स्वातंत्र्यवीर सावरकर पुण्यतिथी

Swatantryaveer Vinayak Damodar Savarkar 

भारत मातेचे थोर सुपुत्र, भारतीय स्वातंत्र्याच्या प्राप्तीसाठी सशस्त्र क्रांतीचा पुरस्कार करणारे थोर देशभक्त, साहित्यिक आणि समाजसुधारक स्वातंत्र्यवीर सावरकर यांना जयंती दिनी विनम्र अभिवादन 🙏💐💐

Subject : GS - दिनविशेष, इतिहास - आधुनिक भारताचा इतिहास, क्रांतीकारक, समाजसुधारक



सरळसेवा, रेल्वे, तलाठी, वनरक्षक, पोलीस भरती, अग्निवीर , SSC GD, MPSC, UPSC परीक्षेसाठी विचारलेले / संभाव्य महत्त्वपूर्ण प्रश्न

प्रश्न) स्वातंत्र्यवीर विनायक दामोदर सावरकर यांचा जन्म कोठे झाला ?

(सरळसेवा भरती, नाशिक ग्रामीण पोलीस चालक भरती 2023)

1. मुंबई
2. पुणे
3. सातारा
4. नाशिक

उत्तर : नाशिक

स्वातंत्र्यवीर विनायक दामोदर सावरकर यांचा जन्म कोठे झाला ?

(सरळसेवा भरती, नाशिक ग्रामीण पोलीस चालक भरती 2023)

• स्वातंत्र्यवीर विनायक दामोदर सावरकर यांचा जन्म 28 मे 1883 ला नाशिक जवळच्या भगूर येथे झाला.

• सावरकरांचे शिक्षण भगूर, नासिक, पुणे आणि मुंबई येथे एल्एल्.बी.(L.L.B) पर्यंत झाले. 

• पुढे ‘बॅरिस्टर’ ही पदवी त्यांनी लंडनला जाऊन घेतली.

स्वातंत्र्यवीर विनायक दामोदर सावरकरांनी कोण कोणत्या संस्था स्थापन केल्या ? 

• त्यांनी 1899 मध्ये लहान वयातच 'राष्ट्रभक्त समूह' ही गुप्त संघटना स्थापन केली.

• 1 जानेवारी 1900 रोजी मित्रमेळा ही संघटना स्थापन केली.

• 1904 रोजी मित्रमेळा या संघटनेचे रूपांतर अभिनव भारत संघटने मध्ये करण्यात आले. 

• 1906 मध्ये बॅरिस्टर होण्यासाठी ते लंडनला गेले.

• लंडनमध्ये स्वातंत्र्यवीर विनायक दामोदर सावरकर यांनी 'फ्री इंडिया सोसायटी' स्थापन केली. 

• फ्री इंडिया सोसायटी' च्या माध्यमातून लंडनमध्ये शिकायला येणाऱ्या वेगवेगळ्या देशातील विद्यार्थ्यांमार्फत भारताच्या स्वातंत्र्याचा प्रश्न जगासमोर मांडणं, तिथल्या भारतीयांना क्रांतिकार्यासाठी प्रवृत्त केले.

• स्वातंत्र्यवीर सावरकर हे 20व्या शतकातील भारताचे पहिले लष्करी धोरणात्मक व्यवहार तज्ञ होते, ज्यांनी देशाला एक मजबूत संरक्षण आणि राजनैतिक सिद्धांत दिला.

खटला आणि शिक्षा : 

• 1909 मध्ये मोर्ले-मिंटो सुधारणांविरुद्ध सशस्त्र बंडाचा कट रचल्याच्या आरोपाखाली स्वातंत्र्यवीर सावरकरांना अटक करण्यात आली. 

• 1910 मध्ये इंडिया हाऊस या क्रांतिकारी गटाशी संबंध असल्याबद्दल त्यांना अटक झाली.

• अनंत कान्हेरे ह्यांनी नाशिकचा जिल्हाधिकारी जॅक्सन ह्याला गोळ्या घालून ठार केले यासाठीचे पिस्तुले सावरकरांनी धाडली होती. असा आरोप स्वातंत्र्यवीर सावरकरांवर लावला गेला.  

• या खटल्यांनंतर, स्वातंत्र्यवीर सावरकरांना दोषी ठरवण्यात आले आणि त्यांना 50 वर्षांच्या कारावासाची शिक्षा सुनावण्यात आली, ज्याला काळ्या पाण्याची शिक्षा असेही म्हणतात.

• " पन्नास वर्षे ब्रिटिश राज्य तोवर टिकेल तर ना " हे उद्गार यावेळी स्वातंत्र्यवीर सावरकरांनी काढले. (ठाणे पोलीस 2021)

• 1911 मध्ये त्यांना अंदमान आणि निकोबार बेटे येथील सेल्युलर जेलमध्ये पाठवण्यात आले.

स्वातंत्र्यवीर विनायक दामोदर सावरकरांचे सामाजिक कार्य : 

(MPSC, PSI 2014) 

• अस्पृश्यता निर्मूलनासाठी त्यांनी सहभोजन, सहपूजन, हळदीकुंकू समारंभ साजरे केले. 

• अस्पृश्यांच्या मुलांना शाळेत प्रवेश मिळवून दिला, त्यांना इतर मुलांच्या बरोबरीनं बसता येऊ लागलं. 

• अस्पृश्यांसाठी त्यांनी गादीचे कारखाने, वाजंत्री (बॅंड) पथकं, उपाहारगृह सुरु केली. 

• अनेक आंतरजातीय विवाह लावले. 

• धर्मांतर केलेले हिंदूंना परत हिंदू धर्मात घेण्यासाठी शुद्धीकरण चळवळ राबवली. 

• सावरकरभक्त भागोजीशेठ कीर यांनी रत्नागिरीत बांधलेल्या पतितपावन मंदीरात अस्पृश्यांना नुसता मंदीर प्रवेशच नाही तर गाभाऱ्यात जाऊन पूजा करण्याचा मान मिळाला.

स्वातंत्र्यवीर सावरकर हे हिंदू महासभेचे अध्यक्ष कोणत्या वर्षी होते ? 

स्वातंत्र्यवीर सावरकर 1937 ते 1943 पर्यंत हिंदू महासभेचे अध्यक्ष होते. 

मृत्यू :

26 फेब्रुवारी 1966 या दिवशी स्वातंत्र्यवीर विनायक दामोदर सावरकर नावाचा धगधगता अंगार शांत झाला.

