FIFA World Cup 2026

📚 Subject : GS - खेळ

सरळसेवा, रेल्वे, तलाठी, वनरक्षक, पोलीस भरती, अग्निवीर , SSC GD, MPSC, UPSC परीक्षेसाठी विचारलेले / संभाव्य महत्त्वपूर्ण प्रश्न

प्रश्न) फिफा (FIFA) फुटबॉल वर्ल्ड कप स्पर्धेमध्ये संपूर्ण स्पर्धेत सर्वाधिक गोल्स (Top Scorer) करणाऱ्या खेळाडूला खालीलपैकी कोणत्या पुरस्काराने गौरविले जाते ?

1. गोल्डन बॉल (Golden Ball)
2. गोल्डन बूट (Golden Boot)
3. गोल्डन ग्लोव्हज (Golden Gloves)
4. फिफा गोल्डन स्टार (Golden Star)

उत्तर : गोल्डन बूट (Golden Boot)

🏛️⚽️ FIFA बद्दल परीक्षेसाठी IMP वनलाईनर पॉईंट्स : 

• फिफा ही फुटबॉलची जागतिक सर्वोच्च नियामक संस्था आहे.

• फिफाचे पूर्ण नाव (Full Form) - 'Federation Internationale de Football Association' (इंटरनॅशनल फेडरेशन ऑफ असोसिएशन फुटबॉल). 

• FIFA मुख्यालय - FIFA चे मुख्यालय स्वित्झर्लंड देशातील झुरिच या शहरात आहे.

• आयोजन कालावधी - फिफा फुटबॉल वर्ल्ड कप हा दर 4 वर्षांनी आयोजित करण्यात येतो.

• यंदाची आवृत्ती (Edition) - वर्ष 2026 मध्ये आयोजित झालेला हा फिफाचा 23rd (23 वा) जागतिक चषक आहे.

🤝 🌍 फिफा फुटबॉल वर्ल्ड कप 2026 चे यजमान देश कोणते ?

 संयुक्त यजमानपद (Hosts) → या जागतिक चषकाचे यजमानपद उत्तर अमेरिका खंडातील 3 (तीन) देशांनी संयुक्तपणे भूषवले आहे:

1. अमेरिका (USA)

2. कॅनडा (Canada)

3. मेक्सिको (Mexico)

⚽️⚽️ संघ आणि सामन्यांची संख्या (Total Matches) → या स्पर्धेच्या इतिहासात पहिल्यांदाच संघांची संख्या 48 करण्यात आली असून, एकूण 104 सामने खेळवले गेले आहेत.

🧐 फिफा वर्ल्ड कप सर्वाधिक वेळा विजेतेपद मिळवणारे देश कोणते ?

1) ब्राझील (Brazil) → फिफा इतिहासातील सर्वात यशस्वी संघ. ब्राझीलने सर्वाधिक 5 वेळा (1958, 1962, 1970, 1994, 2002) हे विजेतेपद जिंकले आहे.

2) जर्मनी (Germany) → जर्मनीने एकूण 4 वेळा (1954, 1974, 1990, 2014) जागतिक चषकावर आपले नाव कोरले आहे.

3) इटली (Italy) → इटलीने देखील एकूण 4 वेळा (1934, 1938, 1982, 2006) फिफाचे विजेतेपद पटकावले आहे.

🇮🇳 भारताचा संदर्भ (India & FIFA)

• भारताने आजपर्यंत कधीही फिफा पुरुष मुख्य वर्ल्ड कपमध्ये प्रत्यक्ष भाग घेतलेला नाही. 

• वर्ष 1950 च्या ब्राझील वर्ल्ड कपसाठी भारताला आमंत्रित करण्यात आले होते, परंतु काही तांत्रिक कारणांमुळे भारत त्यात सहभागी होऊ शकला नव्हता.

🏆 फिफा वैयक्तिक पुरस्कारांचे स्वरूप (FIFA Awards Category)

• स्पर्धेच्या शेवटी खेळाडूंच्या वैयक्तिक कामगिरीचा गौरव करण्यासाठी खालील प्रमुख पुरस्कार दिले जातात:

• गोल्डन बॉल (Golden Ball) → संपूर्ण स्पर्धेत सर्वोत्तम कामगिरी करणाऱ्या खेळाडूला (Best Player) हा पुरस्कार दिला जातो.

• गोल्डन बूट (Golden Boot) → स्पर्धेत सर्वाधिक गोल्स (Top Scorer) करणाऱ्या खेळाडूला हा पुरस्कार मिळतो.

• गोल्डन ग्लोव्हज (Golden Gloves) → स्पर्धेत सर्वोत्तम गोलरक्षण (Best Goalkeeper) करणाऱ्या खेळाडूला हा दिला जातो.

• यंग प्लेयर अवॉर्ड (Young Player Award) → स्पर्धेतील 21 वर्षे किंवा 21 वर्षांखालील सर्वोत्तम युवा खेळाडूला दिला जातो.

🔑 परीक्षेच्या दृष्टीने IMP रिव्हिजन पॉईंट्स : FIFA World Cup

• FIFA चे पूर्ण नाव → Federation Internationale de Football Association

• FIFA मुख्यालय → झुरिच (स्वित्झर्लंड)

• फिफा वर्ल्ड कप आयोजन → दर 4 वर्षांनी

• वर्ष 2026 मधील फिफा वर्ल्ड कपची आवृत्ती → 23rd वर्ल्ड कप

• 2026 च्या वर्ल्ड कपचे संयुक्त आयोजक देश → अमेरिका, कॅनडा आणि मेक्सिको

• या स्पर्धेत खेळवल्या जाणाऱ्या एकूण सामन्यांची संख्या → 104 सामने

• इतिहासात सर्वाधिक वेळा फिफा वर्ल्ड कप जिंकणारा देश → ब्राझील (5 वेळा)

• मागील विजेता देश (2022) → अर्जेन्टिना (Argentina)

Shri Amit Shah Launched ‘VINIMAY’ Platform

📚 Subject : GS - सरकारी योजना - उपक्रम, अर्थशास्त्र

सरळसेवा, रेल्वे, तलाठी, वनरक्षक, पोलीस भरती, अग्निवीर , SSC GD, MPSC, UPSC परीक्षेसाठी विचारलेले / संभाव्य महत्त्वपूर्ण प्रश्न

प्रश्न) केंद्र सरकारने अलीकडेच सुरू केलेले 'विनिमय' (Vinimay) डिजिटल पोर्टल खालीलपैकी कोणत्या क्षेत्राशी संबंधित आहे ?

