जागतिक लोकसंख्या दिन : 11 जुलै

World Population Day 

दरवर्षी 11 जुलै रोजी जगभरात जागतिक लोकसंख्या दिन साजरा केला जातो.

Subject : GS- अर्थशास्त्र, दिनविशेष

सरळसेवा, पोलीस भरती, अग्निवीर , SSC GD , MPSC, UPSC परीक्षेसाठी विचारलेले / संभाव्य महत्त्वपूर्ण प्रश्न

प्रश्न) जागतिक लोकसंख्या दिनाबद्दल योग्य पर्याय निवडा.

1. दरवर्षी जागतिक लोकसंख्या दिन 11 जुलै रोजी साजरा केला जातो

2. जागतिक लोकसंख्या दिन 2024 ची संकल्पना "कोणालाही मागे सोडू नका; प्रत्येकाची गणना करा" ही आहे

3. दोन्ही योग्य

4. दोन्ही अयोग्य

उत्तर : दोन्ही योग्य

जागतिक लोकसंख्या दिना बद्दल महत्त्वाची माहिती : 

• लोकसंख्या, लोकसंख्ये संदर्भातील समस्या आणि समाजावर होणाऱ्या त्याचा प्रभाव यांविषयी जागरूकता निर्माण करण्यासाठी दरवर्षी 11 जुलै रोजी जागतिक लोकसंख्या दिवस जगभरात साजरा केला जातो.

• उद्देश्य : जगभरातील लोकसंख्येच्या प्रश्नाकडे लक्ष वेधने, कुटुंब नियोजन, लैंगिक समानता आणि प्रजनन आरोग्याबद्दल जनजागृती निर्माण करणे हे जागतिक लोकसंख्या दिन साजरा करण्याचे उद्देश आहे.

जागतिक लोकसंख्या दिन 2024 ची थीम/ संकल्पना काय आहे ?

"कोणालाही मागे सोडू नका; प्रत्येकाची गणना करा"

"Leave no one behind; count everyone"

पहिला जागतिक लोकसंख्या दिन केव्हा साजरी केला गेला ?

 11 जुलै 1989 मध्ये संयुक्त राष्ट्र संघटनेने पहिला जागतिक लोकसंख्या दिन साजरी केला.

11 जुलैच का ? 

11 जुलै 1987 रोजी जगाची लोकसंख्या 5 अब्जांवर (5 billion) पोहचली. ही गोष्ट नजरेस आणून देऊन डॉ. के. सी. झकारिया यांनी जागतिक लोकसंख्या दिन साजरा करण्याची संकल्पना मांडली.

लोकसंख्या : 

• 2021 मध्ये जागतिक लोकसंख्या 7.9 बिलियन होती.

• 2030 पर्यंत जागतिक लोकसंख्या 8.5 बिलियन आणि 2050 पर्यंत 9.7 बिलियन पर्यंत पोहचण्याची शक्यता वर्तवली जात आहे.

• स्टेट ऑफ द वर्ल्ड पॅापुलेशन रिपोर्ट 2023 च्या अनुसार भारत चीनला मागे टाकून सर्वात जास्त लोकसंख्या असलेला देश बनला आहे.

• एका रिपोर्टनुसार 2024 पर्यंत भारताची लोकसंख्या 1.45 बिलियन वर्तवण्यात आली आहे.

राष्ट्रीय गोपाल रत्न पुरस्कार : 2024

National Gopal Ratna Award 

2024 च्या राष्ट्रीय गोपाल रत्न पुरस्कारासाठी नामांकन 15 जुलै पासून सुरू होतील.

Subject : GS- सरकारी योजना 

सरळसेवा, पोलीस भरती, अग्निवीर , SSC GD , MPSC, UPSC परीक्षेसाठी विचारलेले / संभाव्य महत्त्वपूर्ण प्रश्न

प्रश्न) बातम्यांमध्ये असलेला राष्ट्रीय गोपाल रत्न पुरस्कार खालीलपैकी कोणत्या क्षेत्राशी संबंधित आहे ?

1. कला आणि संस्कृती

2. दुग्ध व्यवसाय

3. बालकल्याण

4. यांपैकी नाही

उत्तर : दुग्ध व्यवसाय

पुरस्काराचा उद्देश : 

• राष्ट्रीय गोकुळ मिशन अंतर्गत 2021 पासून दूध उत्पादक शेतकरी, दुग्ध सहकारी संस्था, दूध उत्पादक कंपनी शेतकरी उत्पादक संघटना आणि कृत्रिम वेतन तंत्रज्ञान यांना प्रोत्साहन देण्याच्या उद्देशाने दरवर्षी राष्ट्रीय गोपाल रत्न पुरस्कार देण्यात येतो.

