चालू घडामोडी 11, फेब्रुवारी 2025 | ज्ञान भारतम मिशन | Gyan Bharatam Mission
ज्ञान भारतम मिशन
Gyan Bharatam Mission
Subject : GS - सरकारी योजना
सरळसेवा, रेल्वे, तलाठी, वनरक्षक, पोलीस भरती, अग्निवीर , SSC GD, MPSC, UPSC परीक्षेसाठी विचारलेले / संभाव्य महत्त्वपूर्ण प्रश्न
प्रश्न) 2025-26 च्या केंद्रीय अर्थसंकल्पात 'ज्ञान भारतम मिशन' सादर करण्यात आले, ते कशाशी संबंधित आहे ?
- भारताच्या कृषी क्षेत्राशी
- भारताच्या हस्तलिखित वारशाशी
- कृत्रिम बुद्धिमत्तेशी
- वरीलपैकी कोणतेही नाही
उत्तर : भारताच्या हस्तलिखित वारशाशी (India’s Manuscript Heritage)
बातमी काय आहे ?
भारताच्या प्राचीन ज्ञानाचे जतन करण्याच्या उद्देशाने 2025-26 च्या केंद्रीय अर्थसंकल्पात 'ज्ञान भारतम मिशन' सादर करण्यात आले.
ज्ञान भारतम मिशन म्हणजे नेमकं काय ?
• शैक्षणिक संस्था, संग्रहालये, ग्रंथालये आणि खाजगी संग्राहकांकडे असलेल्या भारताच्या हस्तलिखित वारशाचे (Manuscript Heritage) सर्वेक्षण, दस्तऐवजीकरण आणि जतन करणे.
• यामध्ये एक कोटीहून अधिक हस्तलिखिते समाविष्ट करण्याचा मानस आहे.
• भारतीय ज्ञान प्रणालीचा राष्ट्रीय डिजिटल संग्रह हा ज्ञान भारतम मिशनचा एक महत्त्वाचा घटक आहे.
• हे ज्ञान देवाणघेवाण करण्यासाठी एक व्यासपीठ म्हणून काम करेल.
• हे संग्रह भारताच्या पारंपारिक ज्ञानाचे डिजिटलायझेशन आणि केंद्रीकरण करण्यास मदत करेल.
• जगभरातील संशोधक, विद्यार्थी आणि संस्थांना ते ज्ञान उपलब्ध असेल.
हस्तलिखित म्हणजे काय ?
What is a Manuscript ?
• हस्तलिखित म्हणजे कागदावर, सालीवर, कापडावर, धातूवर, ताडपत्रावर किंवा इतर कोणत्याही साहित्यावर हाताने लिहिलेला मजकुर; ज्याचे वैज्ञानिक, ऐतिहासिक किंवा सौंदर्यात्मक मूल्य लक्षणीय आहे.
• हस्तलिखिते शेकडो वेगवेगळ्या भाषांमध्ये आणि लिप्यांमध्ये आढळतात.
• बहुतेकदा, एक भाषा अनेक वेगवेगळ्या लिप्यांमध्ये लिहिली जाते.
• उदाहरणार्थ, संस्कृत ही उडिया लिपी, देवनागरी लिपी आणि इतर अनेक लिप्यांमध्ये लिहिली जाते.
• हस्तलिखिते ऐतिहासिक नोंदींपासून वेगळी असतात जसे की खडकांवरील शिलालेख, फर्मन आणि महसूल नोंदी, जे इतिहासातील घटना किंवा प्रक्रियांबद्दल थेट माहिती देतात.
• हस्तलिखितांमध्ये ज्ञानाचा समावेश असतो.