1. ग्रामीण भागातील शेतकऱ्यांना मोफत बियाणे पुरवणे
2. देशातील आंतरराष्ट्रीय जमिनीवरील सीमा बंदरांचे (Land Ports) कामकाज संपूर्णपणे डिजिटल आणि स्वयंचलित करणे.
3. शेअर बाजारामध्ये ऑनलाईन शेअर्स खरेदी-विक्रीची सुविधा देणे
4. सर्व सरकारी शाळांमधील विद्यार्थ्यांना मोफत ई-पुस्तके (E-books) उपलब्ध करून देणे

उत्तर : देशातील आंतरराष्ट्रीय जमिनीवरील सीमा बंदरांचे (Land Ports) कामकाज संपूर्णपणे डिजिटल आणि स्वयंचलित करणे

📰 बातमी काय ? 

• केंद्रीय गृहमंत्री यांनी नवी दिल्लीतील विज्ञान भवन येथे 'विनिमय' (Vinimay) या प्रगत लँड पोर्ट मॅनेजमेंट सिस्टम (LPMS) प्लॅटफॉर्मचे उद्घाटन केले आहे.

🤔 'विनिमय' प्रणाली म्हणजे काय ?

🧐 What is Vinimay System ? 

• सिंगल विंडो योजना (Single Window) - 'विनिमय' हे भारताच्या आंतरराष्ट्रीय भू-बंदरांवरील (International Land Ports) कामकाजासाठी तयार केलेले एक केंद्रीकृत, रिअल-टाइम आणि सिंगल इलेक्ट्रॉनिक विंडो (Single Electronic Window) पोर्टल आहे.

• मुख्य कार्य - हे जमिनीवरील सीमा बंदरांमध्ये मालवाहू वाहनांचा मागोवा घेणे (Cargo tracking), प्रवाशांच्या नोंदी (Passenger logs) आणि व्यावसायिक वाहनांचे व्यवस्थापन डिजिटल पद्धतीने करते.

• विकासक संस्था :  हे प्रगत पोर्टल केंद्रीय गृह मंत्रालयाच्या (MHA) प्रशासकीय मार्गदर्शनाखाली 'लँड पोर्ट्स अथॉरिटी ऑफ इंडिया' (LPAI) द्वारे तयार करण्यात आले आहे.

👨‍💻 'विनिमय' प्रणालीची प्रमुख तांत्रिक वैशिष्ट्ये : 

1) कागदत्रांमध्ये 90% घट - या प्रणालीमुळे सीमा बंदरांवरील 90 % शारीरिक (Physical) कागदी काम पूर्णपणे बंद होईल.

2) वेळेची मोठी बचत - सीमेवर मालवाहू ट्रकची वाट पाहण्याची वेळ 40% ते 60% ने कमी होईल, तर गेटवरील तपासणीचा एकूण वेळ 22% ते 35% ने कमी होईल.

3) ANPR कॅमेरा तंत्रज्ञान - बंदरांच्या प्रवेश आणि एक्झिट गेटवर प्रगत 'ऑटोमॅटिक नंबर प्लेट रेकग्निशन' (ANPR) कॅमेरे बसवले आहेत.

• हे कॅमेरे येणाऱ्या वाहनांच्या नंबर प्लेट स्वतः ओळखून त्यांनी आधी बुक केलेल्या स्लॉटनुसार गेट उघडतील, ज्यामुळे मानवी हस्तक्षेप (Human Intervention) कमी होईल.

4) व्याप्ती - हा पोर्टल सध्या भारताच्या 15 सक्रिय भू-सीमेवरील बंदरांचे (Active Land Ports) कामकाज नियंत्रित करत असून, पुढील 3 वर्षांत आणखी 11 नवीन बंदरे याच्याशी जोडली जातील.

🤝🏛️ विविध सरकारी संस्थांचे एकत्रीकरण (Data Moat Integration):

• 'विनिमय' डॅशबोर्डवर देशातील सर्व महत्त्वाच्या सुरक्षा आणि आर्थिक डेटाबेसला एकत्रित जोडण्यात आले आहे.

• BSF (सीमा सुरक्षा दल): सीमा सुरक्षा पडताळणीसाठी

• ICEGATE आणि CBIC: सीमाशुल्क (Customs) आणि आर्थिक कर तपासणीसाठी

• UIDAI: लाभार्थ्यांच्या आणि चालकांच्या बायोमेट्रिक ओळख (Aadhaar) पडताळणीसाठी

• DGFT आणि ULIP: व्यापार परवाने आणि लॉजिस्टिक्स साखळी पाहण्यासाठी

🎯 'विनिमय' (Vinimay) पोर्टलचे मुख्य उद्दिष्टे कोणती ?

• जमिनीवरील आंतरराष्ट्रीय व्यापारात (Overland Trade) कागदपत्रांमुळे आणि गर्दीमुळे होणारा विलंब पूर्णपणे संपवणे.

• बेकायदेशीर सीमा ओलांडणे (Unauthorized Crossings) रोखून देशाच्या सीमा अधिक सुरक्षित करणे.

• भारत सरकारच्या 'विकसित भारत 2047' (Viksit Bharat 2047) च्या संकल्पनेनुसार प्रादेशिक सीमापार व्यापाराला गती देणे.

 🔑 परीक्षेच्या दृष्टीने IMP रिव्हिजन पॉईंट्स : ‘VINIMAY’ Platform

• विनिमय पोर्टल → भू-बंदरांच्या व्यवस्थापनासाठी लाँच केलेले प्रगत पोर्टल

• 'विनिमय' प्लॅटफॉर्म विकसित करणारी संस्था → लँड पोर्ट्स अथॉरिटी ऑफ इंडिया (LPAI)

• LPAI कोणत्या मंत्रालयाच्या अंतर्गत काम करते → केंद्रीय गृह मंत्रालय

• या प्रणालीमुळे प्रत्यक्ष कागदी कामात झालेली घट → 90% घट

• वाहनांच्या स्वयंचलित पडताळणीसाठी वापरले जाणारे तंत्रज्ञान → ANPR (Automatic Number Plate Recognition)

• सध्या या प्रणालीशी जोडलेली एकूण सक्रिय भू-बंदरे → 15 बंदरे

What is District Domestic Product ?