• 26 नोव्हेंबर रोजी साजरा होणाऱ्या राष्ट्रीय दूध दिनानिमित्त हा पुरस्कार प्रदान करण्यात येणार आहे.

मंत्रालय : हा पुरस्कार मत्स्यव्यवसाय, पशुसंवर्धन आणि दुग्ध व्यवसाय मंत्रालयाच्या अंतर्गत पशुसंवर्धन आणि दुग्ध व्यवसाय विभागातर्फे देण्यात येतो. ( Ministry of Fisheries, Animal Husbandry and Dairying)

यावर्षी देखील खालील श्रेणींसाठी राष्ट्रीय गोपाल रत्न पुरस्कार दिला जात आहे:

• सर्वोत्तम दूध उत्पादक शेतकरी जो देशी गायी/म्हशींच्या जातींचे संगोपन करतो. 

• सर्वोत्कृष्ट दुग्ध सहकारी संस्था / दूध उत्पादक कंपनी / शेतकरी उत्पादक संघटना 

• सर्वोत्कृष्ट कृत्रिम रेतन तंत्रज्ञ (AIT- Artificial Insemination Technician)

• या वर्षापासून, विभागाने ईशान्य क्षेत्रातील राज्यांसाठी विशेष पुरस्कार समाविष्ट केला आहे जेणेकरुन ईशान्य प्रदेशातील दुग्ध विकास उपक्रमांना प्रोत्साहन आणि चालना मिळेल.

पुरस्काराचे स्वरूप : 

राष्ट्रीय गोपाल रत्न पुरस्कार 2024 मध्ये गुणवत्तेचे प्रमाणपत्र, स्मृतीचिन्ह आणि पहिल्या दोन श्रेणींमध्ये - सर्वोत्कृष्ट दुग्ध उत्पादक शेतकरी आणि सर्वोत्कृष्ट सर्वोत्कृष्ट दुग्ध सहकारी संस्था / दूध उत्पादक कंपनी / शेतकरी उत्पादक संघटना यांचा समावेश असेल.

1. पहिला क्रमांक - 5 लाख रुपये

2. दुसरा क्रमांक - 3 लाख रुपये

3. तृतीय क्रमांक - 2 लाख रुपये

4. विशेष पुरस्कार : 2 लाख रुपये (ईशान्य क्षेत्रासाठी विशेष पुरस्कार)

• सर्वोत्कृष्ट कृत्रिम रेतन तंत्रज्ञ श्रेणीच्या बाबतीत, राष्ट्रीय गोपाल रत्न पुरस्कार-2024 मध्ये गुणवत्तेचे प्रमाणपत्र आणि केवळ स्मृतिचिन्ह असेल. कृत्रिम रेतन तंत्रज्ञ श्रेणीमध्ये कोणतेही रोख बक्षीस दिले जाणार नाही.

नामांकन आणि अर्ज

• नामांकनासाठी अर्ज दाखल करण्याची मुदत 15.07.2024 पासून सुरू होईल आणि नामांकन सादर करण्याची अंतिम तारीख 31.08.2024 असेल.

• 2024 वर्षात राष्ट्रीय गोपाल रत्न पुरस्कारासाठी नामांकन राष्ट्रीय पुरस्कार पोर्टल द्वारे ऑनलाइन https://awards.gov.in दाखल केले जातील.

काय आहे आनंद विवाह कायदा ?

Anand Marriage Act 

अलीकडेच राष्ट्रीय अल्पसंख्या आयोगाने आनंद विवाह कायद्याच्या अंमलबजावणी आणि नोंदणी करण्याबाबत चर्चा करण्यासाठी राज्ये/ केंद्रशासित प्रदेश प्रशासनासांसोबत बैठक घेतली.

Subject : GS- राज्यशास्त्र, कायदे

सरळसेवा, पोलीस भरती, अग्निवीर , SSC GD , MPSC, UPSC परीक्षेसाठी विचारलेले / संभाव्य महत्त्वपूर्ण प्रश्न

प्रश्न) अलीकडेच राष्ट्रीय अल्पसंख्या आयोगाने आनंद विवाह कायद्या संदर्भात मीटिंग घेतली तर हा आनंद विवाह कायदा खालीलपैकी कोणत्या समुदायाशी संबंधित आहे ?

1. हिंदू

2. पारसी

3. शीख

4. जैन

उत्तर : शीख

काय आहे आनंद विवाह कायदा ?