स्वातंत्र्यवीर सावरकर यांनी लिहिलेल्या साहित्यांपैकी काही प्रमुख साहित्य : 

• सागरा प्राण तळमळला (कविता)

• हे हिन्दु नृसिंहा प्रभो शिवाजी राजा 

• जयोस्तुते

• माझी जन्मठेप (आत्मचरित्र)

• भारतीय इतिहासातील सहा सोनेरी पाने (ग्रंथ) 

• 1857 चे स्वातंत्र्यसमर (The Indian War of Independence, 1857)

• हिंदुत्व : हिंदू कोण ? (Hindutva: Who Is a Hindu?) 

🔑 परीक्षेच्या दृष्टीने IMP रिव्हिजन पॉईंट्स : स्वातंत्र्यवीर सावरकर

👤 जन्म → 28 मे 1883, भगूर (नाशिक)

📜 संघटना → अभिनव भारत (मित्रमेळा), फ्री इंडिया सोसायटी

⚖️ शिक्षा (1911) → काळ्या पाण्याची शिक्षा , अंदमान आणि निकोबार बेटे येथील सेल्युलर जेल

🏛️ पद → हिंदू महासभा अध्यक्ष (1937–1943)

📚 साहित्य → 1857 चे स्वातंत्र्यसमर, माझी जन्मठेप, हिंदुत्व

✍️ कविता → सागरा प्राण तळमळला, हे हिन्दु नृसिंहा प्रभो शिवाजी राजा , जयोस्तुते

• मृत्यू → 26 फेब्रुवारी 1966

New Evergreen Tree Species Discovered

📚 Subject : GS - पर्यावरण

सरळसेवा, रेल्वे, तलाठी, वनरक्षक, पोलीस भरती, अग्निवीर , SSC GD, MPSC, UPSC परीक्षेसाठी विचारलेले / संभाव्य महत्त्वपूर्ण प्रश्न

प्रश्न) अलीकडेच शास्त्रज्ञांनी शोधलेली 'हंबोल्टिया नायरियाना' (Humboldtia nairiana) ही नवीन सदाहरित वृक्षाची प्रजाती खालीलपैकी कोणत्या राज्यात आढळली आहे ?

1. महाराष्ट्र
2. गोवा
3. कर्नाटक
4. केरळ

उत्तर : केरळ

📰 बातमी काय ? 

• संशोधकांनी केरळच्या दक्षिण पश्चिम घाटातील 'शेंदुर्णी वन्यजीव अभयारण्यात' (Shendurney Wildlife Sanctuary) एका नवीन सदाहरित (Evergreen) वृक्षप्रजातीचा शोध लावला आहे. 

🧐 शोध कोणी लावला ?

• हा शोध 'जवाहरलाल नेहरू ट्रॉपिकल बोटॅनिक गार्डन अँड रिसर्च इन्स्टिट्यूट' (Jawaharlal Nehru Tropical Botanic Garden and Research Institute) या संस्थेच्या शास्त्रज्ञांनी लावला आहे.

🌳 'हंबोल्टिया नायरियाना' बद्दल माहिती :

या नवीन प्रजातीला 'हम्बोटिया नायरिएना' (Humboldtia Nairiana) असे नाव देण्यात आले आहे.

1) प्रकार - हा मध्यम आकाराचा एक सदाहरित वृक्ष (Evergreen Tree) आहे.

2) शास्त्रीय वर्गीकरण - हा वृक्ष 'हंबोल्टिया' (Humboldtia) वंशातील (Genus) असून, तो 'फॅबेसी' (Fabaceae) या वनस्पती कुटुंबाशी (Family) संबंधित आहे.

3) उंची - हा वृक्ष साधारणपणे 5 ते 8 मीटर उंचीपर्यंत वाढतो.

4) शारीरिक वैशिष्ट्ये - या वृक्षाची साल फिकट तपकिरी रंगाची असून त्यावर गाठी (Warty bark) असतात.

याला लांब देठाची मोठी फुले आणि लंबगोलाकार फळे (Elliptic-oblong fruits) येतात.

5) स्थानिक प्रजाती (Endemism) - ही प्रजाती केवळ आणि केवळ केरळ राज्यापुरतीच मर्यादित (Strictly Endemic to Kerala)असून, सध्यातरी ती फक्त अगस्त्यमला बायोस्फीअर रिझर्व्हमध्ये सुमारे 300 मीटर उंचीवर आढळते.

6) संवर्धनाची चिंता (Conservation Concern) - या वृक्षाची वन्य लोकसंख्या अत्यंत नाजूक स्थितीत आहे. 

याचा अधिवास अवघ्या 2 चौ. किमी पेक्षा कमी क्षेत्रात पसरलेला असून, सध्या जंगलात याचे 10 पेक्षाही कमी पूर्ण वाढ झालेले वृक्ष जिवंत आहेत.

🌳🌴🐘 शेंदुर्णी वन्यजीव अभयारण्य कोठे आहे ?

• शेंदुर्णी वन्यजीव अभयारण्य हे केरळ राज्यात असून ते त्याच्या समृद्ध उष्णकटिबंधीय सदाहरित जैवविविधतेसाठी ओळखले जाते.

हा भाग अगस्त्यमला बायोस्फीअर रिझर्व्हचा मुख्य भाग आहे.

• अगस्त्यमला बायोस्फीअर रिझर्व्ह (Agasthyamala Biosphere Reserve) हे दक्षिण पश्चिम घाटात केरळ आणि तामिळनाडू या दोन राज्यांच्या सीमाभागात पसरलेले आहे.

🔑 परीक्षेच्या दृष्टीने IMP रिव्हिजन पॉईंट्स :  नवीन सदाहरित (Evergreen) वृक्षप्रजाती

• नवीन शोधलेली वृक्षप्रजाती → हम्बोटिया नायरिएना (Humboldtia nairiana)

• शोध लागलेले मुख्य ठिकाण → शेंदुर्णी वन्यजीव अभयारण्य (केरळ)

• प्रजातीची सद्यस्थिती → अतिशय नाजूक, जंगलात 10 पेक्षा कमी वृक्ष शिल्लक

• वृक्षाचे वनस्पतीशास्त्र कुळ → फॅबेसी (Fabaceae family)

• शोध लावणारी संस्था → 'जवाहरलाल नेहरू ट्रॉपिकल बोटॅनिक गार्डन अँड रिसर्च इन्स्टिट्यूट'

Four-Dimensional Grid’ Border Security Model

📚 Subject : GS - संरक्षण

सरळसेवा, रेल्वे, तलाठी, वनरक्षक, पोलीस भरती, अग्निवीर , SSC GD, MPSC, UPSC परीक्षेसाठी विचारलेले / संभाव्य महत्त्वपूर्ण प्रश्न

प्रश्न) केंद्रीय गृह मंत्रालयाने अलिकडेच प्रस्तावित केलेल्या 'फोर-डायमेंशनल ग्रिड' (4D Grid) या सुरक्षा आराखड्याचा (Framework) मुख्य उद्देश खालीलपैकी कशाशी संबंधित आहे ?

