What grade did the IMF give to India ?

Subject : GS - अर्थशास्त्र, जागतिक रिपोर्ट

सरळसेवा, रेल्वे, तलाठी, वनरक्षक, पोलीस भरती, अग्निवीर , SSC GD, MPSC, UPSC परीक्षेसाठी विचारलेले / संभाव्य महत्त्वपूर्ण प्रश्न

प्रश्न) आंतरराष्ट्रीय नाणेनिधी (IMF) च्या डेटा मूल्यांकनात (2025) भारताला कोणती ग्रेड देण्यात आली ?

1. A

2. B

3. C

4. D

उत्तर : C

बातमी काय ?

• आंतरराष्ट्रीय नाणेनिधीने (IMF) त्यांच्या अलीकडच्या अहवालात भारताच्या GDP आणि त्याच्या आकडेवारीच्या गुणवत्तेला 'C' रेटिंग दिले आहे.

International Monetary Fund (IMF) ग्रेडिंग काय सांगते ?

• A ग्रेड म्हणजे देखरेखीसाठी पुरेसा डेटा आहे.

• B ग्रेड म्हणजे डेटामध्ये काही कमतरता आहेत, परंतु तो डेटा देखरेखीसाठी पुरेसा आहे.

• C ग्रेड म्हणजे डेटामध्ये काही कमतरता आहेत आणि त्यामुळे देखरेख करण्यावर काही प्रमाणात परिणाम होत आहे.

• D ग्रेड म्हणजे डेटामध्ये गंभीर कमतरता आहेत. त्यामुळे देखरेख करण्यात लक्षणीय अडथळा येतो आहे.

भारताला ‘C’ ग्रेड का मिळाली ? 

1) कालबाह्य आधार वर्ष (Outdated Base Year) :

• GDP मोजताना अजूनही 2011–12 चे बेस वर्ष वापरले जाते.

• अर्थव्यवस्था गेल्या 12 वर्षांत खूप बदलली आहे—डिजिटल पेमेंट्स, स्टार्टअप्स, नवीन सेवा क्षेत्रे वाढली आहेत.

• म्हणून जुने बेस वर्ष आजची अर्थव्यवस्था योग्यरीत्या दाखवत नाही.

2) चुकीची चलनवाढ समायोजन पद्धत (Flawed Deflation Method) :

• GDP मोजताना किंमतीतील बदल समायोजित करण्यासाठी भारतात घाऊक किंमत निर्देशांक (Wholesale Price Index -WPI) वापरला जातो.

• पण आधुनिक अर्थव्यवस्थेत उत्पादक किंमत निर्देशांक (Producer Price Index -PPI)आणि Double Deflation वापरणे योग्य असते.

• WPI आणि Single Deflation वापरल्यामुळे GDP च्या वास्तविक वाढीत चूक (Bias) येऊ शकते.

3) डेटा गॅप्स (Data Gaps): 

• उत्पादन पद्धतीने मोजलेला GDP आणि खर्च पद्धतीने मोजलेला GDP यामध्ये तफावत आढळते,

• आणि ही तफावत स्पष्टपणे समजावली गेलेली नाही.

• म्हणजे दोन्ही बाजूंच्या आकड्यांची जुळवाजुळव नीट होत नाही.

4) तपशीलवार डेटाचा अभाव (Lack of Detailed Data) :

• विविध क्षेत्रांतील गुंतवणुकीचा डेटा वेळेवर मिळत नाही.

• GDP साठी आवश्यक असलेला हंगामानुसार समायोजित डेटा (seasonally adjusted data) उपलब्ध नाही.

• त्यामुळे आर्थिक विश्लेषण करताना काही महत्त्वाची माहिती अपूर्ण राहते.

IMF च्या मुख्य शिफारसी कोणत्या ?

• नवी जनगणना तातडीने करणे.

• राज्यांच्या सांख्यिकी विभागांना मजबूत करणे.

