, dinveshsh

Sarojini Naidu Birth Anniversary

स्वतंत्र भारताच्या पहिल्या महिला राज्यपाल, स्वातंत्र्यसेनानी, सुप्रसिद्ध कवयित्री, भारत कोकिळा सरोजिनी नायडू यांना जयंतीनिमित्त विनम्र अभिवादन 🙏💐💐

Subject : GS - दिनविशेष, व्यक्ती, इतिहास - आधुनिक भारताचा इतिहास

प्रश्न) देशात राष्ट्रीय महिला दिन कोणाच्या सन्मानार्थ साजरी करतात ?

1. सरोजिनी नायडू

2. ॲनी बेझंट

3. इंदिरा गांधी

4. विजया लक्ष्मी पंडित

उत्तर : सरोजिनी नायडू (Sarojini Naidu)

श्रीमती सरोजिनी नायडू यांबद्दल परीक्षेसाठी IMP वनलाईनर पॉईंट्स :

जन्म :

• सरोजिनी नायडू यांचा जन्म 13 फेब्रुवारी 1879 रोजी हैदराबाद येथे झाला.

भारतीय स्वातंत्र्य चळवळीत योगदान :

✍️ असहकार चळवळ :

1920 मध्ये महात्मा गांधीजींनी सुरू केलेल्या असहकार चळवळीत सरोजिनी नायडू यांनी भाग घेतला आणि विविध स्वातंत्र्य कार्यात सहभागी झाल्यामुळे त्यांना अनेक वेळा अटक करण्यात आली.

✍️ मीठाच्या सत्याग्रहाचे नेतृत्व :

• 1930 मध्ये, गांधींजींनी सरोजिनी नायडू यांची भारतातील मीठ उत्पादनावरील ब्रिटिश मक्तेदारीविरुद्ध अहिंसक निषेध म्हणून सुरू केलेल्या मीठ सत्याग्रहाचे नेतृत्व करण्यासाठी निवड केली.

• 21 मे रोजी, सरोजिनी नायडू यांनी मुंबईच्या उत्तरेस सुमारे 150 मैल अंतरावर असलेल्या धारासना सॉल्ट वर्क्स 2,500 मोर्चेकऱ्यांचे नेतृत्व केले.

✍️ भारत छोडो आंदोलन :

• 1942 मध्ये, सरोजिनी नायडू यांना "भारत छोडो" चळवळीदरम्यान अटक करण्यात आली त्यांना 21 महिने तुरुंगवास भोगावा लागला.

✍️ परदेशात प्रवास आणि स्वातंत्र्यलढ्याबद्दल जागरूकता :

• भारताच्या स्वातंत्र्यलढ्याबद्दल जागरूकता निर्माण करण्यासाठी आणि आंतरराष्ट्रीय पाठिंबा मिळवण्यासाठी सरोजिनी नायडू यांनी अमेरिका आणि युनायटेड किंग्डमसह विविध देशांमध्ये प्रवास केला.

✍️ कैसर-ए -हिंद सुवर्णपदक (‘Kaisar-i-Hind’ Medal) :

• हैदराबाद येथील प्लेगच्या साथी दरम्यान त्यांनी जनतेला सर्वतोपरी मदत केली.

• त्याबद्दल ब्रिटिश सरकारकडून सरोजिनी नायडू यांना कैसर-ए-हिंद हे सुवर्णपदक देण्यात आले.

मृत्यू :

• 2 मार्च 1949 रोजी लखनऊ येथे सरोजिनी नायडू यांचे निधन झाले.

श्रीमती सरोजिनी नायडू यांबद्दल स्पर्धा परीक्षेसाठी विचारलेले / संभाव्य महत्त्वपूर्ण प्रश्न :

प्रश्न) भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेसच्या पहिल्या भारतीय महिला अध्यक्षा कोण होत्या ?

(सरळसेवा भरती, पोलीस भरती, MPSC, UPSC, CISF, SSC GD 2021)

• भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेसच्या पहिल्या भारतीय महिला अध्यक्षा सरोजिनी नायडू या होत्या.

• 1925 मधील कानपूर येथील अखिल भारतीय काँग्रेस अधिवेशनाच्या त्या अध्यक्षा म्हणून निवडून आल्या.

नोट :

• पहिल्या महिला अध्यक्षा : 1917 मध्ये काँग्रेसचे अध्यक्षपद भूषवणाऱ्या अँनी बेझंट या भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेसच्या पहिल्या महिला अध्यक्षा होत्या.

• पहिल्या भारतीय महिला अध्यक्षा : तर पहिल्या भारतीय महिला अध्यक्षा सरोजिनी नायडू या होत्या.

प्रश्न) भारताची कोकिळा म्हणून कोणास ओळखले जाते ?

(सरळसेवा भरती, पोलीस भरती, SSC GD 2024)

• सरोजिनी नायडू यांच्या कविता स्वरमाधुर्य, राष्ट्रीय दृष्टिकोण असणाऱ्या, प्रेमाचा पुरस्कार व क्रांतिकारक राष्ट्रवादी विचार इ. वैशिष्ट्यांनी लोकप्रिय झाल्या.

• त्यामुळे सरोजिनी नायडू यांना भारताची कोकिळा (The Nightingale of India) म्हणून ओळखले जाते.

प्रश्न) स्वतंत्र भारतातील पहिल्या महिला राज्यपाल कोण होत्या ?

(सरळसेवा भरती, पोलीस भरती,MPSC, TET, SSC GD)

• सरोजिनी नायडू या स्वतंत्र भारतातील पहिल्या महिला राज्यपाल होत्या.

• 1947 मध्ये त्यांनी संयुक्त प्रांत म्हणजे आत्ताच्या उत्तर प्रदेश राज्याचे राज्यपाल म्हणून जबाबदारी स्वीकारली.

प्रश्न) देशात राष्ट्रीय महिला दिन केव्हा साजरी करण्यात येतो ?

• भारतात 13 फेब्रुवारी हा दिवस राष्ट्रीय महिला दिन म्हणून साजरा करतात.

• महिलांच्या हक्कांसाठी आणि स्वातंत्र्यलढ्यातील सरोजिनी नायडू यांच्या योगदानाच्या सन्मानार्थ, 13 फेब्रुवारी हा त्यांचा जन्मदिवस भारतात राष्ट्रीय महिला दिन म्हणून साजरा केला जातो.

नोट : 8 मार्चला जागतिक महिला दिन साजरा करण्यात येतो.