• आनंद विवाह कायदा भारतातील शीख समुदायाच्या विवाह विधींना वैधानिक मान्यता प्रदान करतो.

• शीख समाजाच्या चालीरीती आणि प्रथा यांचा आदर करणे आणि त्या स्वीकारणे हा या कायद्याचा उद्देश आहे.

• आनंद विवाह कायदा 1909 मध्ये भारतात ब्रिटीश वसाहतीच्या काळात लागू करण्यात आला होता .

• शीख विवाहांना कायदेशीर मान्यता आणि संरक्षण देण्यासाठी या कायद्याची स्थापना करण्यात आली होती.

• 2012 मध्ये संसदेने आनंदविवाह (दुरुस्ती) विधेयक मंजूर करून शीख पारंपारिक विवाहांना कायदेशीर मान्यता देण्याच्या कक्षेत आणले.

• आनंद विवाह नोंदणीसाठी नियम तयार करण्याचे काम संबंधित राज्य आणि केंद्रशासित प्रदेशांवर सोपविण्यात आले आहे.

• आनंद विवाह कायद्याचे महत्त्व : विद्यमान हिंदू विवाह कायद्यांतर्गत शीख विवाहांच्या वैधतेबद्दल शीख समुदायाने उपस्थित केलेल्या चिंतेचे निराकरण करणे हे या कायद्याचे उद्दिष्ट आहे. त्याचबरोबर हिंदू विवाह कायद्यांतर्गत त्यांचे विवाह समारंभ न करण्याची शीख समुदायाची दीर्घकालीन मागणी ही हा कायदा पूर्ण करतो.

राष्ट्रीय मत्स्य शेतकरी दिवस 

Subject : GS- दिनविशेष

सरळसेवा, पोलीस भरती, अग्निवीर , SSC GD , MPSC, UPSC परीक्षेसाठी विचारलेले / संभाव्य महत्त्वपूर्ण प्रश्न

प्रश्न) राष्ट्रीय मत्स्य शेतकरी दिवस केव्हा साजरी करण्यात येतो ?

1. 5 जून

2. 10 जुलै

3. 24 एप्रिल

4. 14 सप्टेंबर

उत्तर : 10 जुलै

मत्स्य व्यवसाय/ मत्स्य पालन करणारे शेतकरी तसेच इतर मत्स्यपालन भागधारकांच्या अमूल्य अशा योगदानाबद्दल दरवर्षी 10 जुलै रोजी राष्ट्रीय मत्स्य शेतकरी दिन साजरा केला जातो.

10 जुलै च का ?

• 10 जुलै 1957 रोजी डॉ चौधरी आणि डॉ. अलिकुन्ही यांनी ओडिशा येथे प्रेरित मत्स्य प्रजननाच्या प्रयोगात यश मिळवले या शास्त्रज्ञांना मिळालेले हे यश भारतातील नीलक्रांतीची सुरुवात ठरली.

• सन 2001 मध्ये डॉ.हिरालाल चौधरी यांच्या कार्यास सन्मानित करण्यासाठी भारत सरकारद्वारे 10 जुलै हा दिवस “राष्ट्रीय मत्स्य-शेतकरी दिवस” म्हणून घोषित करण्यात आला. 

• डॉ.हिरालाल चौधरी यांना भारतातील नीलक्रांतीचे जनक (फादर ऑफ ब्लु रेवोल्युशन) म्हटले जाते.

भारतासाठी मत्स्यपालनाचे महत्त्व:

• भारत हा जगातील दुसऱ्या क्रमांकाचा सर्वात मोठा मत्स्यपालन देश आहे आणि चीननंतरचा तिसरा सर्वात मोठा मत्स्य उत्पादक देश आहे.

• मासेमारी क्षेत्र हे भारताच्या अर्थव्यवस्थेसाठी अत्यावश्यक आहे त्याचप्रमाणे परकीय चलनाच्या नफ्याचा एक महत्त्वपूर्ण स्रोत आहे.

• मत्स्यपालन आणि मत्स्यपालन उत्पादन भारताच्या GDP मध्ये सुमारे 1% आणि कृषी GDP मध्ये 5% पेक्षा जास्त योगदान देते.

• रोजगाराच्या बाबतीत 2 कोटी 80 लाख पेक्षा जास्त लोकांना रोजगाराची संधी मत्स्य व्यवसायाने दिली आहे.

निळी क्रांती (नील क्रांती) /Blue Revolution : 

• भारतीय निळ्या क्रांतीमुळे मत्स्यपालन उद्योगांमध्ये लक्षणीय सुधारणा झाली आहे.