• High-Frequency, Digital Data पद्धती वाढवणे.

• GDP व CPI चे नवे Base Year नियमितपणे ठरवणे.

• सांख्यिकी लेखापरीक्षण प्राधिकरणाची (Statistical Audit Authority) स्थापना करणे.

• राष्ट्रीय सांख्यिकी कार्यालय (National Statistical Office - NSO) साठी संसाधने वाढवणे.

भारत सरकारची सुधारणा (Corrective Action) : 

• भारत एक मोठी सांख्यिकीय सुधारणा करत आहे, ज्यामध्ये फेब्रुवारी 2026 मध्ये नवीन GDP मालिका (2022-23 बेस इयर) आणि CPI मालिका (2024 बेस इयर) लाँच होणार आहे.

Dayanand Anglo-Vedic Ratna Award

Subject : GS - पुरस्कार

सरळसेवा, रेल्वे, तलाठी, वनरक्षक, पोलीस भरती, अग्निवीर , SSC GD, MPSC, UPSC परीक्षेसाठी विचारलेले / संभाव्य महत्त्वपूर्ण प्रश्न

प्रश्न) राज्यपाल आचार्य देवव्रत यांच्या हस्ते दयानंद अँग्लो-वेदिक रत्न पुरस्कार खालील पैकी कोणाला प्रदान करण्यात आला ?

1. अमिताभ बच्चन

2. अनुपम खेर

3. शाहरूख खान

4. विक्रांत मेस्सी

उत्तर : अनुपम खेर

बातमी काय ?

• शिमला येथील डीएव्ही पब्लिक स्कूलचे माजी विद्यार्थी असलेले प्रसिद्ध अभिनेते अनुपम खेर यांना आज राज्यपाल आचार्य देवव्रत यांच्या हस्ते डीएव्ही रत्न पुरस्काराने सन्मानित करण्यात आले.

दयानंद अँग्लो-वेदिक रत्न पुरस्कार कोणाला दिला जातो ?

• दयानंद अँग्लो-वेदिक संस्थेच्या प्रतिष्ठित माजी विद्यार्थ्यांना दयानंद अँग्लो-वेदिक रत्न पुरस्कार दिला जातो.

• उल्लेखनीय कौशल्य, कारकीर्द, समाजसेवा व राष्ट्रीय किंवा आंतरराष्ट्रीय स्तरावरील योगदानासाठी हा पुरस्कार दिला जातो. 

• हा पुरस्कार DAV व्यवस्थापन समिती (DAV College Managing Committee) मार्फत दिला जातो. 

अनुपम खेर यांना दयानंद अँग्लो-वेदिक रत्न पुरस्कार का देण्यात आला ?

• अनुपम खेर हे शिमला येथील DAV पब्लिक स्कूलचे माजी विद्यार्थी आहे.

• त्यांनी 1 ली ते 11 वी पर्यंतचे शिक्षण याच शाळेत घेतले.

• सुप्रसिद्ध अभिनेते अनुपम खेर यांना त्यांच्या चित्रपट आणि कला क्षेत्रातील महान योगदानासाठी व सामाजिक कार्यासाठी दयानंद अँग्लो-वेदिक रत्न पुरस्कार देऊन गौरविण्यात आले.

पुरस्कार कोणाकडून प्रदान करण्यात आला ?

• पुरस्कार प्रदानकर्ते : महाराष्ट्राचे राज्यपाल आचार्य देवव्रत

• कार्यक्रम स्थळ : राजभवन, मुंबई

Who is the new Chief Secretary of Maharashtra ?

Subject : GS - नियुक्ती, राज्यशास्त्र

सरळसेवा, रेल्वे, तलाठी, वनरक्षक, पोलीस भरती, अग्निवीर , SSC GD, MPSC, UPSC परीक्षेसाठी विचारलेले / संभाव्य महत्त्वपूर्ण प्रश्न

प्रश्न) 30 नोव्हेंबर 2025 रोजी महाराष्ट्राचे नवे मुख्य सचिव म्हणून कोणी पदभार स्वीकारला ?