1. सागरी मार्गावरील चाचेगिरी आणि आंतरराष्ट्रीय मानवी तस्करी रोखणे.
2. राष्ट्रीय महामार्गांवर अपघात रोखण्यासाठी प्रगत सायबर यंत्रणा उभारणे.
3. सीमेवरील घुसखोरी, अमली पदार्थांची तस्करी आणि शत्रूच्या ड्रोन नेटवर्कचा नायनाट करणे.
4. आपत्ती व्यवस्थापनाच्या काळात हवामानाचा अचूक अंदाज वर्तवणे.

उत्तर : सीमेवरील घुसखोरी, अमली पदार्थांची तस्करी आणि शत्रूच्या ड्रोन नेटवर्कचा नायनाट करणे.

📰 बातमी काय ?

• केंद्रीय गृहमंत्री यांनी राजस्थानमधील भारत-पाकिस्तान सीमेवरील 'सांचू बॉर्डर आउटपोस्ट' (Sanchu Border Outpost, Rajasthan) या ठिकाणी भेट दिली.

• घोषणा - या भेटीदरम्यान त्यांनी भारताच्या सीमा रक्षणासाठी एक अत्यंत नाविन्यपूर्ण आणि प्रगत अशा 'फोर-डायमेंशनल ग्रिड' (Four-Dimensional Grid) सीमा सुरक्षा मॉडेलचा प्रस्ताव मांडला आहे.

🧐 फोर-डायमेंशनल ग्रिड' सीमा सुरक्षा म्हणजे नेमकं काय ?

• स्वरूप - फोर-डायमेंशनल ग्रिड' सीमा सुरक्षा हा भारताच्या आंतरराष्ट्रीय सीमांवर एक अत्यंत समन्वयी आणि बहुस्तरीय संरक्षण यंत्रणा (Multi-layered Defense Mechanism) तयार करण्यासाठी प्रस्तावित केलेला एकात्मिक सुरक्षा आराखडा आहे.

🏛️ 'फोर-डायमेंशनल ग्रिड' चे चार मुख्य स्तंभ (The 4 Core Pillars) :

हे मॉडेल खालील 4 वेगवेगळ्या घटकांच्या एकत्रित ताकदीचा वापर करून एक मजबूत सुरक्षा कवच तयार करते - 

• स्तंभ 1 (लष्करी दल) - सीमा सुरक्षा दल (BSF) आणि भारतीय लष्कर (Indian Army)

• स्तंभ 2 (प्रशासन) - स्थानिक जिल्हा आणि नागरी प्रशासन (Local Civil Administration) 

• स्तंभ 3 (तंत्रज्ञान) - सायबर देखरेख आणि गुप्तचर यंत्रणा (Cyber Surveillance Units)

• स्तंभ 4 (लोकसहभाग) - सीमेवर राहणारे जागरूक भारतीय नागरिक (Vigilant Border Residents)

✍️ 'फोर-डायमेंशनल ग्रिड' सुरक्षा प्रणालीची प्रमुख वैशिष्ट्ये (Key Features):

1) एकात्मिक सुरक्षा समन्वय - BSF, भारतीय लष्कर (Indian Army), जिल्हा प्रशासन आणि सायबर विभागाला एकाच सामायिक कार्यप्रणालीखाली (Common Operational Framework) आणले जाईल.

2) ड्रोन आणि तस्करांचा बंदोबस्त -  सीमेवरील तळागाळातील अमली पदार्थ (Narcotics), बेकायदेशीर शस्त्रास्त्रांची तस्करी आणि शत्रूच्या हेरगिरी ड्रोनचे नेटवर्क पूर्णपणे उद्ध्वस्त करण्यावर यात विशेष भर आहे.

3) प्रगत सायबर तंत्रज्ञान - सीमेवर 24 तास देखरेख ठेवण्यासाठी सायबर मॉनिटरिंग, अत्याधुनिक ड्रोन ट्रॅकिंग आणि थेट माहिती सामायिक करणारी दळणवळण यंत्रणा (Real-time Intelligence Sharing) एकत्रित केली जाईल.

4) 'व्हायब्रंट व्हिलेजेस प्रोग्राम' शी सांगड (Vibrant Villages Programme) -

या मॉडेल अंतर्गत सीमेवरील गावांमध्ये रस्ते, वीज, टेलिकॉम कनेक्टिव्हिटी आणि उपजीविकेच्या साधनांचा विकास केला जाईल. 

फायदा: सीमाभागाचा विकास झाल्यामुळे तेथील नागरिक स्थलांतर करणार नाहीत, ज्यामुळे देशाच्या सुरक्षेमध्ये स्थानिक लोकांचा सहभाग आणि देशाभिमान अधिक मजबूत होईल.

 🎯 धोरणात्मक महत्त्व (Strategic Significance):

• नागरी-लष्करी भागीदारी - नागरी प्रशासन, लष्कर आणि स्थानिक समुदाय यांच्यातील त्रिवेणी करारामुळे भारताची सीमा सुरक्षा सज्जता अनेक पटींनी वाढेल.

• राष्ट्रीय सुरक्षा मजबूत - पायाभूत सुविधांचा विकास आणि प्रगत तांत्रिक पाळत ठेवणारी यंत्रणा एकत्र आल्यामुळे भारताचे राष्ट्रीय सुरक्षा कवच अधिक अभेद्य बनेल.