• भारताच्या केंद्र सरकारद्वारे प्रायोजित फिश फार्मर्स डेव्हलपमेंट एजन्सी (FFDA) ने 7 व्या पंचवार्षिक योजनेत (1985-1990) भारतातील नील क्रांतीचे नेतृत्व केले.

• आधुनिक तंत्रज्ञान, वैज्ञानिक व्यवस्थापन पद्धती आणि पायाभूत सुविधांच्या सहाय्याने सागरी आणि अंतर्देशीय मत्स्यपालनाच्या विकासावर लक्ष केंद्रित करून भारताला जगातील आघाडीच्या मासे-उत्पादक देशांपैकी एक बनवणे हे नील क्रांती चे एक महत्वपूर्ण उद्दिष्ट आहे.

सरळसेवा, पोलीस भरती, अग्निवीर , SSC GD , MPSC, UPSC परीक्षेसाठी विचारलेले / संभाव्य महत्त्वपूर्ण प्रश्न

प्रश्न) भारतातील नीलक्रांतीचे जनक (फादर ऑफ ब्लु रेवोल्युशन) कोणास म्हणतात ?

1. डॉ.हिरालाल चौधरी

2. डॉ. वर्गीस कुरियन

3. डॉ. एम. एस. स्वामिनाथन

4. डॉ. ए.पी.जे. अब्दुल कलाम

उत्तर : डॉ.हिरालाल चौधरी

1. डॉ.हिरालाल चौधरी : भारतातील नीलक्रांतीचे जनक

2. डॉ. वर्गीस कुरियन : भारतातील धवलक्रांतीचे (श्वेतक्रांतीचे जनक : भारताचे मिल्कमॅन) 

3. डॉ. एम. एस. स्वामिनाथन : भारतातील हरितक्रांतीचे जनक

4. डॉ. ए.पी.जे. अब्दुल कलाम : मिसाईल मॅन ऑफ इंडिया

भारतीय न्याय संहिता, भारतीय नागरिक सुरक्षा संहिता आणि भारतीय साक्ष अधिनियम 2023 हे तीन फौजदारी कायदे 1 जुलैपासून देशभरात लागू झाले आहेत.

Subject : GS- राज्यशास्त्र (Polity)

• सरळसेवा, पोलीस भरती, अग्निवीर , SSC GD , MPSC, UPSC परीक्षेसाठी विचारलेले / संभाव्य महत्त्वपूर्ण प्रश्न

प्रश्न) फौजदारी प्रक्रिया संहिता कायदा, 1973 ची जागा खालीलपैकी कोणत्या नवीन फौजदारी कायद्याने घेतली आहे ?

1. भारतीय साक्ष अधिनियम 2023

2. भारतीय नागरिक सुरक्षा संहिता 2023

3. भारतीय न्याय संहिता 2023 

4. यांपैकी नाही

उत्तर : भारतीय नागरिक सुरक्षा संहिता 2023

1 जुलै 2024 पासून तीन नवीन फौजदारी कायदे देशभरात लागू झाले. यामुळे देशात इंग्रजांच्या काळापासून सुरू असलेली तीन गुन्हेगारी कायदे बदलणार आहे.

नवीन कायद्यांची गरज का ?

• भारतीय दंड संहिता 1860, फौजदारी प्रक्रिया संहिता 1973, भारतीय पुरावा कायदा 1872, हे सर्व कायदे ब्रिटिश काळातील आहे.

• बदलत्या काळानुसार गुन्हेगारीचे स्वरूप ही बदलले आहे. 

• त्याचबरोबर पुरावे सादर करण्यासाठी नवीन तंत्रज्ञानचा वापर करून न्यायदानाची प्रक्रिया वेगवान होण्यास मदत होईल.

• न्यायालयीन प्रक्रियेतील विलंब कमी होऊन ऑनलाईन फायलींग, व्हिडिओ कॉन्फरसिंगद्वारे साक्षीदारांचे म्हणणे ऐकण्यावर भर देण्यात येईल.

काय आहेत नवीन फौजदारी कायदे ?

जुने कायदे - भारतीय दंड संहिता 1860, फौजदारी प्रक्रिया संहिता 1973, भारतीय पुरावा कायदा 1872 यांची जागा अनुक्रमे भारतीय न्याय संहिता 2023, भारतीय नागरिक सुरक्षा संहिता 2023 आणि भारतीय साक्ष अधिनियम 2023 या नवीन कायद्यांनी घेतली.

• हे तीन नवीन फौजदारी कायदे 21 डिसेंबर 2023 रोजी संसदेने मंजुर केले.