1. राजेश कुमार

2. सुमित मलिक

3. मनुकुमार श्रीवास्तव

4. राजेश अग्रवाल

उत्तर : राजेश अग्रवाल

बातमी काय ?

• सामान्य प्रशासन विभागाचे अपर मुख्य सचिव राजेश अग्रवाल यांची महाराष्ट्राचे नवीन मुख्य सचिव म्हणून नियुक्ती झाली

• मुख्य सचिव श्री राजेश कुमार हे 30 नोव्हेंबर 2025 रोजी सेवानिवृत्त झाले.

• श्री राजेश अग्रवाल यांनी 30 नोव्हेंबर 2025 रोजी महाराष्ट्राचे नवे मुख्य सचिव म्हणून पदभार स्वीकारला.

श्री राजेश अग्रवाल यांबद्दल परीक्षेसाठी IMP वनलाईनर पॉईंट्स : 

• भारतीय प्रशासकीय सेवा (IAS) : श्री राजेश अग्रवाल हे भारतीय प्रशासकीय सेवेतील महाराष्ट्र कॅडरचे 1989 चे अधिकारी आहे.

• मूळ गाव : त्यांचे मूळ गाव पंजाबमधील जालंधर हे आहे.

• शैक्षणिक पात्रता : त्यांनी कॉम्प्युटर सिस्टिम विषयामध्ये बी.टेक (B.Tech – Computer Systems) केले आहे.

राज्यातील मंत्रिमंडळाचा प्रमुख प्रशासकीय सल्लागार कोण असतो ? 

(MPSC राज्‍यसेवा पूर्व परीक्षा 2016, PSI, पोलिस भरती, Group-C Combined Pre)

• राज्य शासनातील सर्वोच्च पदस्थ IAS अधिकारी यांची राज्याचे मुख्य सचिव (Chief Secretary) म्हणून नियुक्ती करण्यात येत असते.

• राज्याचे मुख्य सचिव मुख्यमंत्री आणि मंत्रिमंडळाचे प्रमुख प्रशासकीय सल्लागार असतात.

• मुख्य सचिव राज्यातील सर्व विभागप्रमुख (Principal Secretaries, Secretaries) यांच्यावर समन्वयक (Coordinator) म्हणून काम करतो.

• राज्यातील संपूर्ण प्रशासन, धोरण अंमलबजावणी आणि कायदा-सुव्यवस्था यांचे एकत्रीकरण करण्याची जबाबदारी मुख्य सचिवांची असते.

• मुख्य सचिव हे राज्य सरकारच्या सामान्य प्रशासन विभागाचे (General Administration Department) प्रमुख असतात.

• हे पद एकाच राज्यात फक्त एक IAS अधिकाऱ्याला दिले जाते.

🏛️ मुख्य सचिवाच्या मुख्य भूमिका कोणत्या ? 

• मुख्यमंत्री आणि मंत्रिमंडळाला धोरणात्मक सल्ला देणे.

• सर्व विभागांमधील धोरणे व योजनांची प्रभावी अंमलबजावणी करणे.

• वरिष्ठ IAS अधिकाऱ्यांची बदली, पोस्टिंग, प्रमोशन यावर धोरणात्मक मत देणे.

• राज्यातील आपत्ती व्यवस्थापन, प्रशासनिक सुधारणा आणि तातडीचे निर्णय हाताळणे.

• राज्यातील पूर्ण प्रशासकीय यंत्रणा सुरळीत ठेवण्याची सर्वोच्च जबाबदारी पार पाडणे.