📚 Subject : GS - अर्थशास्त्र

सरळसेवा, रेल्वे, तलाठी, वनरक्षक, पोलीस भरती, अग्निवीर , SSC GD, MPSC, UPSC परीक्षेसाठी विचारलेले / संभाव्य महत्त्वपूर्ण प्रश्न

प्रश्न) राष्ट्रीय सांख्यिकी कार्यालयाने (NSO) 'जिल्हा देशांतर्गत उत्पादन' (DDP) मोजण्यासाठी कोणत्या नवीन वर्षाला आधारभूत वर्ष (Base Year) म्हणून घोषित केले आहे ?

1. 2011-12
2. 2018-19
3. 2022-23
4. 2024-25

उत्तर : 2022-23

📰 बातमी काय ?

• सांख्यिकी आणि कार्यक्रम अंमलबजावणी मंत्रालयाच्या (MoSPI) अंतर्गत येणाऱ्या राष्ट्रीय सांख्यिकी कार्यालयाने (NSO) 'जिल्हा देशांतर्गत उत्पादन' (District Domestic Product - DDP) च्या मोजमापासाठी नवीन मसुदा मार्गदर्शक तत्त्वे (Draft Guidelines) जारी केली आहेत.

✍️ नवीन मसुदा प्रसिद्ध -

• देशातील सर्व राज्यांमध्ये आणि केंद्रशासित प्रदेशांमध्ये जिल्हा पातळीवरील आर्थिक मोजमाप अचूक करण्यासाठी राष्ट्रीय सांख्यिकी कार्यालयाने (NSO) नवीन नियमावली जाहीर केली आहे.

• नवीन आधारभूत वर्ष - या नवीन मार्गदर्शक तत्त्वांचे संकलन 2022–23 या सुधारित आधारभूत वर्षाच्या (Base Year) चौकटीवर आधारित असेल.

📖 अर्थशास्त्र संकल्पना : 

🧐 'जिल्हा देशांतर्गत उत्पादन' म्हणजे काय ? 

(What is District Domestic Product ?)

• एका ठराविक कालावधीत (सहसा एका वर्षात) एखाद्या विशिष्ट जिल्ह्याच्या भौगोलिक सीमेच्या आत उत्पादित केलेल्या सर्व अंतिम वस्तू आणि सेवांचे एकूण चलनविषयक मूल्य म्हणजेच 'जिल्हा देशांतर्गत उत्पादन' (DDP) होय.

• 'जिल्हा देशांतर्गत उत्पादन' (DDP) हे देशाच्या आणि राज्याच्या अर्थव्यवस्थेचे अतिशय सूक्ष्म (तळागाळातील) चित्र आणि कामगिरी स्पष्ट करते.

🏛️ तुलनात्मक रचना :

हा निर्देशांक देश आणि राज्य स्तरावरील उत्पन्नाचा जिल्हा पातळीवरील संवादात्मक भाग आहे:

1) राष्ट्रीय स्तर - सकल देशांतर्गत उत्पादन (GDP - Gross Domestic Product)

2) राज्य स्तर - सकल राज्य देशांतर्गत उत्पादन (GSDP - Gross State Domestic Product)

3) जिल्हा स्तर - जिल्हा देशांतर्गत उत्पादन (DDP - District Domestic Product)

🎯 नवीन मार्गदर्शक तत्त्वांचा मुख्य उद्देश (Objective):

1) पद्धतींचे मानकीकरण (Standardization) -  

• सध्या वेगवेगळ्या राज्यांमध्ये जिल्हा पातळीवरील उत्पन्न मोजण्याच्या पद्धती वेगवेगळ्या आहेत. 

• नवीन नियमांमुळे संपूर्ण देशात एकसमान आणि सर्वसमावेशक आराखडा (Uniform Framework) लागू होईल.

2) सुसुत्रता आणि तुलना - 

• यामुळे वेगवेगळ्या जिल्ह्यांच्या आर्थिक कामगिरीची एकमेकांसोबत अचूक तुलना करणे (Comparability) सोपे होईल.

✍️ 'जिल्हा देशांतर्गत उत्पादन' (DDP) चे प्रशासकीय आणि आर्थिक महत्त्व :

• मागास भागांची ओळख - राज्यातील आर्थिकदृष्ट्या मागे राहिलेले किंवा मागासलेले जिल्हे (Backward regions) अचूकपणे ओळखण्यासाठी हा डेटा अत्यंत उपयुक्त ठरतो.

• स्थानिक नियोजन (Local Planning) - जिल्हा नियोजन समित्या (DPC) आणि राज्य सरकारांना विशिष्ट जिल्ह्याच्या गरजेनुसार स्थानिक विकास कार्यक्रम आणि बजेटचे नियोजन करणे यामुळे सुलभ होईल.

🔑 परीक्षेच्या दृष्टीने IMP रिव्हिजन पॉईंट्स : जिल्हा देशांतर्गत उत्पादन

• DDP चे संपूर्ण नाव काय आहे → District Domestic Product

• DDP मार्गदर्शक तत्त्वांचा मसुदा जाहीर करणारी संस्था → राष्ट्रीय सांख्यिकी कार्यालय (NSO)

• मंत्रालय → सांख्यिकी आणि कार्यक्रम अंमलबजावणी मंत्रालय 

• DDP च्या नवीन मार्गदर्शक तत्त्वांचे पायाभूत वर्ष (Base Year) → 2022-23

• DDP चा सर्वात महत्त्वाचा धोरणात्मक उपयोग → स्थानिक पातळीवरील विकास नियोजन आणि मागास भागांची ओळख पटवणे.

Provisional Estimates of GDP for FY 2025-26

📚 Subject : GS - अर्थशास्त्र, रिपोर्ट

सरळसेवा, रेल्वे, तलाठी, वनरक्षक, पोलीस भरती, अग्निवीर , SSC GD, MPSC, UPSC परीक्षेसाठी विचारलेले / संभाव्य महत्त्वपूर्ण प्रश्न

प्रश्न) सांख्यिकी आणि कार्यक्रम अंमलबजावणी मंत्रालयाच्या (MoSPI) तात्पुरत्या अंदाजानुसार (Provisional Estimates), आर्थिक वर्ष 2025-26 मध्ये भारताच्या अर्थव्यवस्थेने (GDP) किती टक्के दराने वाढ नोंदवली आहे ?

1.  6.5%
2. 7.2%
3. 7.7%
4. 8.2%

उत्तर : 7.7%

📰 बातमी काय ?