🔑 परीक्षेच्या दृष्टीने IMP रिव्हिजन पॉईंट्स : 

• प्रस्तावित नवीन मॉडेलचे नाव → फोर-डायमेंशनल ग्रिड (4D Grid) मॉडेल

• घोषणा झालेले ठिकाण → सांचू बॉर्डर आउटपोस्ट, राजस्थान (भारत-पाकिस्तान सीमा)

• समन्वयाचे मुख्य घटक → BSF, Indian Army, स्थानिक प्रशासन, सायबर विंग आणि नागरिक

• तांत्रिक भर → सायबर मॉनिटरिंग, ड्रोन ट्रॅकिंग आणि रिअल-टाइम इंटेलिजन्स शेअरिंग

• संबंधित शासकीय योजना → व्हायब्रंट व्हिलेज प्रोग्राम

• मुख्य धोरणात्मक हेतू → नागरी-लष्करी-समुदाय सहकार्यातून राष्ट्रीय सुरक्षा मजबूत करणे

"How is Lightning Generated? The Science of How It Forms"

📚 Subject : GS - भूगोल - हवामान, आपत्ती व्यवस्थापन

सरळसेवा, रेल्वे, तलाठी, वनरक्षक, पोलीस भरती, अग्निवीर , SSC GD, MPSC, UPSC परीक्षेसाठी विचारलेले / संभाव्य महत्त्वपूर्ण प्रश्न

प्रश्न) भारतात वीज कोसळण्याच्या (Lightning) आपत्तीचे अचूक 'रिअल-टाइम' अ‍ॅलर्ट देण्यासाठी IITM पुणे या संस्थेने खालीलपैकी कोणते मोबाईल अ‍ॅप्लिकेशन विकसित केले आहे ?

1. मेघदूत
2. वज्रपात
3. मौसम
4. दामिनी

उत्तर : दामिनी (Damini)

📰 बातमी काय ?

• भारतात नैसर्गिक कारणांमुळे होणाऱ्या एकूण मृत्यूंपैकी एकट्या विजेमुळे किमान 50 % मृत्यू होतात. 

• हे प्रमाण चक्रीवादळ (Cyclones) आणि पूर (Floods) यांच्यापेक्षा खूप जास्त आहे.

🗂️ NCRB चा 50 वर्षांचा अहवाल - 

1) 'नॅशनल क्राईम रेकॉर्ड्स ब्युरो' (NCRB) च्या अहवालानुसार, भारतात 1975 ते 2024 या 50 वर्षांच्या कालावधीत विजेमुळे एकूण 1,02,263 नागरिकांचा मृत्यू झाला आहे.

2) चिंताजनक बाब म्हणजे, यापैकी निम्म्याहून अधिक मृत्यू हे गेल्या 20 वर्षांत (2005 ते 2024 दरम्यान) झाले आहेत.

3) सर्वाधिक प्रभावित 5 राज्ये (60% मृत्यू) -

वर्ष 2024 च्या आकडेवारीनुसार, देशातील एकूण मृत्यूंपैकी जवळपास 60% मृत्यू फक्त - मध्य प्रदेश, उत्तर प्रदेश, बिहार, ओडिशा, आणि छत्तीसगड या 5 राज्यांमध्ये झाले आहेत.

🌩️⛈️ वीज कशी तयार होते ? 

• वीज ही ढग, हवा किंवा जमीन यांच्या दरम्यान वातावरणात निर्माण होणारा एक प्रचंड मोठा विद्युत ठिणगीचा (Giant Spark of Electricity) प्रकार आहे.

• विद्युत प्रभार (Electrical Charge) - वादळी ढगांमध्ये (Thunderclouds) लाखो व्होल्टचा विद्युत प्रभार आणि वेगवेगळ्या प्रकारची ध्रुवीयता - धन आणि ऋण प्रभार (Positive & Negative Polarity) असते.

• हवेचे कार्य -  सुरुवातीच्या काळात, हवा ही ढगांमधील धन (+) आणि ऋण (-) प्रभारांमध्ये, तसेच ढग आणि जमिनीच्या दरम्यान एक विद्युत 'विसंवाहक' (Insulator - वीज प्रवाहाचा अडथळा) म्हणून काम करते.

• वीज कोसळण्याची प्रक्रिया - जेव्हा विरुद्ध प्रभार (Opposite Charges) खूप जास्त प्रमाणात वाढतात, तेव्हा हवेची ही रोखण्याची क्षमता (Insulating Capacity) संपुष्टात येते आणि हवेतून विजेचा वेगाने विसर्ग होतो, ज्याला आपण 'वीज कोसळणे' म्हणतो.

⚡️विजेचे दोन मुख्य प्रकार :

1) इंट्रा-क्लाउड वीज (Intra-Cloud Lightning) - वादळाच्या ढगामध्येच अंतर्गत भागात धन व ऋण प्रभारांमध्ये चमकणारी वीज.

2) क्लाउड-टू-ग्राउंड वीज (Cloud-to-Ground Lightning) - ढगांमधील प्रभार आणि जमिनीवरील विरुद्ध प्रभार यांच्यात होणारा विसर्ग (हा प्रकार मानवी जीवनासाठी सर्वात घातक असतो).

🇮🇳 भारतात वीज निर्मितीचा अनुकूल काळ -

• मोसमी पाऊस सुरू होण्यापूर्वीच्या काळात (Pre-Monsoon Season) तीव्र वादळे आणि वीज निर्मितीसाठी वातावरणात अत्यंत अनुकूल परिस्थिती असते.

⛳️ अंदाज, तंत्रज्ञान आणि जनजागृती (Forecasts & Awareness) : 

• हवामान अंदाज - भारतीय हवामान विभाग (IMD - India Meteorological Department) सध्या वादळांचे आगाऊ अंदाज जारी करतो.

• दामिनी ॲप (Damini App) - 'इंडियन इन्स्टिट्यूट ऑफ ट्रॉपिकल मेट्रोलॉजी' (IITM) द्वारे विकसित केलेल्या 'दामिनी' मोबाईल ॲपद्वारे विजेचा अचूक रिअल-टाइम (Real-time) अलर्ट दिला जातो.

• प्रादेशिक उपलब्धता - हे ॲप देशातील 23 प्रादेशिक भाषांमध्ये सुरक्षेच्या मार्गदर्शक सूचना आणि खबरदारीचे उपाय पुरवते, जेणेकरून तळागाळातील लोकांपर्यंत ही माहिती सहज पोहोचेल.

🔑 परीक्षेच्या दृष्टीने IMP रिव्हिजन पॉईंट्स : 

• भारतातील सर्वात घातक नैसर्गिक आपत्ती → वीज कोसळणे (Lightning)

• नैसर्गिक मृत्यूंमधील विजेचा वाटा (2016 पासून) → किमान 50% मृत्यू.

• सर्वाधिक प्रभावित 5 राज्ये (60% मृत्यू) → मध्य प्रदेश, बिहार, उत्तर प्रदेश, ओडिशा, छत्तीसगड.