World AIDS Day : 2025

Subject : GS - दिनविशेष, विज्ञान आणि तंत्रज्ञान - रोग आणि आजार

सरळसेवा, रेल्वे, तलाठी, वनरक्षक, पोलीस भरती, अग्निवीर , SSC GD, MPSC, UPSC परीक्षेसाठी विचारलेले / संभाव्य महत्त्वपूर्ण प्रश्न

प्रश्न) जागतिक एड्स दिन केव्हा साजरी केला जातो ?

(SSC GD 2021)

1. 1 डिसेंबर

2. 14 नोव्हेंबर

3. 12 नोव्हेंबर

4. 24 ऑक्टोबर

उत्तर : 1 डिसेंबर

• 1 डिसेंबर : जागतिक एड्स दिन

• 14 नोव्हेंबर : जागतिक मधुमेह दिन

• 12 नोव्हेंबर : जागतिक न्यूमोनिया दिन

• 24 ऑक्टोबर : जागतिक पोलिओ दिवस

HIV आणि AIDS आजारा संदर्भात परीक्षेसाठी IMP वनलाईनर पॉईंट्स :

• एड्स आजाराबाबत जनजागृती करण्यासाठी दरवर्षी 1 डिसेंबरला 'जागतिक एड्स दिन' साजरा केला जातो. 

• जागतिक एड्स दिन पहिल्यांदा 1988 रोजी साजरी करण्यात आला.

जागतिक एड्स दिन का साजरी करतात ?

• जागतिक एड्स दिन हा एक क्षण आहे जो आपल्याला आठवण करून देतो की आपण सर्वजण एड्सविरुद्धच्या लढाईत एकत्र आहोत.  

• जगभरातील HIV ग्रस्त लोकांसाठी समर्थन दर्शविण्यासाठी आणि एड्स-संबंधित आजारांमुळे मरण पावलेल्या लोकांचे स्मरण करण्यासाठी दरवर्षी जागतिक एड्स निर्मुलन दिन साजरी करतात.

जागतिक एड्स दिन 2025 ची संकल्पना (थीम) काय आहे ?

• "व्यत्ययांवर मात करणे, एड्स प्रतिसादात परिवर्तन" (Overcoming disruption, transforming the AIDS Response) ही जागतिक एड्स दिन 2025 ची संकल्पना आहे

• 2030 पर्यंत एड्स संपवण्यासाठी शाश्वत राजकीय नेतृत्व, आंतरराष्ट्रीय सहकार्य आणि मानवाधिकार-केंद्रित दृष्टिकोनाचे आवाहन या द्वारे करण्यात आले आहे.

HIV (ह्युमन इम्युनोडेफिशियन्सी व्हायरस) म्हणजे काय ?

What is HIV - Human Immunodeficiency Virus ?

• HIV हा एक विषाणू आहे जो रोगप्रतिकारक प्रणालीवर हल्ला करतो.

• पांढऱ्या रक्त पेशी ह्या रक्तातील संरक्षक पेशी असतात. या रोगप्रतिकारक शक्तीचे काम करतात.

• शरीरात प्रवेश केल्यावर HIV विषाणू पांढऱ्या रक्त पेशी (मुख्यतः CD4 पेशी) नष्ट करतो.

• HIV विषाणू मानवी रोगप्रतिकारक शक्तीला गंभीरपणे नुकसान करतात.

एड्स काय असतो ?

• AIDS चा फूल फॅार्म Acquired Immuno Deficiency Syndrome हा आहे.

• एड्स हा HIV संसर्गाचा शेवटचा टप्पा आहे जो विषाणूमुळे शरीराची रोगप्रतिकारक शक्ती खूप कमी झाल्यामुळे होतो.

HIV चा प्रसार कसा होतो ? 

• HIV प्रामुख्याने रक्त, वीर्य, ​​योनि स्राव आणि आईच्या दुधासह काही शारीरिक द्रव्यांच्या देवाणघेवाणीद्वारे प्रसारित केला जातो.