• सांख्यिकी आणि कार्यक्रम अंमलबजावणी मंत्रालयाने (MoSPI) आर्थिक वर्ष 2025-26 चे GDP चे तात्पुरते अंदाज (Provisional Estimates) जाहीर केले आहेत. 

• त्यानुसार भारताचा आर्थिक वृद्धी दर 7.7 % राहिला आहे.  

✍️ अंदाजापेक्षा सरस कामगिरी - 

• हा वृद्धी दर आधीच्या व्यक्त केलेल्या 7.6% या अंदाजापेक्षा अधिक आहे, तसेच आर्थिक वर्ष 2024-25 मधील 7.1% च्या तुलनेत यात मोठी वाढ झाली आहे.  

🏛️ नवीन पायाभूत वर्ष (New Base Year):

• हे सर्व अंदाज सांख्यिकी आणि कार्यक्रम अंमलबजावणी मंत्रालयाच्या (MoSPI) नवीन 2022-23 या सुधारित पायाभूत वर्षावर (Base Year) आधारित आहेत, ज्याने जुन्या 2011-12 या पायाभूत वर्षाची जागा घेतली आहे.

⛳️ क्षेत्रांनुसार कामगिरी आणि महत्त्वाचे आर्थिक घटक :

(Key Sectoral Performance) :

भारताच्या या वेगवान आर्थिक विस्ताराला खालील क्षेत्रांमधील मजबूत कामगिरीने पाठबळ दिले आहे:

1) सेवा (Services) क्षेत्राची आघाडी → व्यापार, हॉटेल, वाहतूक, दळणवळण, प्रसारण आणि साठवणूक या क्षेत्रांचा समावेश असलेल्या सेवा क्षेत्राने आर्थिक वर्ष 2025-26 मध्ये तब्बल 11% चा वेगवान वृद्धी दर गाठला आहे.

2) उत्पादन (Manufacturing) क्षेत्राची झेप → मॅन्युफॅक्चरिंग क्षेत्राने आर्थिक वर्ष 2025-26 मध्ये 10.7 % चा अत्यंत दमदार वृद्धी दर नोंदवला आहे.

3) देशांतर्गत उपभोग खर्च (Consumption) → घरगुती खर्चाचे प्रमुख मोजमाप असलेला 'खाजगी अंतिम उपभोग खर्च' (PFCE) 7.7% ने वाढला आहे.

4) गुंतवणुकीतील वाढ (Investment Indicator) → देशातील मालमत्ता निर्मिती आणि एकूण गुंतवणुकीचा मुख्य सूचक असलेला 'एकूण निश्चित भांडवल निर्मिती' (GFCF) दर 8.2% वाढला आहे. 

🤝 वृद्धी दराला चालना देणारे मुख्य आर्थिक आधार (Drivers of Growth) : 

1) भांडवली खर्चाला वेग (Capital Expenditure) → 

• सरकारने पायाभूत सुविधांच्या (Infrastructure) उभारणीवर केलेल्या प्रचंड भांडवली खर्चामुळे उत्पादन, बांधकाम आणि सेवा क्षेत्रांमध्ये मोठ्या प्रमाणावर रोजगाराला व मागणीला गती मिळाली.

2) मजबूत देशांतर्गत मागणी (Strong Domestic Demand) → 

• भारताची ही प्रगती बाह्य जागतिक मागणीवर अवलंबून नसून प्रामुख्याने देशांतर्गत मजबूत आर्थिक पायाभूत घटकांमुळे आणि घरगुती वापराच्या वाढत्या मागणीमुळे (Domestic consumption) झाली आहे.  

3) रचनात्मक सुधारणा (Structural Reforms) → 

• सातत्याने लागू केलेल्या आर्थिक सुधारणांमुळे देशातील उत्पादकता वाढली आणि व्यवसाय करण्यातील सुलभतेत (Business efficiency) सुधारणा झाली आहे.

अर्थशास्त्र संकल्पना : 

🤔 सकल देशांतर्गत उत्पादन म्हणजे काय ? 

🤔 What is Gross Domestic Product ? 

• एका ठराविक कालावधीत (सहसा एक वर्ष) देशाच्या भौगोलिक सीमेच्या आत (Domestic Territory) उत्पादित केलेल्या सर्व अंतिम वस्तू आणि सेवांचे एकूण चलनविषयक मूल्य म्हणजे त्या देशाचे सकल देशांतर्गत उत्पादन (GDP) होय.

• कोण जाहीर करते ? - हा डेटा सांख्यिकी आणि कार्यक्रम अंमलबजावणी मंत्रालयाच्या (MoSPI) अंतर्गत असणाऱ्या राष्ट्रीय सांख्यिकी कार्यालयाद्वारे (NSO - National Statistical Office) जाहीर केला जातो.

• आधारभूत वर्ष (Base Year) - या सुधारित मालिकेसाठीचे नवीन आधारभूत वर्ष 2022-23 हे आहे.

📖 GDP मोजण्याच्या 3 मुख्य पद्धती कोणत्या ?(3 Methods of Calculation GDP):

1) खर्च पद्धती (The Expenditure Approach): 

• अर्थव्यवस्थेतील अंतिम वस्तू आणि सेवांवर होणाऱ्या एकूण खर्चाची बेरीज करून हा जीडीपी मोजला जातो.

2) उत्पन्न पद्धती (The Income Approach): 

• उत्पादनाच्या घटकांनी (उदा. श्रम, भांडवल, भूमी) मिळवलेल्या एकूण उत्पन्नाची बेरीज यात केली जाते.

3) उत्पादन किंवा मूल्यवर्धित पद्धती (The Value-Added Approach): 

उत्पादनाच्या प्रत्येक टप्प्यावर प्रत्येक उद्योगाने केलेल्या मूल्यवर्धनाची (Value added) बेरीज यात केली जाते .

🔑 परीक्षेच्या दृष्टीने IMP रिव्हिजन पॉईंट्स : 

• आर्थिक वर्ष 2025–26 मधील भारताचा तात्पुरता (Provisional) GDP वृद्धी दर → 7.7%.  

• आर्थिक वर्ष 2024–25 मधील भारताचा अधिकृत (Estimated) GDP वृद्धी दर → 7.1%.  

• भारताच्या GDP नवीन पायाभूत वर्ष (Base Year) → 2022–23 (पूर्वीचे 2011–12).  