• राष्ट्रपती द्रौपदी मुर्मू यांनी 25 डिसेंबर 2023 रोजी या कायद्यांना संमती दिली.

• तर 1 जुलै 2024 रोजी हे कायदे देशभरात लागू करण्यात आले.

नवीन फौजदारी कायदे.              एकूण कलमे

1. भारतीय न्याय संहिता 2023 =   356 
2. भारतीय नागरिक सुरक्षा संहिता 2023 =  533
3.  भारतीय साक्ष अधिनियम 2023 =  170

काही महत्वपूर्ण कलमांमध्ये बदल करण्यात आला आहे तो पुढील प्रमाणे :

 राजद्रोहाला आता देशद्रोह म्हटले जाईल : जुन्या आयपीसीच्या कलम 124 मध्ये राजद्रोहाच्या संबंधित प्रकरणांमध्ये शिक्षेची तरतूद आहे.

 नवी कायद्याअंतर्गत राजद्रोह हा ब्रिटिश काळातील शब्द हटविण्यात आला असून राजद्रोहाला आता देशद्रोह म्हटले जाईल.

कलम 187 बेकायदेशीर सभा : जुने आयपीसी कलम 144 हे घातक शस्त्र बाळगणे आणि बेकायदेशीर सभेमध्ये सहभागी होणे यांच्याशी संबंधित होते आता नवीन भारतीय न्याय संहितेत परिशिष्ट 11 मध्ये याला सार्वजनिक शांतते विरुद्ध गुन्ह्याच्या श्रेणीत ठेवण्यात आले आहे आणि भारतीय न्याय संहितीचे कलम 187 बेकायदेशीर सभेबाबत आहे.

कलम 103 हत्या : यापूर्वी हत्त्याच्या प्रकारात कलम 302 नुसार आरोपी करण्यात येत होते मात्र नवीन कायद्यानुसार अशा गुन्ह्यांसाठी कलम 103 नुसार शिक्षा देण्यात येणार आहे.

कलम 109 हत्येचा प्रयत्न : हत्येचा प्रयत्नात जुन्या आयपीसी कलम 307 नुसार शिक्षा देण्यात येत होती आता नवीन भारतीय न्यायसंहितेच्या कलम 109 नुसार शिक्षा सुनावण्यात येईल.

कलम 64 आणि कलम 70 महिला व मुलांविरुद्धचा गुन्ह्या : अत्याचाराचा गुन्हा हा पूर्वी आयपीसीच्या कलम 367 अंतर्गत होता.

 भारतीय न्याय संहितेत त्याला परिशिष्ट 5 मध्ये महिला व मुलांविरुद्धच्या गुन्ह्याच्या श्रेणीत स्थान देण्यात आले आहे. नव्या कायद्यात अत्याचाराशी संबंधित गुन्ह्यांची शिक्षा आता कलम 64 अंतर्गत देण्यात येईल.

सामूहिक अत्याचाराचा गुन्हा आयपीसीच्या कलम 376 ऐवजी कलम 70 मध्ये येईल.

कलम 356 मानहानी :  मानहानी प्रकरणात पूर्वी आयपीसीचे कलम 399 नुसार कारवाई होत होती.

भारतीय न्याय संहिता 2023 अंतर्गत मानहानी कलम 356 मध्ये समाविष्ट करण्यात आली आहे.

कलम 318 फसवणूक : नवीन भारतीय न्याय संहितेत फसवणूक किंवा फसवणुकीचा गुन्हा आता कलम 420 ऐवजी कलम 318 अंतर्गत येणार आहे.

संज्ञान App

अलीकडेच, रेल्वे संरक्षण दलाच्या महासंचालकांनी (RPF - Railway Protection Force) संज्ञान ॲप (Sangyaan App) नावाचे मोबाईल ऍप्लिकेशन लाँच केले.

Subject : GS - सरकारी योजना

सरळसेवा, पोलीस भरती, अग्निवीर , SSC GD , MPSC, UPSC परीक्षेसाठी विचारलेले / संभाव्य महत्त्वपूर्ण प्रश्न

प्रश्न ) नुकतेच लॉन्च केलेले संज्ञान ॲप कशाच्या संदर्भात आहे ?

1. कायद्यांची माहिती

2. हवामान माहिती

3. सरकारी टेंडर माहिती

4. कृषी माहिती

उत्तर : कायद्यांची माहिती

काय आहे संज्ञान App ?

• भारतातील कायदेशीर घडामोडींची माहिती या ॲपमध्ये दिलेली आहे.