• वीज कोसळण्याचा अनुकूल काळ → मान्सूनपूर्व काळ

• रिअल-टाईम अलर्ट देणारे ॲप व संस्था → दामिनी ॲप (IITM द्वारे विकसित)

Completely Carbon-free Molecule similar to Ferrocene

📚 Subject : GS - विज्ञान आणि तंत्रज्ञान - रसायनशास्त्र, शोध

सरळसेवा, रेल्वे, तलाठी, वनरक्षक, पोलीस भरती, अग्निवीर , SSC GD, MPSC, UPSC परीक्षेसाठी विचारलेले / संभाव्य महत्त्वपूर्ण प्रश्न

प्रश्न) अलीकडेच 70 वर्षांचे जुने रसायनशास्त्रातील कोडे सोडवत IIT Madras आणि IISc च्या शास्त्रज्ञांनी फेरोसीनसारखा कार्बन-मुक्त रेणू तयार केला. या नवीन रेणूमध्ये मूळ कार्बनच्या रिंगच्या जागी कोणत्या मूलद्रव्याच्या रिंग वापरण्यात आल्या आहेत ?

1. बोरॅान (Boron)
2. नायट्रोजन (Nitrogen)
3. सिलिकॉन (Silicon)
4. फॉस्फरस (Phosphorus)

उत्तर : बोरॅान (Boron)

📰 बातमी काय ?

• भारतीय शास्त्रज्ञांनी रसायनशास्त्र (Chemistry) क्षेत्रातील तब्बल 70 वर्षांहून अधिक काळ प्रलंबित असलेले एक जागतिक वैज्ञानिक कोडे सोडवले आहे.

🤝 शोध कोणी लावला ?

• संशोधक संस्था - हा क्रांतिकारी शोध IIT Madras आणि Indian Institute of Science (IISc) येथील संशोधकांनी संयुक्तपणे लावला आहे.

🧐 शोध काय आहे ?

• त्यांनी पारंपरिक 'फेरोसीन' रेणूसारखी हुबेहूब रचना असणारा, परंतु एकही कार्बन अणू नसलेला एक नवीन 'कार्बन-मुक्त सँडविच रेणू' कृत्रिमरित्या तयार (Synthesize) केला आहे.

रसायनशास्त्र संकल्पना :

🧐 फेरोसीन (Ferrocene) म्हणजे काय ?

1) शोध - फेरोसीन हे एक अत्यंत महत्त्वाचे सेंद्रिय-धातू संकर्षण रसायन (Organometallic Compound) आहे, ज्याचा शोध 1950 च्या दशकात लागला होता

2) सँडविच रचना (Sandwich Structure) - या रेणूची रचना एखाद्या सँडविचसारखी असते.

यात दोन कार्बनच्या चक्रीय रेणूंच्या (Carbon-ring Molecules) अगदी मध्यभागी एक लोहाचा (Iron - Fe) अणूबसवलेला असतो.

3) महत्त्व - फेरोसीन हे रसायनशास्त्रामध्ये त्याच्या अति-स्थिरतेसाठी (High Stability) आणि अनोख्या बंधासाठी (Unusual Bonding) अत्यंत महत्त्वाचे मानले जाते.

4) वापर - याचा वापर औषधनिर्मिती, बॅटरीज, प्रगत इलेक्ट्रॉनिक उपकरणे, उत्प्रेरक (कॅटॅलिस्ट) आणि नॅनो-मटेरियल्समध्ये मोठ्या प्रमाणावर केला जातो.

🇮🇳 नव्या भारतीय शोधाचे स्वरूप - 

(What is the New Discovery ?):

• भारतीय संशोधकांनी मूळ फेरोसीनच्या सँडविच रचनेला धक्का न लावता, त्यातील दोन मुख्य घटक बदलून पूर्णपणे कार्बन-मुक्त रचना (Carbon-free Molecule Structure) सिद्ध केली आहे.

• लोहाच्या जागी 'ऑस्मियम' - या नवीन रेणूच्या अगदी केंद्रस्थानी लोहाच्या (Iron) ऐवजी ऑस्मियम (Osmium) या धातूचा अणू ठेवण्यात आला आहे.

• कार्बन रिंगच्या जागी 'बोरॅान रिंग' - लोहाच्या दोन्ही बाजूंना असणाऱ्या पारंपरिक कार्बनच्या रिंग काढून त्याऐवजी बोरॅान (Boron) या मूलद्रव्याच्या रिंग बसवण्यात आल्या आहेत.

• निष्कर्ष - यामुळे सँडविच रचना तर कायम राहिली, पण ती पूर्णपणे कार्बन-मुक्त (Carbon-free) बनली.

⛳️ या नव्या शोधाचे धोरणात्मक व वैज्ञानिक महत्त्व (Significance):

1) 7 दशकांचे कोडे सुटले -  गेल्या 70 वर्षांपासून जगभरातील शास्त्रज्ञांचा असा समज होता की, अशी स्थिर सँडविच रचना कार्बन रिंगशिवाय अस्तित्वात येऊ शकत नाही. भारतीय शास्त्रज्ञांनी हा समज खोटा ठरवला आहे.

2) मूलभूत विज्ञानाचा विस्तार - यामुळे रासायनिक बंध (Chemical Bonding) आणि रेणूंच्या स्थिरतेबद्दलच्या मानवी ज्ञानाचा विस्तार झाला आहे.

3) भविष्यातील तंत्रज्ञान - या कार्बन-मुक्त सँडविच रेणूमुळे प्रगत साहित्य (Advanced Materials), नॅनो-टेक्नॉलॉजी (Nanotechnology), ऊर्जा साठवणूक आणि इलेक्ट्रॉनिक्स क्षेत्रात नवीन उत्पादनांचे मार्ग मोकळे झाले आहेत.

🔑 परीक्षेच्या दृष्टीने IMP रिव्हिजन पॉईंट्स : 

• फेरोसीनची मूळ रचना → लोहाचा अणू + दोन कार्बन रिंग्ज (सँडविच रचना)

• नवीन रेणूची रचना → ऑस्मियम धातू + दोन बोरॉन रिंग्ज (100% कार्बनमुक्त)

• शोध लावणारी संस्था → IIT मद्रास आणि IISc बेंगळुरू

• उपयोगाचे → नॅनो-टेक्नॉलॉजी , बॅटऱ्या, आणि इलेक्ट्रॉनिक्स

What is a 'Dollar-Rupee Swap Auction'?