• आर्थिक वर्ष 2025–26 मध्ये सेवा (Services) क्षेत्राचा वृद्धी दर → 11%.

• आर्थिक वर्ष 2025–26 मध्ये उत्पादन (Manufacturing) क्षेत्राचा वृद्धी दर → 10.7%

Prime Minister Shri Narendra Modi's Historic Record

📚 Subject : GS 

सरळसेवा, रेल्वे, तलाठी, वनरक्षक, पोलीस भरती, अग्निवीर , SSC GD, MPSC, UPSC परीक्षेसाठी विचारलेले / संभाव्य महत्त्वपूर्ण प्रश्न

प्रश्न) लोकशाही पद्धतीने सलग सर्वाधिक काळ निवडून आलेले सरकारचे प्रमुख ठरलेले श्री. नरेंद्र मोदी हे भारताचे कितवे 'बिगर-काँग्रेस' (Non-Congress) पंतप्रधान आहेत ज्यांनी हा ऐतिहासिक टप्पा गाठला आहे ?

1. पहिले

2. दुसरे

3. तिसरे

4. चौथे

उत्तर : पहिले

📰 बातमी काय ?

• पंतप्रधान श्री. नरेंद्र मोदी यांनी भारतात सर्वाधिक काळ 'सलग लोकशाही पद्धतीने निवडून आलेले' (Longest Continuously Serving Democratically Elected) पंतप्रधान बनण्याचा ऐतिहासिक विक्रम रचला आहे.  

⏳ 4,399 दिवसांचा टप्पा - 

• 26 मे 2014 रोजी पहिल्यांदा पंतप्रधानपदाची शपथ घेतल्यानंतर, त्यांनी 10 जून 2026 पर्यंत पदावर सलग 4,399 दिवस पूर्ण केले आहेत. 

• यासह त्यांनी भारतातील कोणत्याही निवडून आलेल्या सरकारचे प्रमुख म्हणून सर्वाधिक काळ अखंड राहण्याचा विक्रम केला आहे.  

⏳ कालावधी -  

वर्ष 2026 मध्ये त्यांनी केंद्रातील सत्ता प्रशासनाची 12 वर्षे पूर्ण केली आहेत.

• स्वातंत्र्यप्राप्तीनंतर जन्मलेले श्री. नरेंद्र मोदी हे पहिले पंतप्रधान असून, सर्वाधिक काळ सेवा देणारे पहिले बिगर-काँग्रेस पंतप्रधान ठरले आहेत.  

🧐 इतर पंतप्रधान आणि त्यांच्या कार्यकाळाचा संदर्भ : 

• भारताच्या इतिहासामध्ये दीर्घकाळ सलग सत्ता हाताळणाऱ्या तीन प्रमुख पंतप्रधानांची तुलनात्मक आकडेवारी खालीलप्रमाणे आहे:

1) नरेंद्र मोदी (सध्याचा विक्रम) → सलग 3 कार्यकाळ (26 मे 2014 ते वर्तमान). जून 2026 पर्यंत 4,399 दिवस सलग लोकशाही पद्धतीने निवडून आलेले सरकारचे प्रमुख.

2) पंडित जवाहरलाल नेहरू → पहिल्या सार्वत्रिक निवडणुकीनंतर (13 मे 1952 ते 27 मे 1964) सलग 4,398 दिवस पंतप्रधान.

 विशेष नोंद - नेहरूंचा एकूण कार्यकाळ 6,131 दिवसांचा आहे, परंतु त्यात 1952 च्या पहिल्या सार्वत्रिक निवडणुकीपूर्वीच्या अंतरिम (Interim), म्हणजेच गैर-निर्वाचित प्रशासनाचाही समावेश आहे. त्यामुळे लोकशाही पद्धतीने 'निवडून आल्यानंतरचा' सलग कार्यकाळ 4,398 दिवसांचा होता.  

3) इंदिरा गांधी → पहिल्या टप्प्यातील अखंड राजवट (24 जानेवारी 1966 ते 24 मार्च 1977) एकूण 4,077 दिवस सलग कार्यकाळ. (त्यानंतर 1980 ते 1984 या काळात त्यांनी दुसऱ्यांदा स्वतंत्र कार्यकाळ भूषवला).

✍️ या दीर्घ कार्यकाळाचे धोरणात्मक महत्त्व (Significance & Delivery)

1) राजकीय व धोरणात्मक स्थिरता → सलग 3 लोकसभा निवडणुकांचे कौल आणि 4,300 पेक्षा जास्त दिवसांचा कार्यकाळ यामुळे देशाच्या धोरणांमध्ये सातत्य, प्रशासनात स्थिरता आणि धोरणात्मक निर्णय प्रक्रियेत अधिक स्पष्टता आली आहे.  

2) आर्थिक व सामाजिक सशक्तीकरण → JAM (Jan Dhan-Aadhaar-Mobile) त्रिसूत्रीवर आधारित कल्याणकारी योजनांमुळे थेट लाभ हस्तांतरण (DBT) सुलभ झाले, ज्यामुळे मोठ्या प्रमाणावर गरिबी निर्मूलन आणि सामाजिक सक्षमीकरण साध्य झाले आहे.  

🔑 परीक्षेच्या दृष्टीने IMP रिव्हिजन पॉईंट्स : 

• लोकशाही पद्धतीने निवडून आलेले भारताचे सर्वाधिक काळ सलग सेवा देणारे पंतप्रधान → श्री. नरेंद्र मोदी

• पंतप्रधान नरेंद्र मोदी यांनी सलग पूर्ण केलेले एकूण दिवस → 4,399 दिवस (10 जून 2026 पर्यंत)

• पंतप्रधान नरेंद्र मोदी यांनी पहिल्यांदा पंतप्रधानपदाची शपथ केव्हा घेतली होती → 26 मे 2014

• भारताचे सर्वाधिक काळ पंतप्रधानपद भूषवणारे 'बिगर-काँग्रेस' नेते → श्री. नरेंद्र मोदी

• श्री. नरेंद्र मोदी यांचा जन्म - 17 सप्टेंबर 1950 (गुजरात च्या वडनगर या गावी) 

• पंडित जवाहरलाल नेहरू यांचा लोकशाही पद्धतीने निवडून आल्यानंतरचा सलग कार्यकाळ → 4,398 दिवस

Claude Fable 5 was launched by Anthropic PBC

📚 Subject : GS - विज्ञान आणि तंत्रज्ञान - कृत्रिम बुद्धिमत्ता (AI)

सरळसेवा, रेल्वे, तलाठी, वनरक्षक, पोलीस भरती, अग्निवीर , SSC GD, MPSC, UPSC परीक्षेसाठी विचारलेले / संभाव्य महत्त्वपूर्ण प्रश्न

प्रश्न) नुकतेच आंतरराष्ट्रीय पातळीवर लाँच करण्यात आलेले 'Claude Fable 5' हे प्रगत आणि सुरक्षित एआय (AI) मॉडेल खालीलपैकी कोणत्या तंत्रज्ञान कंपनीने विकसित केले आहे ?