• हे App रेल्वे संरक्षण दलाच्या (RPF) टेक्निकल टीमने डिझाईन आणि विकसित केले आहे.

उद्दिष्टे :  

• RPF कर्मचाऱ्यांना नवीन आणि जुन्या दोन्ही कायद्यांच्या तरतुदीत समजून घेण्यासाठी माहिती प्रदान करणे तसेच RPF कर्मचाऱ्यांना शिक्षित आणि सशक्त करणे हे या ॲपचे उद्दिष्टे आहेत.

• हे ॲप नवीन आलेले तीन गुन्हेगारी कायदे -1) भारतीय न्याय संहिता, 2023  (2) भारतीय नागरिक सुरक्षा संहिता, 2023  (3) भारतीय साक्ष अधिनियम, 2023 या कायद्यांबद्दल सखोल माहिती देते.

रेल्वे संरक्षण दल (RPF) बद्दल महत्त्वाची माहिती : 

• स्वातंत्र्यापूर्वी 1882 मध्ये वेगवेगळ्या रेल्वे कंपन्या स्वतःच्या मालाचे संरक्षण करण्यासाठी स्वतः चे सैन्य नेमत असत.

• भारत स्वतंत्र झाल्यानंतर 1957 मध्ये संसदेच्या कायद्याद्वारे या सैन्याला वैधानिक दल (Statutory Force) म्हणून घोषित करण्यात आले.

• पुढे 1985 मध्ये या दलाला भारतीय संघराज्याचे सशस्त्र दल म्हणून घोषित करण्यात आले.

• आता हे दल केंद्रीय रेल्वे मंत्रालयाच्या परिचालन आणि प्रशासकीय नियंत्रणाखाली सशस्त्र दल म्हणून काम करते.

• रेल्वेच्या मालमत्तेचे, प्रवाशांचे संरक्षण आणि सुरक्षा करणे हे RPF चे काम आहे.

RIMPAC सागरी युद्ध सराव 

बातम्यांमध्ये : दक्षिण चीन समुद्र आणि उत्तर प्रशांत महासागरात तैनात असलेली भारतीय युद्ध नौका शिवालिक जगातील सर्वात मोठा नौदल सराव (Naval Exercise) असलेल्या रिम ऑफ द पॅसिफिक (RIMPAC) मध्ये सहभागी होण्यासाठी हवाई येथील पर्ल हार्बरवर पोहोचली आहे.

Subject : GS - युद्ध अभ्यास

सरळसेवा, पोलीस भरती, अग्निवीर , SSC GD , MPSC, UPSC परीक्षेसाठी विचारलेले / संभाव्य महत्त्वपूर्ण प्रश्न

प्रश्न ) बातम्यांमध्ये असलेल्या रिम ऑफ द पॅसिफिक सागरी सराव (RIMPAC) 2024 चे आयोजन कुठे केले जात आहे ?

1. अरबी समुद्र

2. अंदमान निकोबार बेट भारत

3. हवाई बेटे अमेरिका

4. हिरोशिमा जपान

उत्तर : हवाई बेटे अमेरिका

रिम ऑफ द पॅसिफिक सागरी सराव (RIMPAC) : 

• हवाई येथे होणारा हा जगातील सर्वात मोठा आंतरराष्ट्रीय सागरी सराव (Maritime Exercise) आहे.

• हवाई हे संयुक्त अमेरिकेचे पॅसिफिक महासागरातील एक राज्य (बेट) आहे.

• हा एक बहुराष्ट्रीय नौदल सराव असून सुमारे 29 देश या सरावामध्ये भाग घेणार आहेत.

• अमेरिका नौदलाच्या नेतृत्वाखाली होणार हा सराव 1 ऑगस्टपर्यंत चालेल.

• इंटिग्रेटेड अँड रेडी या थीम अंतर्गत हा सराव आयोजित केला गेला आहे.

• उद्दिष्ट : सरावा मध्ये सहभागी देशांमध्ये आंतरकार्यक्षमता वाढवणे आणि सहभागी देशांच्या नौदलांमध्ये मैत्रीपूर्ण विश्वास निर्माण करणे हे या सरावाचे उद्दिष्ट आहेत.

12 विश्व हिंदी सन्मान 

Subject : GS - पुरस्कार

सरळसेवा, पोलीस भरती, अग्निवीर , SSC GD , MPSC, UPSC परीक्षेसाठी विचारलेले / संभाव्य महत्त्वपूर्ण प्रश्न

प्रश्न) 12 विश्व हिंदी सन्मान खालीलपैकी कोणाला देण्यात आला ?