• संक्रमणाचा सर्वात सामान्य मार्ग म्हणजे लैंगिक संपर्काद्वारे, विशेषतः HIV संक्रमित भागीदारासह असुरक्षित लैंगिक संबंध. 

• HIV असणाऱ्या व्यक्तीसोबत सुया किंवा सिरिंज शेअर करणे.

• HIV असणाऱ्या व्यक्तीकडून रक्त संक्रमण किंवा अवयव प्रत्यारोपण करणे.

• स्तनपान करताना HIV असणाऱ्या आईकडून बाळामध्ये संक्रमण हे देखील संक्रमणाचे संभाव्य मार्ग आहेत.

टॅटू काढल्यामुळे किंवा बॉडी पिअर्सिंगमुळं HIV ची लागण होऊ शकते का ? 

• HIV संक्रमित रक्ताच्या संपर्कात आलेली उपकरणं योग्य पद्धतीनं निर्जंतुक केली नाहीत किंवा तशीच इतर ग्राहकांसाठी वापरली तर HIV चा प्रसाराचा धोका असतो.

• त्यामुळे

इंजेक्शनद्वारे, किंवा टॅटू काढल्यामुळे HIV ची लागण होऊ शकते.

HIV ची लक्षणे काय आहेत ?

• ताप येणे, थंडी वाजते, खोकला, श्वास घेण्यास त्रास होणे, वजन कमी होणे, स्नायू दुखणे, रात्रीचा घाम येणे, पुरळ उठणे आणि लसिका ग्रंथी सुजणे यासारखी इतर सामान्य लक्षणे देखील असू शकतात.

HIV/ AIDS वर उपचार काय आहे ? 

• HIV किंवा AIDS वर कोणताही इलाज नसला तरी HIV AIDS साठी उपचार उपलब्ध आहेत जे व्हायरसचे व्यवस्थापन करण्यात आणि एड्सची वाढ रोखण्यात मदत करू शकतात. 

• अँटीरेट्रोव्हायरल थेरपी (AntiRetroviral Therapy, or ART) HIV साठी मानक उपचार आहे. 

• ART मध्ये व्हायरस दडपणाऱ्या औषधांचा समावेश असतो, ज्यामुळे रोगप्रतिकारक शक्ती पुनर्प्राप्त होते आणि एड्सची वाढ रोखते.

• ART अत्यंत प्रभावी असल्याचे दर्शविले गेले आहे, ज्यामुळे HIV असलेल्या लोकांना दीर्घ आणि निरोगी आयुष्य जगता येते.

HIV/ AIDS संदर्भात वारंवार विचारले जाणारे प्रश्न : 

प्रश्न) एकमेकांबरोबर कप, भांडी शेअर केल्याने किंवा हात मिळवल्याने एचआयव्ही किंवा एड्स होऊ शकतो का ?

उत्तर : नाही 

प्रश्न) मच्छर आणि किटकांच्या चावण्यामुळे HIV पसरू शकतो का ? 

उत्तर : नाही. 

• किटक HIV चा प्रसार करू शकत नाहीत. हे विषाणू किटकांच्या शरिरात जगू शकत नसल्याचं संशोधनातून समोर आलं आहे.

61st Raising Day of BSF

Subject : GS - दिनविशेष, संरक्षण

सरळसेवा, रेल्वे, तलाठी, वनरक्षक, पोलीस भरती, अग्निवीर , SSC GD, MPSC, UPSC परीक्षेसाठी विचारलेले / संभाव्य महत्त्वपूर्ण प्रश्न

प्रश्न) दरवर्षी सीमा सुरक्षा दल (BSF) स्थापना दिन केव्हा साजरी केला जातो ?