1. ओपनएआय (OpenAI)

2. गुगल (Google)

3. अँथ्रोपिक (Anthropic)

4. मायक्रोसॉफ्ट (Microsoft)

उत्तर : अँथ्रोपिक (Anthropic)

📰 बातमी काय ? 

• अग्रगण्य एआय (AI) कंपनी अँथ्रोपिक (Anthropic) ने त्यांचे सर्वात प्रगत 'मायथोस-क्लास' (Mythos-class) कृत्रिम बुद्धिमत्ता मॉडेल 'Claude Fable 5' सार्वजनिकरित्या लाँच केले आहे.

🤔 'Claude Fable 5' का विशेष आहे ?

• सुरक्षा कवच (Safety Guardrails) - हे मॉडेल उच्च क्षमतेचे तार्किक विचार (Reasoning), कोडिंग आणि विश्लेषण करू शकते; परंतु राष्ट्रीय सुरक्षा आणि सार्वजनिक सुरक्षेला धोका निर्माण करणाऱ्या संवेदनशील क्षेत्रांमध्ये याच्या वापरावर कडक सुरक्षा निर्बंध (Safety Guardrails) घालण्यात आले आहेत. 

• रेड-टीमिंग चाचणी (Red-Teaming) - या मॉडेलच्या सार्वजनिक प्रकाशनापूर्वी, यातील त्रुटी, 'जेलब्रेक' (Jailbreak) चे प्रयत्न आणि संभाव्य गैरवापर शोधण्यासाठी 1,000 तासांपेक्षा अधिक काळ 'रेड-टीमिंग' (कठोर सुरक्षा चाचणी) करण्यात आली आहे.

🧐 तांत्रिक वैशिष्ट्ये आणि सुरक्षा यंत्रणा (Key Features & Safety Architecture) : 

• हे मॉडेल एकाच वेळी उच्च कार्यक्षमता आणि जागतिक सुरक्षा मानकांचा समतोल राखण्यासाठी खालील वैशिष्ट्यांनी सुसज्ज आहे:

1) मायथोस आर्किटेक्चर (Mythos Architecture) → 

• Claude Fable 5 हे अँथ्रोपिकच्या अत्यंत शक्तिशाली अशा 'क्लॉड मायथोस' (Claude Mythos) मालिकेच्या मूळ संरचनेवर आधारित आहे. 

• यामुळे याची कोडिंग आणि क्लिष्ट समस्या सोडवण्याची क्षमता अफाट आहे.

2) संवेदनशील क्षेत्रांतील फिल्टर्स → 

• सायबर सुरक्षा (Cybersecurity), जीवशास्त्र (Biology) आणि रसायनशास्त्र (Chemistry) यांसारख्या अति-संवेदनशील आणि उच्च-धोका असलेल्या क्षेत्रांशी संबंधित घातक प्रश्नांचे (Queries) हे मॉडेल स्वयंचलितपणे फिल्टरेशन करते.

3) हाय-रिस्क विनंत्यांचे डायव्हर्शन (Auto-Redirection) → 

• जेव्हा एखादा वापरकर्ता या मॉडेलला अत्यंत जोखमीची किंवा संशयास्पद माहिती विचारतो, तेव्हा ती विनंती स्वयंचलितपणे अँथ्रोपिकच्या जुन्या 'Claude Opus 4.8' या मॉडेलकडे पाठवली (Redirect) जाते. कारण या जुन्या मॉडेलमध्ये अतिशय कडक सुरक्षा निर्बंध असून ते कमी-धोक्याचे आउटपुट देते.

✍️ 'Claude Fable 5' महत्त्व आणि जागतिक परिणाम (Aims & Implications)

1) नवनिर्मिती आणि सुरक्षेचा समतोल → 

• जागतिक पातळीवर फ्रंटियर एआय (Frontier AI) मधील नवसंशोधन आणि सायबर सुरक्षेचे नियम या दोन्हीचा समतोल कसा साधावा, यासाठी हे मॉडेल एक प्रमुख 'टेस्ट केस' ठरत आहे.

2) गैरवापराला आळा → 

• प्रगत एआय तंत्रज्ञानाचा वापर करून होणारे सायबर हल्ले, जैविक धोके (Biological threats) किंवा इतर हानिकारक कारवाया रोखणे हा यामागचा मुख्य उद्देश आहे.

3) AI गव्हर्नन्स चर्चा → 

• अशा शक्तिशाली एआय मॉडेल्सच्या आगमनामुळे येणाऱ्या काळात जागतिक एआय प्रशासन (AI Governance), सुरक्षा मानके आणि आंतरराष्ट्रीय नियमांवरील चर्चा अधिक तीव्र होणार आहेत.

🔑 परीक्षेच्या दृष्टीने IMP रिव्हिजन पॉईंट्स : Claude Fable 5

• 'Claude Fable 5' लाँच करणारी AI कंपनी → अँथ्रोपिक (Anthropic)

• हे मॉडेल कोणत्या श्रेणीतील (Class) आहे → मायथोस-क्लास (Mythos-class)

• कोणत्या ३ संवेदनशील क्षेत्रांतील गैरवापर रोखण्यासाठी यात गार्डराईल्स आहेत → सायबर सुरक्षा, जीवशास्त्र आणि रसायनशास्त्र.

• Anthropic चे मुख्य कार्यकारी अधिकारी (CEO) → डॅरिओ अमोदेई (Dario Amodei)

Tax-Free Government Bonds for Foreign Investors

📚 Subject : GS - अर्थशास्त्र - भारताची करप्रणाली (India’s Tax System)

सरळसेवा, रेल्वे, तलाठी, वनरक्षक, पोलीस भरती, अग्निवीर , SSC GD, MPSC, UPSC परीक्षेसाठी विचारलेले / संभाव्य महत्त्वपूर्ण प्रश्न

प्रश्न) केंद्र सरकारने 1 एप्रिल 2026 पासून परदेशी संस्थागत गुंतवणूकदारांसाठी (FIIs) सरकारी रोख्यांच्या (Government Bonds) विक्रीतून मिळणाऱ्या उत्पन्नावरील कोणता कर पूर्णपणे रद्द केला आहे ?