📚 Subject : GS - अर्थशास्त्र - बॅंकिंग

सरळसेवा, रेल्वे, तलाठी, वनरक्षक, पोलीस भरती, अग्निवीर , SSC GD, MPSC, UPSC परीक्षेसाठी विचारलेले / संभाव्य महत्त्वपूर्ण प्रश्न

प्रश्न) रिझर्व्ह बँक ऑफ इंडियाने (RBI) जाहीर केलेल्या 'डॉलर-रुपया स्वॅप ऑक्शन' (Dollar-Rupee Swap Auction) चा मुख्य उद्देश खालीलपैकी कोणता आहे ?

1. बाजारातील पैशांचा पुरवठा कायमस्वरूपी वाढवणे 
2. भारताचा परकीय चलन साठा पूर्णपणे संपवणे
3. बँकिंग प्रणालीतील पैशांची टंचाई दूर करणे आणि रुपयाचा दर स्थिर करणे
4. व्यापारी बँकांना परदेशी चलनामध्ये थेट कर्ज देणे

उत्तर : बँकिंग प्रणालीतील पैशांची टण्यात दूर करणे आणि रुपयाचा दर स्थिर करणे.

📰 बातमी काय ?

• भारतीय रिझर्व्ह बँकेने (RBI) बँकिंग प्रणालीतील पैशांची टंचाई (Liquidity Shortage) दूर करण्यासाठी आणि कमकुवत होणाऱ्या रुपयाला सावरण्यासाठी 5 अब्ज अमेरिकन डॉलर (5 Billion US Dollars) मूल्याच्या डॉलर-रुपया खरेदी/विक्री स्वॅप लिलावाची (Dollar–Rupee Swap Auction) घोषणा केली आहे.

💰'डॉलर-रुपया स्वॅप लिलाव' म्हणजे काय ? 

💰 What is a 'Dollar-Rupee Swap Auction'?

• तरलता व्यवस्थापन (Liquidity Management) - हे रिझर्व्ह बँकेचे एक तांत्रिक साधन आहे, ज्याद्वारे RBI देशातील बँकिंग प्रणालीमध्ये तात्पुरत्या स्वरूपात रुपयांचा पुरवठा वाढवते.

• फायदा - यामुळे बाजारातील एकूण पैशांचा पुरवठा (Money Supply) कायमस्वरूपी न वाढवता, बँकांवर आलेला रोख रकमेचा ताण कमी केला जातो आणि बाजारात कर्ज उपलब्ध होणे सोपे होते.

🤝 'डॉलर-रुपया स्वॅप लिलाव' हा व्यवहार प्रत्यक्ष कसा चालतो ?

• हा संपूर्ण व्यवहार एका साध्या ऑफरप्रमाणे दोन टप्प्यांत पार पडतो.

1) टप्पा 1 (आजची कृती - खरेदी/विक्री):

• या व्यवस्थेअंतर्गत, ज्या व्यापारी बँकांकडे अमेरिकन डॉलर्स (US Dollars) साठवलेले आहेत, त्या आपले डॉलर्स रिझर्व्ह बँकेला (RBI) विकतात.

• त्या बदल्यात RBI, त्या बँकांना तात्काळ भारतीय रुपये (Rupees) देते.

• फायदा - बँकांकडे लोकांना कर्ज देण्यासाठी भरपूर रुपये येतात आणि बाजारातील रुपयांची टंचाई दूर होते.

2) टप्पा 2 (3 वर्षांनंतरची कृती - रिव्हर्स व्यवहार):

• हा व्यवहार कायमचा नसून तात्पुरता असतो. RBI आणि बँका आजच एका कराराद्वारे निश्चित करतात की, बरोबर 3 वर्षांनंतर हा व्यवहार उलट केला जाईल.

• म्हणजेच, 3 वर्षांनंतर बँका ते रुपये RBI ला परत करतील आणि RBI कडे ठेवलेले आपले मूळ डॉलर्स पुन्हा खरेदी (Repurchase) करून स्वतःकडे घेऊन जातील.

• लिलाव पद्धत - हा लिलाव 'मल्टिपल-प्राइस सिस्टीम' (Multiple-price system) नुसार चालतो, जिथे यशस्वी बोली लावणाऱ्या बँकांना त्यांनी स्वतः ठरवलेला प्रीमियम (दर) RBI ला द्यावा लागतो.

🏛️ RBI असा स्वॅप लिलाव का करते ? 

🏛️ Why does RBI conduct Swaps ?

1) रुपयाचे मूल्य वाचवणे - डॉलरच्या वाढत्या मागणीमुळे रुपयाची होणारी घसरण रोखणे आणि परकीय चलन बाजारात स्थिरता आणणे.

2) बँकांना कर्ज देण्यास सक्षम करणे - बँकांकडे पुरेसा पैसा उपलब्ध करून देणे, जेणेकरून देशातील उद्योग, व्यवसाय आणि नागरिकांना कर्ज पुरवठा (Bank Lending) सुरळीतपणे चालू राहील.

3) मुख्य परकीय चलन साठ्याचे रक्षण - RBI च्या स्वतःच्या मुख्य परकीय चलन साठ्यात (Foreign Exchange Reserves) मोठी घट न करता बाजारातील आर्थिक स्थिती उत्तम राखणे यामुळे शक्य होते.

PM-AJAY Portal and AJAY Mobile App

📚 Subject : GS - सरकारी योजना - उपक्रम

सरळसेवा, रेल्वे, तलाठी, वनरक्षक, पोलीस भरती, अग्निवीर , SSC GD, MPSC, UPSC परीक्षेसाठी विचारलेले / संभाव्य महत्त्वपूर्ण प्रश्न

प्रश्न) अलीकडेच चर्चेत आलेले 'PM-AJAY' पोर्टल खालीलपैकी कोणत्या केंद्रीय मंत्रालयाद्वारे लाँच करण्यात आले आहे ?

1. केंद्रीय ग्रामीण विकास मंत्रालय
2. केंद्रीय शिक्षण मंत्रालय
3. केंद्रीय इलेक्ट्रॉनिक्स आणि माहिती तंत्रज्ञान मंत्रालय
4. केंद्रीय सामाजिक न्याय आणि सक्षमीकरण मंत्रालय

उत्तर : केंद्रीय सामाजिक न्याय आणि सक्षमीकरण मंत्रालय

📰 बातमी काय ?

• केंद्र सरकारच्या सामाजिक न्याय आणि सक्षमीकरण मंत्रालयाने 'प्रधानमंत्री अनुसूचित जाती अभ्युदय योजना' (PM-AJAY) अंतर्गत संपूर्ण कामांचे डिजिटल सक्षमीकरण करण्यासाठी अधिकृत PM-AJAY पोर्टल आणि AJAY मोबाईल अ‍ॅप लाँच केले आहे.