(SSC GD)

1) 10 मार्च

2) 8 ऑक्टोबर

3) 21 ऑक्टोबर

4) 1 डिसेंबर

उत्तर) 1 डिसेंबर

• केंद्रीय औद्योगिक सुरक्षा बल (CISF) स्थापना दिन : 10 मार्च

• भारतीय वायुसेना दिन : 8 ऑक्टोबर

• पोलीस स्मृती दिन : 21 ऑक्टोबर

• सीमा सुरक्षा दल (BSF) स्थापना दिन : 1 डिसेंबर

सीमा सुरक्षा दल (BSF) बद्दल IMP वनलाईनर पॉईंट्स : 

BSF : Border Security Force 

सीमा सुरक्षा दलाची स्थापना केव्हा करण्यात आली ? 

• 1965 पर्यंत भारताच्या पाकिस्तानच्या सीमेवर राज्य सशस्त्र पोलीस बटालियनचे व्यवस्थापन होते. 

• 9 एप्रिल 1965 रोजी पाकिस्तानने कच्छमधील सरदार पोस्ट, छर बेट आणि बेरिया बेटावर हल्ला केला. 

• या घटनेमुळे सशस्त्र आक्रमणाचा सामना करण्यासाठी भारत सरकारला एका विशेष केंद्र नियंत्रित सीमा सुरक्षा दलाची गरज भासली, जी पाकिस्तानच्या आंतरराष्ट्रीय सीमेवर सशस्त्र आणि प्रशिक्षित असेल.

• समितीच्या शिफारशीनुसार 1 डिसेंबर 1965 रोजी सीमा सुरक्षा दलाची स्थापना करण्यात आली.

• BSF हे गृह मंत्रालयाच्या प्रशासकीय नियंत्रणाखाली काम करते. 

सीमा सुरक्षा दलाचे पहिले महासंचालक कोण आहेत ?

• श्री के. एफ. रुस्तमजी (Shri K F Rustamji), हे BSF चे पहिले महासंचालक होते.

• BSF च्या स्थापनेत त्यांनी महत्त्वाची भूमिका बजावली.

• यामुळे त्यांना BSF चे Founding Father म्हणून ही ओळखले जाते.

सीमा सुरक्षा दलाचे सध्याचे महासंचालक कोण आहेत ?

• श्री. दलजीत सिंह चौधरी (Shri Daljit Singh Chawdhary , IPS) सर BSF चे वर्तमान महासंचालक (DIRECTOR GENERAL) आहेत.

सीमा सुरक्षा दलाचे बोधवाक्य (Motto) काय आहे ? 

• जीवन पर्यंत कर्तव्य (Duty Until Death) हे सीमा सुरक्षा दलाचे बोधवाक्य आहे . 

BSF चे विशेष युनिट्स कोणते ? 

• हवाई शाखा

• नौदल शाखा

• तोफखाना रेजिमेंट

• क्रीक क्रोकोडाइल कमांडो फोर्स 

• थार वाळवंटातील विशेष ऑपरेशन्ससाठी उंटांची तुकडी (camel cavalry)

BSF कोठे तैनात आहेत ? 

अंदाजे 2.6 लाख जवानांचा समावेश असलेले BSF, 

• भारत-पाकिस्तान आंतरराष्ट्रीय सीमा, 

• भारत-बांग्लादेश आंतरराष्ट्रीय सीमा, 

• नियंत्रण रेषेवर (LoC) 

• काश्मीर खोऱ्यात घुसखोरीविरोधी भूमिका

• ईशान्य प्रदेशातील बंडखोरी

• ओडिशा आणि छत्तीसगड राज्यांमध्ये नक्षलविरोधी ऑपरेशन क्षेत्रांमध्ये तैनात आहे.  

• तसेच BSF पाकिस्तान आणि बांगलादेश आंतरराष्ट्रीय सीमेवरील एकात्मिक चेक पोस्टची सुरक्षा देखील करत आहे.

BSF चे काही महत्वाचे योगदान : 

• 1971 मध्ये भारत-पाकिस्तान युद्धात BSF देश संरक्षणा बरोबर अडकलेल्या बांग्लादेशी नागरिकांना मदत करून माणूसकीचे दर्शन घडविले. 