1. वस्तू आणि सेवा कर
2. भांडवली नफा कर
3. कॉर्पोरेट कर
4. रोखे व्यवहार कर

उत्तर : भांडवली नफा कर (Capital Gains Tax)

📰 बातमी काय ? 

• परदेशी संस्थागत गुंतवणूकदार (FIIs - Foreign Institutional Investors) आणि परदेशी पोर्टफोलिओ गुंतवणूकदार (FPIs - Foreign Portfolio Investors) यांना सरकारी रोख्यांमध्ये गुंतवणूक करणे अधिक फायदेशीर व्हावे, यासाठी सरकारने भांडवली नफा कर (Capital GainsTax) आणि विथहोल्डिंग कर (Withholding Tax) रद्द केला आहे.

• अंमलबजावणी तारीख -  हा निर्णय 1 एप्रिल 2026 पासून देशभरात अधिकृतपणे लागू असेल.

• लाभार्थी : ही नवीन कर सवलत सर्व परदेशी गुंतवणूकदारांसोबतच 'बँक फॉर इंटरनॅशनल सेटलमेंट्स' (BIS) ला देखील लागू होईल.

✍️ रद्द करण्यात आलेल्या करांच्या प्रमुख तरतुदी (Key Provisions):

• या नवीन धोरणामुळे परदेशी गुंतवणूकदारांना आता खालील ३ मुख्य कर भरावे लागणार नाहीत.

1) दीर्घकालीन भांडवली नफा कर (LTCG Tax): सरकारी रोख्यांमधील (Government Securities) गुंतवणुकीवर लागणारा 12.5% चा दीर्घकालीन भांडवली नफा कर पूर्णपणे रद्द करण्यात आला आहे.

2) अल्पकालीन भांडवली नफा कर (STCG Tax): या रोख्यांवर लागणारा तब्बल 30% चा अल्पकालीन भांडवली नफा कर देखील आता रद्द झाला आहे.

3) विद्होल्डिंग कर (Withholding Tax on Interest Income): परदेशी गुंतवणूकदारांनी सरकारी रोख्यांमधून मिळवलेल्या व्याजाच्या उत्पन्नावर (Interest Income) आकारला जाणारा विद्होल्डिंग कर पूर्णपणे रद्द करण्यात आला आहे.

🧐 हा निर्णय घेण्यामागची मुख्य आर्थिक कारणे आणि उद्दिष्टे : 

1) परदेशी भांडवल आकर्षित करणे - 

• देशांतर्गत बाजारात मोठ्या प्रमाणावर परकीय चलन आणि परदेशी भांडवल (Foreign Capital Inflows) आकर्षित करणे.

2) रुपयाला आणि परकीय व्यापाराला आधार देणे -

• देशात परदेशी गुंतवणूक कमी झाल्यामुळे निर्माण झालेली 'व्यवहार तोल' (BoP - Balance of Payments) मधील तूट भरून काढणे आणि घसरणाऱ्या रुपयाला सावरणे.

3) ऋण बाजार मजबूत करणे -

• भारताचा कर्ज बाजार (Debt Market) जागतिक स्तरावर स्पर्धात्मक आणि मजबूत बनवणे

📚📖 अर्थशास्त्र संकल्पना - (Static GS) : 

1) दीर्घकालीन भांडवली नफा कर (Long-Term Capital GainsTax): जेव्हा एखादा परदेशी गुंतवणूकदार 12 महिन्यांपेक्षा जास्त काळ (More than 12 months) स्वतःकडे ठेवलेले सरकारी रोखे विकतो आणि त्यातून नफा मिळवतो, तेव्हा त्या नफ्यावर आकारला जाणारा कर म्हणजे LTCG कर होय.

2) अल्पकालीन भांडवली नफा कर (Short-Term Capital Gains Tax): जेव्हा एखादा गुंतवणूकदार 12 महिने किंवा त्यापेक्षा कमी कालावधीसाठी (12 months or less) स्वतःकडे ठेवलेले सरकारी रोखे विकून नफा मिळवतो, तेव्हा त्यावर आकारला जाणारा कर म्हणजे STCG कर होय.

3) व्याजावरील विद्होल्डिंग कर (Withholding Tax on Interest Income): हा एक प्रकारचा 'स्त्रोतावर वजा केला जाणारा कर' (TDS - Tax Deducted at Source) आहे. 

अनिवासी (परदेशी) गुंतवणूकदारांनी भारतीय सरकारी रोख्यांमधून मिळवलेल्या व्याजाच्या रकमेतून हा कर आधीच वजा केला जात होता

🧐 परदेशी संस्थागत गुंतवणूकदार आणि परदेशी पोर्टफोलिओ गुंतवणूकदार कोण असतात ? 

परदेशी संस्थागत गुंतवणूकदार (FIIs) आणि परदेशी पोर्टफोलिओ गुंतवणूकदार (FPIs) हे दोन्ही परदेशी व्यक्ती किंवा संस्था आहेत, ज्या भारताबाहेर राहून भारतीय बाजारपेठेत (उदा. शेअर्स, सरकारी रोखे किंवा बाँड्स) पैसे गुंतवतात.

🧐 परदेशी संस्थागत गुंतवणूकदार म्हणजे काय ? 

(FIIs - Foreign Institutional Investors):

अर्थ - ही परदेशातील एखाद्या मोठ्या संस्थेची किंवा कंपनीची गुंतवणूक असते. यामध्ये वैयक्तिक व्यक्ती नसून मोठ्या संस्थाएकत्र येून पैसे गुंतवतात.

उदाहरणे - परदेशी बँका, आंतरराष्ट्रीय पेन्शन फंड, म्युच्युअल फंड कंपन्या किंवा विमा कंपन्या.

वैशिष्ट्य - या संस्था खूप मोठ्या प्रमाणावर (अब्जावधी रुपयांमध्ये) भांडवल घेऊन येतात. ते थेट भारतीय कंपन्यांचे शेअर्स किंवा सरकारी रोखे मोठ्या प्रमाणात खरेदी करतात.