🧐 पी.एम. अजय योजना काय आहे ?

• PM-AJAY योजना पूर्ण नाव - प्रधानमंत्री अनुसूचित जाती अभ्युदय योजना (Pradhan Mantri Anusuchit Jaati Abhyuday Yojana)

• योजनेचे स्वरूप - ही केंद्र सरकारद्वारे पुरस्कृत (Centrally Sponsored Scheme) असलेली एक अत्यंत महत्त्वाची सामाजिक कल्याण योजना आहे.

• मंत्रालय - पी.एम. अजय योजना ही सामाजिक न्याय आणि सक्षमीकरण मंत्रालय (Ministry of Social Justice and Empowerment) अंतर्गत राबविण्यात येते.

• मुख्य उद्दिष्ट - अनुसूचित जाती (SC Communities) मधील नागरिकांची सामाजिक-आर्थिक परिस्थिती सुधारणे, रोजगार निर्मिती व कौशल्य विकासाच्या माध्यमातून गरिबी निर्मूलन करणे आणि अनुसूचित जाती लोकसंख्या असलेल्या गावांचा सर्वांगीण विकास करणे.

✍️ PM-AJAY पोर्टल आणि डॅशबोर्डची वैशिष्ट्ये (Portal & Dashboard) :

1) डिजिटल केंद्रीय डेटाबेस - हे पोर्टल संपूर्ण देशातील PM-AJAY योजनेच्या प्रगतीवर लक्ष ठेवणारा एक मध्यवर्ती डिजिटल डेटाबेस आणि समन्वय मंच (Coordination Platform) म्हणून काम करेल.

2) व्याप्ती - या डॅशबोर्डवर देशभरातील 47,000 पेक्षा जास्त अनुसूचित जाती बहुसंख्या असलेल्या गावांच्या (SC-majority villages) सामाजिक-आर्थिक विकासाची आणि 40 लाखां पेक्षा जास्त लाभार्थ्यांची रिअल-टाइम माहिती नोंदवली जाईल.

हा डॅशबोर्ड राष्ट्रीय, राज्य आणि जिल्हा अशा तिन्ही स्तरांवर उपलब्ध असेल.

🤝 नवीन पोर्टल PM-AJAY या योजनेच्या खालील 3 मुख्य घटकांच्या डिजिटल व्यवस्थापनाचे काम करेल - 

A) आदर्श ग्राम (Adarsh Gram):

• या घटकांतर्गत जुनी कागदावर आधारित गाव नियोजन पद्धती बंद करून थेट डिजिटल 'ग्राम विकास आराखडा' (Village Development Plans) तयार केला जाईल.

• या गावांच्या प्रगतीचे मूल्यमापन 50 सामाजिक-आर्थिक संकेतक (Indicators) आणि 10 विकास क्षेत्रांच्या (Development Domains) आधारे थेट डिजिटल पद्धतीने केले जाईल.

B) कौशल्य आणि रोजगारासाठी साहाय्य अनुदान (Grant-in-Aid for Skilling & Employment):

• हे पोर्टल एक केंद्रीय 'मॅनेजमेंट इन्फॉर्मेशन सिस्टीम' (MIS) म्हणून कार्य करेल.

• याच्या माध्यमातून वित्तीय तरतूद, उपजीविका निधी (Livelihood Funding), लाभार्थ्यांची नोंदणी, कौशल्य प्रशिक्षण आणि रोजगाराच्या प्रगतीचा थेट मागोवा (Track) घेतला जाईल.

C) शैक्षणिक संस्थांमधील वसतिगृहे (Hostels Component):

• पोर्टल आणि अ‍ॅपद्वारे वसतिगृह बांधणी किंवा दुरुस्तीचे प्रस्ताव सादर करणे आणि त्यांच्या प्रगतीचा मागोवा घेणे सोपे होईल.

• विशेष म्हणजे, बांधकामाची खरी प्रगती तपासण्यासाठी 'जिओ-टॅग्ड' (Geo-tagged) आणि 'टाइम-स्टँप्ड' (Time-stamped) फोटो थेट अ‍ॅपवर अपलोड करणे अनिवार्य करण्यात आले आहे, जेणेकरून भ्रष्टाचाराला आळा बसेल.

⛳️✍️ PM-AJAY मोबाईल अ‍ॅपचे महत्त्व : 

• हे अ‍ॅप आधीच्या सर्व पोर्टल्सच्या सेवा थेट मोबाईल वापरकर्त्यांपर्यंत पोहोचवणारे एक युनिफाइड डिजिटल प्लॅटफॉर्म आहे.

• यामुळे क्षेत्रीय पातळीवरील देखरेख (Field-level monitoring), तातडीने अहवाल सादर करणे (Real-time reporting), पारदर्शकता आणि डिजिटल गव्हर्नन्समध्ये मोठी सुधारणा होईल.

🔑 परीक्षेच्या दृष्टीने IMP रिव्हिजन पॉईंट्स : 

• PM-AJAY योजनेचे मुख्य लक्ष्य → अनुसूचित जाती (SC) समुदायाचा सामाजिक-आर्थिक विकास

• PM-AJAY पोर्टल आणि ॲप → प्रशासकीय कामांचे डिजिटल साधन

• PM-AJAY पोर्टल व ॲप लाँच करणारे मंत्रालय → सामाजिक न्याय आणि सक्षमीकरण मंत्रालय

• PM-AJAY पोर्टल व ॲप कशासाठी ? - 

ㅤㅤㅤ1. डिजिटल 'ग्राम विकास आराखडा' तयार केला जाईल

ㅤㅤㅤ2. कौशल्य आणि रोजगारासाठी साहाय्य अनुदानाचा थेट मागोवा (Track) घेतला जाईल

ㅤㅤㅤ3. शैक्षणिक संस्थांमधील वसतिगृहांच्या कामाचा जिओ-टॅग्ड फोटोंद्वारे मागोवा (Track) घेतला जाईल

Myopia Pandemic

📚 Subject : GS - विज्ञान आणि तंत्रज्ञान - भौतिकशास्त्र, जीवशास्त्र

सरळसेवा, रेल्वे, तलाठी, वनरक्षक, पोलीस भरती, अग्निवीर , SSC GD, MPSC, UPSC परीक्षेसाठी विचारलेले / संभाव्य महत्त्वपूर्ण प्रश्न

प्रश्न) डोळ्यांच्या 'निकटदृष्टिता' (Myopia) या दोषाचे निवारण करण्यासाठी खालीलपैकी कोणत्या प्रकारच्या भिंगाचा (Lens) वापर केला जातो ?