• 1999 च्या कारगिल युद्धादरम्यान, BSF पर्वतांच्या उंचीवर राहिले आणि सैन्याबरोबर एकजुटीने सर्व सामर्थ्याने देशाच्या अखंडतेचे रक्षण केले.

• BSF चे जवान गेल्या 10 वर्षांपासून मणिपूरमध्ये अंतर्गत सुरक्षा कर्तव्य बजावत आहेत आणि त्या भागात बंडखोरीचा यशस्वीपणे सामना करत आहेत.

• 26 जानेवारी 2001 रोजी गुजरातमध्ये झालेल्या भूकंपाच्या वेळी, BSF ने संकटग्रस्त लोकांना मदत केली.

• BSF प्रसिद्ध करतारपूर कॉरिडॉरवरील सुरक्षेची जबाबदारी हाताळत आहे.

• BSF ने कोविड महामारी दरम्यान सीमावर्ती भागात राहणाऱ्या लोकांना आवश्यक मदत प्रदान केली.

• नैसर्गिक आपत्ती/आपत्तीच्या वेळी, 2014 मध्ये काश्मीर पूर, 2018 मध्ये केरळ पूर आणि 2013 मधील केदारनाथ दुर्घटना यासारख्या तैनातीच्या क्षेत्रात BSF संकटकाळी तत्परतेने मदत पुरवली.

Nayi Chetna 4.0

Subject : GS - सरकारी योजना

सरळसेवा, रेल्वे, तलाठी, वनरक्षक, पोलीस भरती, अग्निवीर , SSC GD, MPSC, UPSC परीक्षेसाठी विचारलेले / संभाव्य महत्त्वपूर्ण प्रश्न

प्रश्न) अलिकडेच नई चेतना 4.0 राष्ट्रीय अभियानाची सुरुवात करण्यात आली तर हे अभियान खालील पैकी कशाशी संबंधित आहे ?

1. ग्रामीण पायाभूत सुविधा विकास

2. महिलांविरुद्ध हिंसा रोखणे व ग्रामीण महिला सक्षमीकरण

3. युवकांसाठी कौशल्य प्रशिक्षण

4. कृषी उत्पादन वाढवणे

उत्तर : महिलांविरुद्ध हिंसा रोखणे व ग्रामीण महिला सक्षमीकरण

बातमी काय ?

• केंद्रीय ग्रामविकास आणि कृषी तसेच शेतकरी कल्याण मंत्री शिवराज सिंह चौहान यांनी नई चेतना 4.0 या लिंगभाव समानता आणि महिला सक्षमीकरण यावर आधारित राष्ट्रीय अभियानाची सुरुवात केली.

नई चेतना 4.0 काय आहे ?

• केंद्रीय ग्रामविकास मंत्रालयाच्या अखत्यारीतील दीनदयाळ अंत्योदय योजना- राष्ट्रीय ग्रामीण उपजीविका अभियानाद्वारे आयोजित करण्यात आलेले नई चेतना 4.0 हे एक महिना चालणारे अभियान आहे.

• नई चेतना 4.0 अभियान भारतातील सर्व राज्ये आणि केंद्रशासित प्रदेशांमध्ये 25 नोव्हेंबर ते 23 डिसेंबर 2025 पर्यंत राबवले जाईल.

नई चेतना 4.0 अभियानाची मुख्य उद्दिष्टे : 

• महिलांविरुद्ध होणारी हिंसा कमी करणे.

• ग्रामीण महिलांची सुरक्षा, समानता आणि आत्मविश्वास वाढवणे.

• महिलांच्या आर्थिक स्वातंत्र्याला प्रोत्साहन देणे.

• समाज–कुटुंब–शासन यांच्यात लैंगिक संवेदनशीलता वाढवणे.