1. संजना ठाकूर 

2. डॉ. उषा ठाकूर 

3. श्रीराम शर्मा 

4. अरुंधती रॉय

उत्तर : डॉ. उषा ठाकूर 

12 विश्व हिंदी सन्मान 

• नुकताच नेपाळमधील भारतीय दूतावासाने आयोजित केलेल्या हिंदी संवाद कार्यक्रमात डॉ. उषा ठाकूर यांना 12 वा विश्व हिंदू सन्मान देऊन गौरविण्यात आले.

• हिंदी साहित्याच्या जडणघडणीतील योगदानाबद्दल त्यांना हा पुरस्कार देण्यात आला.

• हा पुरस्कार भारत सरकारच्या परराष्ट्र व्यवहार मंत्रालयाकडून दिला जातो.

• 2023 मध्ये फिजी येथे 12 वी जागतिक हिंदी परिषद आयोजित करण्यात आली होती. या परिषदेत डॉ. उषा ठाकूर उपस्थित राहू शकल्या नाहीत त्यामुळे त्यांना हा पुरस्कार काठमांडू येथील त्रिभुवन विद्यापीठात झालेल्या कार्यक्रमात देण्यात आला.

जागतिक हिंदी परिषद : 

• जागतिक हिंदी परिषद हिंदी भाषेतील सर्वात मोठी आंतरराष्ट्रीय परिषद आहे.

• उद्दिष्टे : हिंदी भाषेबद्दल जागरूकता निर्माण करणे, हिंदी भाषेच्या विकासाचे वेळोवेळी मूल्यांकन करणे, हिंदी भाषेतील साहित्याचा प्रचार आणि प्रसार करणे, जीवनाच्या विविध क्षेत्रांमध्ये हिंदी भाषेचा वापर करण्यास प्रोत्साहन देणे हे जागतिक हिंदी परिषदेचे उद्दिष्टे आहेत.

पहिली जागतिक हिंदी परिषद केव्हा आणि कुठे झाली ?

पहिली जागतिक हिंदी परिषद 10 ते 14 जानेवारी 1975 रोजी नागपूर येथे झाली.

भारताचे नवे परराष्ट्र सचिव 

Subject : GS - नियुक्ती

सरळसेवा, पोलीस भरती, अग्निवीर , SSC GD , MPSC, UPSC परीक्षेसाठी विचारलेले / संभाव्य महत्त्वपूर्ण प्रश्न

प्रश्न) भारताचे नवे परराष्ट्र सचिव (Foreign Secretary) म्हणून खालीलपैकी कोणाची नियुक्ती करण्यात आली आहे ?

1. हर्षवर्धन श्रींगला

2. विक्रम मिसरी

3. विनय मोहन क्वात्रा

4. सुब्रमण्यम जयशंकर 

उत्तर : विक्रम मिसरी

• नुकतेच पंतप्रधान नरेंद्र मोदी यांच्या अध्यक्षतेखालील मंत्रिमंडळाच्या नियुक्ती समितीने भारताचे नवे परराष्ट्रीय सचिव म्हणून विक्रम मिसरी यांच्या नियुक्तीला मान्यता दिली आहे.

• विक्रम मिसरी हे 15 जुलै 2024 रोजी पासून आपल्या पदाचा कार्यभार स्वीकारतील.

• विक्रम मिसरी हे भारताचे 35 वे परराष्ट्र सचिव असतील.

विक्रम मिसरी यांच्या बद्दल थोडक्यात माहिती : 

• यांचा जन्म 1964 मध्ये श्रीनगर येथे झाला.

• ते 1989 च्या बॅचचे भारतीय परराष्ट्रीय सेवा (Indian Foreign Service) अधिकारी आहेत.

• त्यांनी यापूर्वी परराष्ट्र मंत्रालय आणि पंतप्रधान कार्यालयात विविध पदांवर काम केले आहे.

प्रश्न) भारताचे पहिले परराष्ट्र सचिव कोण होते ?

उत्तर : के. पी. एस. मेनन सर 

नोट : सुब्रमण्यम जयशंकर सर हे भारताचे परराष्ट्र मंत्री (External Affairs Minister) आहे.

पंतप्रधान नरेंद्र मोदी यांनी बिहार राज्यातील राजगीर येथिल प्राचीन विद्यापीठाच्या अवशेषांजवळील नवीन नालंदा विद्यापीठ कॅम्पस चे उद्घाटन केले आहे.