1. बहिर्गोल भिंग (Convex Lens)
2. अंतर्गोल भिंग (Concave Lens)
3. द्विनाभीय भिंग (Bifocal Lens)
4. समतल भिंग (Plain Lens)

उत्तर : अंतर्गोल भिंग (Concave Lens)

📰 बातमी काय ?

• वर्ष 2050 पर्यंत जगातील सुमारे 4.75 billion (4.75 अब्ज) लोक, म्हणजेच जगाच्या एकूण लोकसंख्येच्या जवळपास निम्मी लोकसंख्या 'मायोपिया'ने (निकटदृष्टिता) ग्रस्त असण्याचा अंदाज वर्तवण्यात आला आहे.

🇮🇳 भारतातील वाढती चिंता - 

• भारतातील शहरी मुलांमध्ये मायोपियाचे प्रमाण 1999 मध्ये केवळ 4.44% होते, जे 2019 मध्ये वाढून 21.15% झाले आहे.

• जागतिक आरोग्य संघटनेच्या अंदाजानुसार 2050 पर्यंत भारतातील जवळपास 48% शहरी मुले ‘निकटदृष्टिता’ या दोषाने प्रभावित होतील.

👁️ मायोपिया म्हणजे काय ? (What is Myopia)

• 'मायोपिया' याला मराठीत 'निकटदृष्टिता' किंवा 'लघुदृष्टी दोष' असे म्हणतात.

• हा डोळ्यांचा एक असा दोष आहे, ज्यामध्ये व्यक्तीला जवळच्या वस्तू स्पष्ट दिसतात, परंतु दूरच्या वस्तू अंधुक किंवा अस्पष्ट दिसतात.

🧐 तांत्रिक कारण (Scientific Cause) :

• हा दोष डोळ्याचा अक्षीय गोलक जास्त लांब झाल्यामुळे (Excessive Axial Elongation of the Eye) निर्माण होतो.

• निरोगी डोळ्यामध्ये प्रकाशाची किरणे थेट दृष्टिपटलावर (Retina) एकत्र येतात. 

• परंतु, मायोपिया झालेल्या डोळ्यामध्ये अक्षीय लांबी (डोळ्याचा पुढचा व मागचा भाग यांमधील अंतर) जास्त वाढल्यामुळे दूरवरून येणारे प्रकाश किरण दृष्टिपटलाच्या (Retina) थेट वर पडण्याऐवजी त्याच्या अलीकडेच (In Front of the Retina) केंद्रित होतात, यामुळे दूरचे दृश्य अंधुक दिसते.

✍️ भौतिकशास्त्र संदर्भ (Physics Concept) - 

• अंतर्गोल भिंग (Concave Lens) - मायोपिया किंवा निकटदृष्टिता हा दोष दूर करण्यासाठी चष्म्यात किंवा कॉन्टॅक्ट लेन्समध्ये अंतर्गोल भिंगाचा (Concave Lenses) वापर केला जातो.

• कार्यपद्धती - अंतर्गोल भिंग हे अपसारी (Diverging) भिंग असते. ते दूरवरून येणाऱ्या प्रकाश किरणांना थोडे पसरवते, ज्यामुळे प्रकाशाचा फोकस योग्य ठिकाणी म्हणजेच परत थेट दृष्टिपटलावर (Retina) पडतो आणि दृष्टी पूर्ववत स्पष्ट होते.

🧐 'निकटदृष्टिता' दोषामुळे निर्माण होणाऱ्या समस्या आणि धोके (Health Concerns):

A) हाय मायोपिया (High Myopia) - जेव्हा डोळ्याचा अपवर्तन दोष -6 डायोप्टर (-6 dioptres) किंवा त्याहून अधिक वाढतो, तेव्हा त्याला 'हाय मायोपिया' म्हणतात.

यामुळे डोळ्यांची दृष्टी कायमची जाण्याचा किंवा अंधत्व (Blindness) येण्याचा गंभीर धोका असतो.

B) डोळ्यांच्या ऊतींचे नुकसान - डोळ्याचा अक्षीय गोलक जास्त लांब झाल्यामुळे डोळ्यातील महत्त्वाचे पडदे जसे की, दृढपटल (Sclera), रक्तपटल (Choroid) आणि दृष्टिपटल (Retina) ताणले जातात व पातळ होतात.

यामुळे खालील गंभीर आजारांचा धोका वाढतो.

1) Retinal Detachment : दृष्टिपटल आपल्या जागेवरून बाजूला होणे.

2) Glaucoma : काचबिंदू (डोळ्यातील अंतर्गत दाब वाढणे).

3) Early Cataract : वेळेपूर्वी किंवा लवकर मोतीबिंदू होणे.

4) Myopic Macular Degeneration : दृष्टीच्या मुख्य केंद्राचा ऱ्हास होणे.

⛳️ प्रतिबंधात्मक उपाय (Prevention) :

1) मैदानी खेळांना प्राधान्य (Outdoor Time): वैज्ञानिक संशोधनानुसार, मुलांनी घराबाहेर किंवा नैसर्गिक सूर्यप्रकाशात (Outdoor time) जास्त वेळ घालवल्यास मायोपिया वाढण्याचा धोका लक्षणीयरीत्या कमी होतो.

2) नियमित तपासणी : शालेय वयाच्या मुलांची डोळ्यांची नियमित तपासणी (Regular eye exams) करणे लवकर निदानासाठी अत्यंत आवश्यक आहे.

🔑 परीक्षेच्या दृष्टीने IMP रिव्हिजन पॉईंट्स : 'निकटदृष्टिता' (Myopia) 

• मायोपियाचे मराठी नाव → निकटदृष्टिता; जवळचे स्पष्ट दिसते, दूरचे अस्पष्ट दिसते.

• निकटदृष्टिता → जवळचे स्पष्ट दिसते, दूरचे अस्पष्ट दिसते.

• प्रकाश किरण कुठे केंद्रित होतात → दृष्टीपटलाच्या (Retina) समोर.

• दोष निवारणासाठी वापरले जाणारे भिंग → अंतर्वक्र भिंग (Concave Lens).

• हाय मायोपियाची तांत्रिक व्याख्या → चष्म्याचा नंबर -6 डायोप्टर किंवा त्याहून अधिक असणे.

• भारतातील 2050 चा अंदाज → जवळपास 48% शहरी मुलांना मायोपिया होण्याचा धोका.