दीनदयाळ अंत्योदय योजना- राष्ट्रीय ग्रामीण उपजीविका अभियान यांबद्दल परीक्षेसाठी IMP वनलाईनर पॉईंट्स : 

• DAY-NRLM चा फूल फॅार्म Deendayal Antyodaya Yojana – National Rural Livelihood Mission

• DAY-NRLM 2011 मध्ये सुरू करण्यात आली आणि नंतर 2015 मध्ये त्याची अंमलबजावणी चौकट आणि पोहोच मजबूत करण्यासाठी पुनर्रचना करण्यात आली. 

• मंत्रालय : DAY-NRLM हे अभियान केंद्रीय ग्रामविकास मंत्रालयाद्वारे (Ministry of Rural Development) राबविले जाते.

• उद्देश : या योजनेचा उद्देश स्वयंसहाय्यता बचत गटा द्वारे (Self-Help Groups) स्वयंरोजगार, कौशल्य विकास आणि शाश्वत उपजीविकेला प्रोत्साहन देऊन ग्रामीण गरिबी कमी करणे आहे.

Dr. Babasaheb Ambedkar's statue unveiled at UNESCO

Subject : GS - जागतिक घडामोडी

सरळसेवा, रेल्वे, तलाठी, वनरक्षक, पोलीस भरती, अग्निवीर , SSC GD, MPSC, UPSC परीक्षेसाठी विचारलेले / संभाव्य महत्त्वपूर्ण प्रश्न

प्रश्न) UNESCO चे मुख्यालय, पॅरिस येथील डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर यांच्या पुतळ्याचे अनावरण कोणत्या दिवशी करण्यात आले ?

1. 14 एप्रिल 2025

2. 15 ऑगस्ट 2025

3. 26 नोव्हेंबर 2025

4. 6 डिसेंबर 2025

उत्तर : 26 नोव्हेंबर 2025

बातमी काय ?

• 26 नोव्हेंबर 2025 रोजी UNESCO चे मुख्यालय, पॅरिस येथे डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर यांच्या पुतळ्याचे अनावरण करण्यात आले.

भारताच्या संविधान, लोकशाही आणि सामाजिक न्यायाच्या जागतिक वारशाची मोठी ओळख.

UNESCO पॅरिस येथे काय झाले ?

• डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर यांच्या पुतळ्याचे अनावरण भारताचे UNESCO येथील राजदूत श्री विशाल शर्मा यांनी केले.

• यावेळी भारतीय प्रवासी, राजनैतिक प्रतिनिधी व UNESCO अधिकारी उपस्थित होते.

• हा कार्यक्रम भारताच्या युनेस्कोच्या कायमस्वरूपी प्रतिनिधीमंडळाद्वारे (Permanent Delegation to UNESCO) आयोजित करण्यात आला.

हे अनावरण महत्त्वाचे का ?

• डॉ. आंबेडकरांची लोकशाही, संविधानवाद आणि सामाजिक न्यायाची विचारधारा जागतिक स्तरावर.

• UNESCO च्या उद्दिष्टांशी—शिक्षण, मानवाधिकार, समानता—पूर्ण साम्य.

• जागतिक स्तरावर सामाजिक समानता आणि मानवाधिकारांचा दृढ पुरस्कार.

• भारताच्या संविधान दिनाशी जोडलेला आंतरराष्ट्रीय सांस्कृतिक उपक्रम.

परीक्षेसाठी IMP वनलाईनर पॉईंट्स : 

• अनावरण तारीख : 26 नोव्हेंबर 2025

• स्थळ : UNESCO Headquarters, पॅरिस

• अनावरण कोणी केले : श्री विशाल शर्मा (भारताचे UNESCO राजदूत)

• उद्देश : डॉ. बाबासाहेब आंबेडकरांच्या जागतिक वारशाचा सन्मान

• जुळणारा दिवस : संविधान दिन – 26 नोव्हेंबर 1949