🤔 परदेशी पोर्टफोलिओ गुंतवणूकदार म्हणजे काय ? 

(FPIs - Foreign Portfolio Investors):

अर्थ - FPI हा एक व्यापक (ब्रॉड) शब्द आहे. यामध्ये परदेशी संस्थांसोबतच परदेशातील वैयक्तिक श्रीमंत नागरिक (Individual Investors) देखील भारतात पैसे गुंतवू शकतात.

वैशिष्ट्य - हे गुंतवणूकदार भारतात येऊन स्वतःचे कारखाने किंवा कंपन्या सुरू करत नाहीत. ते फक्त नफा कमावण्यासाठी भारतीय शेअर बाजारात (Share Market) शेअर्स, डिबेंचर्स किंवा सरकारी बाँड्स खरेदी करतात आणि त्यांचा एक 'पोर्टफोलिओ' (गुंतवणुकीचा संच) तयार करतात.

🔑 परीक्षेच्या दृष्टीने IMP रिव्हिजन पॉईंट्स : 

• परदेशी गुंतवणूकदारांसाठी करमुक्ती लागू झाल्याची तारीख → 1 एप्रिल 2026

• रद्द करण्यात आलेला दीर्घकालीन भांडवली नफा कर (LTCG) → 12.5% (कालावधी: >12 महिने).

• रद्द करण्यात आलेला अल्पकालीन भांडवली नफा कर (STCG) → 30% (कालावधी: ≤12 महिने).

• G-Secs वरून मिळणाऱ्या व्याजावर रद्द झालेला कर → विथहोल्डिंग कर (Withholding Tax)

• निर्णयाचा मुख्य मॅक्रो-इकॉनॉमिक फायदा → 

ㅤㅤㅤ➔ परदेशी भांडवल आकर्षित करणे

ㅤㅤㅤ➔ रुपयाला आणि परकीय व्यापाराला आधार देणे

ㅤㅤㅤ➔ भारताचा कर्ज बाजार (Debt Market) मजबूत करणे

World Eye Donation Day

📚 Subject : GS - दिनविशेष, व्यक्ती विशेष

सरळसेवा, रेल्वे, तलाठी, वनरक्षक, पोलीस भरती, अग्निवीर , SSC GD, MPSC, UPSC परीक्षेसाठी विचारलेले / संभाव्य महत्त्वपूर्ण प्रश्न

प्रश्न) 'जागतिक दृष्टिदान दिन' केव्हा असतो ? 

1. 1 मे
2. 1 जून
3. 10 जून
4. 15 जून

उत्तर : 10 जून

📰 बातमी काय ?

• नेत्रदानाचे महत्व लक्षात घेऊन दरवर्षी 10 जून हा दिवस 'जागतिक दृष्टिदान दिन' ( World Eye Donation Day) म्हणून साजरा करण्यात येतो.

• जागतिक दृष्टिदान दिनाला " जागतिक नेत्रदान दिन " असेही म्हणतात.

🧐 'जागतिक दृष्टिदान दिन' कोणाच्या सन्मानार्थ साजरी करण्यात येतो ? 

• सुप्रसिद्ध नेत्र विशारद डॉ. रामचंद्र लक्ष्मण भालचंद्र (Dr. Ramachandra Laxman Bhalchandra) यांच्या सन्मानार्थ जागतिक नेत्रदान दिन म्हणून साजरा केला जातो.

• 10 जून हा दिवस डॉ. भालचंद्र यांचा जन्मदिवस आणि मृत्यू दिन दोन्ही आहे.

✍️ डॉ. रामचंद्र लक्ष्मण भालचंद्र यांबद्दल थोडक्यात माहिती : 

• शासकीय सेवेत नेत्रचिकित्सक म्हणून अहोरात्र झटणाऱ्या डॉ. भालचंद्र यांचे नाव महाराष्ट्राच्या इतिहासात अजरामर आहे. 

• जन्म : त्यांचा जन्म महाराष्ट्रातील धाराशिव जिल्ह्यात (पूवीचा उस्मानाबाद जिल्हा) 10 जून 1924 रोजी झाला. 

• घरची परिस्थिती हलाखीची असूनही जिद्द आणि चिकाटीच्या जोरावर त्यांनी शिक्षण पूर्ण करून नेत्र विशारद पदवी मिळवली.

• डॉ. भालचंद्र यांनी 80 हजारांहून अधिक शस्त्रक्रिया केल्या. 

• मृत्यू : 10 जून 1979 ला त्यांचे निधन झाले.  

'जागतिक दृष्टिदान दिन' का साजरी करतात ? 

जागतिक दृष्टिदान दिनाचे उद्दिष्ट कोणते ?

• नेत्रदानाद्वारे कॉर्नियाचे रोग, जे मोतीबिंदू आणि काचबिंदूनंतर अंधत्वाचे प्रमुख कारण आहे, यावर उपचार करणे शक्य होते.

लोकांमध्ये नेत्रदानाचे महत्त्व समजावून सांगणे आणि त्याबाबत गैरसमज दूर करणे.

• या दिवसाचे औचित्य साधून लोकांमध्ये नेत्रदानाविषयी जनजागृती करणे आणि लोकांना मृत्यूनंतर डोळे दान करण्याची शपथ घेण्यासाठी प्रेरित करणे ज्यामुळे दृष्टीहीन व्यक्तींचे जीवन प्रकाशमय होऊ शकेल. हे जागतिक नेत्रदान दिनाचे महत्वाचे उद्दिष्ट आहे.

• एका व्यक्तीच्या नेत्रदानामुळे किमान 2 दृष्टीहीन व्यक्तींना दृष्टी मिळू शकते, ज्यामुळे त्यांचे जीवन सुंदर आणि सुखकर होऊ शकते.

• नेत्रदान हे एक महान सामाजिक कार्य आहे, जे मृत्यूनंतरही इतरांना नवीन जीवन देते.

🔑 परीक्षेच्या दृष्टीने IMP रिव्हिजन पॉईंट्स : World Eye Donation Day

• जागतिक दृष्टिदान दिन → 10 जून

• कोणाच्या सन्मानार्थ → डॉ. रामचंद्र लक्ष्मण भालचंद्र

• डॉ. भालचंद्र यांचा जन्म → महाराष्ट्रातील उस्मानाबाद (धाराशिव) जिल्ह्यात (10 जून 1924)

• निधन→ 10 जून 1979