Subject : GS- प्राचीन इतिहास, जागतिक वारसा स्थळे

 सरळसेवा, पोलीस भरती, अग्निवीर , SSC GD , MPSC, UPSC परीक्षेसाठी विचारलेले / संभाव्य महत्त्वपूर्ण प्रश्न

प्रश्न) नुकत्याच उद्घाटन झालेल्या नालंदा विद्यापीठा संदर्भात बरोबर विधान निवडा.

1. याची स्थापना बिहारमधील गुप्त राजघराण्यातील कुमारगुप्ताने पाचव्या शतकाच्या सुरुवातीस केली होती.

2. 1193 मध्ये तुर्की शासक कुतुबुद्दीन ऐबकाचा सेनापती बख्तियार खिलजीने या विद्यापीठावर आक्रमण करून विद्यापीठ नष्ट केले.

3. नालंदा विद्यापीठाला युनेस्कोचे जागतिक वारसा स्थळाचा दर्जा आहे.

4. वरील पैकी सर्व बरोबर

उत्तर : वरील पैकी सर्व बरोबर

नालंदा विद्यापीठाबद्दल थोडक्यात माहिती :

• नालंदा विद्यापीठ भारतीय उपखंडातील सर्वात जुने विद्यापीठ आहे.

• याची स्थापना बिहार मधील गुप्त राजघराण्याचे कुमारगुप्ता यांनी 5 व्या शतकाच्या सुरुवातीला केली होती आणि 12 व्या शतकापर्यंत म्हणजे जवळपास 600 वर्ष या विद्यापीठाची भरभराट होत गेली.

• हर्षवर्धन आणि पाल या राजांच्या काळात नालंदा विद्यापीठाची लोकप्रियता शिगेला पोहोचली.

• नालंदा विद्यापीठ हे शिक्षण, संस्कृती आणि बौद्धिक देवाण-घेवाणीचे एक महत्त्वाचे केंद्र होते. 

• नालंदा विद्यापीठाचा भारतीय सभ्यतेच्या विकासावर उल्लेखनीय प्रभाव होता.

• नालंदा विद्यापीठ हे मठसंस्था होती येथे पुरुष भिक्षु आणि महिला भिक्षु राहत आणि अभ्यास करत.

• नालंदा येथील विद्यार्थ्यांना कठोर आचारसंहितेचे पालन करणे अपेक्षित होते आणि त्यांना दैनंदिन ध्यान आणि अभ्यास सत्रांमध्ये भाग घेणे आवश्यक होते.

• येथे बौद्ध धर्मातील सर्व प्रमुख तत्त्वज्ञाने शिकवली जात.

• त्याचबरोबर वैद्यकशास्त्र , प्राचीन भारतीय वैद्यकीय प्रणाली, आयुर्वेद, गणित, व्याकरण, खगोलशास्त्र आणि भारतीय तत्त्वज्ञान यांसारखे विषयही येथे शिकवले जात.

• त्यामुळे येथे चीन, कोरिया, जपान, तिबेट, मंगोलिया, श्रीलंका आणि दक्षिण पूर्व आशियांसारख्या दूरच्या भागातील विद्यार्थी देखील शिक्षणासाठी येत होते.

• 1193 मध्ये तुर्की शासक कुतुबुद्दीन ऐबकाचा सेनापती बख्तियार खिलजीने या विद्यापीठावर आक्रमण करून विद्यापीठ नष्ट केले.

• पुढे 1812 मध्ये स्कॉटिश सर्वेक्षक फ्रान्सिस बुकानन-हॅमिल्टन याने विद्यापीठाचा शोध लावला.

• यानंतर 1861 मध्ये सर अलेक्झांडर कॅनिंग यांनी हे आशिया खंडातील एक महत्वपूर्ण प्राचीन विद्यापीठ आहे असे आपल्या अभ्यासात मांडले.

• चिनी भिक्षू झ्वेन त्सांग यांनी प्राचीन नालंदाजाच्या शैक्षणिक आणि स्थापत्य कलेच्या भव्यतेबद्दल अनमोल माहिती आपल्या प्रवास वर्णनात दिली आहे.

• नालंदा विद्यापीठाला युनेस्कोचे जागतिक वारसा स्थळाचा दर्जा आहे.

सरळसेवा, पोलीस भरती, अग्निवीर , SSC GD , MPSC, UPSC परीक्षेसाठी विचारलेले / संभाव्य महत्त्वपूर्ण प्रश्न

प्रश्न) नुकत्याच उद्घाटन झालेले नालंदा विद्यापीठ कोणत्या राज्यात आहे ?

1. महाराष्ट्र

2. उत्तर प्रदेश

3. बिहार

4. मध्य प्रदेश

उत्तर : बिहार